Τί εξυπηρετεί η αύξηση των επιτοκίων;

Όποιος καεί στον χυλό, φυσά και το γιαούρτι. Ίσως η τραυματική εμπειρία της Κρ. Λαγκάρντ από το πάθημά της το 2021 επέδρασε στην προχτεσινή απόφασή της να σπεύσει να αυξήσει 0,25 τα επιτόκια της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Το φθινόπωρο του 2021 είχε αρχίσει να φουντώνει ο πληθωρισμός αλλά εκείνη επέμενε ότι το φαινόμενο θα ήταν παροδικό και ως εκ τούτου δεν υπήρχε λόγος να αυξηθούν τα επιτόκια. Ο πληθωρισμός έφτασε το 4% αρχές του 2022, οι κεντρικές τράπεζες των ΗΠΑ και της Αγγλίας αύξησαν τα επιτόκιά τους, αλλά η ΕΚΤ έμεινε απαθής μέχρι τον Ιούλιο 2022. Τότε μόνο έκανε την πρώτη αύξηση επιτοκίων, όταν ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη είχε ήδη εκτιναχθεί στο 8,9%. Αργότερα, δε, αναγνώρισε ότι επρόκειτο για πληθωρισμό κερδών.

Ίσως, λοιπόν, η ΕΚΤ προσπαθεί να μην ξαναζήσει το λάθος του 2021-22. Διακινδυνεύει, ωστόσο, να επαναλάβει ένα άλλο λάθος, αυτό που είχε κάνει μια 10ετία νωρίτερα, το 2011, επί προεδρίας Ζαν Κλοντ Τρισέ: Ανήσυχη τότε από πληθωρισμό της τάξης του 2,6%, πείσθηκε από την Γερμανία και αύξησε το βασικό επιτόκιο 0,25 μονάδες τον Απρίλιο και -παρότι η Ευρωζώνη επιβράδυνε- επιπλέον 0,25 μονάδες σε τρεις μήνες, τον Ιούλιο. Αποτέλεσμα ήταν ότι, με την ευρωπαϊκή κρίση χρέους σε πλήρη εξέλιξη, προκλήθηκε τραπεζική κρίση με την Societe General στο επίκεντρο και η Ευρώπη βυθίστηκε σε ύφεση. Λίγο μετά, τον Νοέμβριο, η ακύρωση των δύο αυξήσεων ήταν το πρώτο που έκανε μόλις ανάλαβε καθήκοντα ο Μ. Ντράγκι.

Είναι υπαρκτός σήμερα ένας κίνδυνος τύπου 2011; Η Φρανκφούρτη αναγνωρίζει ότι υπάρχουν κίνδυνοι αλλά πιστεύει ότι η οικονομία της Ευρωζώνης είναι ανθεκτική και θα μεγεθυνθεί 0,9% φέτος και 1,5% το 2027. Και το 2011, ωστόσο, η ευρωπαϊκή οικονομία φαινόταν ανθεκτική αλλά μέσα σε λίγους μήνες μπήκε σε ύφεση. Η φαινομένη ανθεκτικότητα πριν μία αύξηση επιτοκίων δεν είναι εγγύηση για το μετά, καθότι η επίδραση της αύξησης γίνεται με χρονική υστέρηση. Η αύξηση των επιτοκίων, πάντως, ενισχύει το ευρώ, άρα δυσχεραίνει τις εξαγωγές, ακριβαίνει τα δάνεια, άρα αποθαρρύνει τις επενδύσεις και επιβαρύνει τα νοικοκυριά και, τέλος, συμβάλει να γίνει ακριβότερος ο δανεισμός υπερδανεισμένων κρατών –όπως Ελλάδα, Ιταλία, Γαλλία.

Μήπως, όμως, είναι επίκαιρο το μάθημα του 2021; Προσφέρεται η αύξηση των επιτοκίων για να τιθασευτεί ο πληθωρισμός; Μια αύξηση επιτοκίων μπορεί να συγκρατήσει τον πληθωρισμό αν προέρχεται από υπερβολική ζήτηση. Αλλά τα επιτόκια δεν μπορούν να διορθώσουν την έλλειψη καυσίμων επειδή ο πόλεμος του Τραμπ έχει κλείσει το Ορμούζ και μαζί με τον πόλεμο του Πούτιν καταστρέφουν διυλιστήρια, ούτε τα προβλήματα στις προμηθευτικές αλυσίδες ή τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και του Ελ Νίνιο στην αγροτική παραγωγή. Αντιθέτως, όταν το χρήμα ακριβαίνει, η επίλυση των προβλημάτων στην πλευρά της προσφοράς καθίσταται δυσχερέστερη.

Τί, λοιπόν, μπορεί να κάνει η αύξηση των επιτοκίων της ΕΚΤ; ‘Ενα: Να αποτρέψει τις αυξήσεις των μισθών. Η Κρ. Λαγκάρντ έχει παραδεχτεί ότι το 2022 η αιτία της πληθωριστικής έκρηξης ήταν το σπιράλ κερδών-τιμών: Οι επιχειρήσεις εκμεταλλεύτηκαν την αύξηση στοιχείων του κόστους για να αυξήσουν πολύ περισσότερο τις τιμές. Τότε, όμως, η ΕΚΤ έτυχε να μην καταλάβει τί γινόταν και αδράνησε. Τώρα, πεισμένη ότι για τον δομικό πληθωρισμό φταίει το «εργατικό κόστος», είναι σε κόκκινο συναγερμό για να προλάβει το κακό: Να μην ξεφύγουν οι μισθοί, όπως ξέφυγαν το 2022 τα κέρδη. Βοηθά σε αυτό η μείωση της ζήτησης για εργατικά χέρια και η χαλάρωση της αγοράς εργασίας, ώστε να γίνουν πιο διαλλακτικά τα συνδικάτα. Αυτόν τον στόχο υπηρετεί η αύξηση των επιτοκίων.