Σπάμε τις 50 αποχρώσεις της αποϊδεολογικοποίησης

Πριν από λίγες εβδομάδες αναρτήθηκε στον χώρο του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου μια αφίσα της ΠΑΣΚΕ, της φοιτητικής παράταξης του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ., στην οποία ένα ανθρωπάκι κρατούσε μια βαριοπούλα και έσπαγε με αυτήν τις «50 αποχρώσεις του κομμουνισμού στη σχολή». Η αφίσα αποσύρθηκε πάραυτα, τα αποκαλυπτήρια όμως είχαν γίνει. Αποκαλυπτήρια ενός ψυχροπολεμικού αντικομμουνισμού που θύμιζε την αισθητική της Χούντας.

Οι «ακροκεντρώοι» έσπευσαν να την εγκρίνουν, αν και μάλλον θα ήθελαν να την έχει βγάλει η ΟΝΝΕΔ. Μα δεν ήταν ολοκληρωτισμός ο κομμουνισμός που κατέρρευσε, κάτι που έσπασαν οι λαοί του ανατολικού συνασπισμού; ρωτούσαν δήθεν με αφέλεια, αλλά με υψηλές δόσεις υστεροβουλίας. Λες και αυτό ήταν το θέμα, το αν ήταν ή όχι ολοκληρωτισμός ο κομμουνισμός. Πέρα από την κακογουστιά της, η αφίσα παρέπεμπε στη θεωρία της ταύτισης των δύο άκρων και από εκεί στο «δεν υπάρχει εναλλακτική». Πίσω από την ταύτιση των άκρων ορθώνεται ένα ταξικό τείχος κατά του αιτήματος υπέρ της ισότητας. Αυτή η θεωρία αποτυπώνει τις ιδέες της Ακροδεξιάς και του νεοφιλελεύθερου πνεύματος που σε πολλά σημεία, όπως έχουν δείξει ο Σέλντομ Γουόλιν και η Γουέντι Μπράουν, είναι πολύ κοντά μεταξύ τους.

Η εξομοίωση των άκρων δεν αφορά την καταδίκη του κομμουνισμού εξίσου με την καταδίκη του φασισμού, όπως πολλές φορές παρουσιάζεται. Αυτή πάει πολύ πέρα από την ούτως ή άλλως κατάπτυστη ταύτιση μιας φυλετικής θεωρίας εξόντωσης του διαφορετικού με μια θεωρία που στη βάση της βρισκόταν το αίτημα της ατομικής χειραφέτησης και του παντρέματος της ελευθερίας με την ισότητα. Για τους ναζί ο θάνατος του φυλετικά κατώτερου ήταν αυτοσκοπός, για τον λενινιστικό-σταλινικό κομμουνισμό, αντιθέτως, η στέρηση της ζωής τού ταξικά ή και μόνο πολιτικά διαφορετικού στην ΕΣΣΔ ήταν «τιμωρία». Βεβαίως, είναι αλήθεια πως για τα θύματα και των δύο ολοκληρωτισμών αυτές οι αποχρώσεις δεν έχουν καμία σημασία. Για την κίνηση της Ιστορίας όμως έχει μεγάλη.

Τα παιδιά της ΠΑΣΠ, διαπαιδαγωγημένα με το πνεύμα της αποϊδεολογικοποίησης των σημερινών κομμάτων σουπερμάρκετ, δεν κατάλαβαν πως η αφίσα τους πάει πολύ μακριά. Πέρα από την ακαλαισθησία της, αυτή η αφίσα ανάβει πράσινο φως στις θεωρίες τής μη ύπαρξης εναλλακτικής. Από τη στιγμή που δίνεις αφορμές στους αντιαριστερούς να ταυτίσουν το όραμα της ατομικής και κοινωνικής χειραφέτησης με τον φασισμό, τότε παίζεις στο γήπεδο του αντιπάλου σου. Είναι σαν να παραδίδεσαι ο ίδιος στον ακροκεντρώο λόγο που σε κατατάσσει στους «εχθρούς της δημοκρατίας», επειδή είσαι κεντροαριστερός ή αριστερός. Τα παιδιά της ΠΑΣΠ είναι θύματα της απουσίας και της αδιαφορίας που επικρατεί σε μεγάλο τμήμα του πολιτικού συστήματος για οποιαδήποτε κίνηση των ιδεών. Έτσι ούτε που κατάλαβαν πως η αφίσα τους για τον κομμουνισμό δεν είναι μια απλή αφίσα αλλά παράδοση άνευ όρων στην ιδέα πως κάθε εναλλακτική ιδέα στα «οικονομικά της προσφοράς», ή αλλιώς στον νεοφιλελευθερισμό, είναι ταυτόσημη με «το κακό» του κομμουνισμού. Το Μανιφέστο του Ινστιτούτου Αλέξη Τσίπρα για τη Συμπαράταξη της Σοσιαλδημοκρατίας, της Ριζοσπαστικής Αριστεράς και της Πολιτικής Οικολογίας, όπως είναι πλέον γνωστό, προσπάθησε να απαντήσει σ’ αυτή την αποϊδεολογικοποίηση. Η συζήτηση ξεκίνησε, δεν τελείωσε.

* Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι διδάκτωρ Κοινωνιολογίας, συγγραφέας και συντονιστής της Ομάδας Εργασίας του Ινστιτούτου Αλέξη Τσίπρα για τη σύγκλιση της Σοσιαλδημοκρατίας, της Ριζοσπαστικής Αριστεράς και της Πολιτικής Οικολογίας