Oι βομβαρδισμοί του Ισραήλ και των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν αποτέλεσαν την αφορμή για τη συζήτηση περί αύξησης των ροών προς την Ευρώπη και αυτό είναι απολύτως λογικό. Η επέκταση της σύγκρουσης στην ευρύτερη περιοχή του Κόλπου ενέτεινε αυτή τη συζήτηση. Επιπλέον, ξεκίνησε και μια συζήτηση για τα ζητήματα ασφαλείας υπό τον φόβο τρομοκρατικών επιθέσεων σε απάντηση των βομβαρδισμών σε συνδυασμό με πληροφορίες για αυξημένες ροές. Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, πάνω από 3 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί στο Ιράν και αρκετές χιλιάδες στο Λίβανο λόγω και της χερσαίας εισβολής του Ισραήλ.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα προχώρησε σε μια δραστική κίνηση, αποφασίζοντας το πάγωμα των διαδικασιών εξέτασης αιτημάτων ασύλου, επικαλούμενη την ανάγκη θωράκισης των συνόρων και την πρόληψη ανεξέλεγκτων καταστάσεων. Αυτή η επιλογή μοιάζει βιαστική ειδικά από τη στιγμή που οι βομβαρδισμοί στην ευρύτερη περιοχή συνεχίζονται με ένταση. Αν προσθέσουμε σε αυτό και τις πρόσφατες δηλώσεις του πρωθυπουργού με τις οποίες χαρακτηρίζει τις ενδεχόμενες προσφυγικές ροές ως «ασύμμετρη απειλή», έχουμε μια πολύ επικίνδυνη διολίσθηση στη ρητορική: τη μετατροπή των θυμάτων του πολέμου σε «εισβολείς».
Δυστυχώς, δεν είναι η πρώτη φορά που η κυβέρνηση χρησιμοποιεί αυτή τη ρητορική ώστε να ενισχύσει μια αίσθηση ανασφάλειας και φόβου, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τα γεγονότα στον Έβρο τον Μάρτιο του 2020 όταν χιλιάδες πρόσφυγες προσπάθησαν να μπουν στην Ελλάδα και η κυβέρνηση χρησιμοποίησε όρους όπως «υβριδικός πόλεμος» και «εισβολή». Η Ε.Ε. χαρακτήρισε τότε την Ελλάδα ως «ασπίδα της Ευρώπης», ενισχύοντας την πολεμοχαρή αυτή προσέγγιση. Προφανώς η χώρα θα πρέπει να προετοιμαστεί ώστε να διαχειριστεί αυξημένες αφίξεις, αλλά σίγουρα όχι με πολεμικούς και τρομοκρατικούς όρους, αφού γνωρίζουμε ότι αυτή η προσέγγιση οξύνει τα πνεύματα και διχάζει την κοινωνία. Επιπλέον, η υιοθέτηση στρατιωτικών όρων για να περιγραφεί ο ξεριζωμός εκατομμυρίων ανθρώπων, όταν οι ίδιοι είναι θύματα μιας ασύμμετρης βίας, δημιουργεί μια ηθική και πολιτική αντίφαση.
Αυτή η αντίφαση γίνεται ακόμη πιο έντονη και από τη στάση της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν με τις πρόσφατες τοποθετήσεις της δείχνει να αμφισβητεί στην πράξη το ευρωπαϊκό σύστημα αξιών ως τη θεμέλια βάση για τη δράση της Ε.Ε. Πιο συγκεκριμένα, η πρόεδρος της Επιτροπής σε συνέδριο τόνισε ότι η παγκόσμια τάξη πραγμάτων που διαμορφώθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο έχει τελειώσει και δεν πρόκειται να επανέλθει.
Η θεσμική αυτή μετάλλαξη επισφραγίστηκε στις 10 Μαρτίου 2026, όταν η επιτροπή LIBE του Ευρωκοινοβουλίου ενέκρινε -ύστερα από πυρετώδεις πολιτικές ζυμώσεις- ένα σχέδιο τραμπικής έμπνευσης που πετσοκόβει τα βασικά δικαιώματα των μεταναστών. Με τη συμμαχία του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος και των τριών ομάδων της Ακροδεξιάς, δόθηκε το πράσινο φως για πολιτικές που θυμίζουν «πογκρόμ»: δημιουργία εξωχώριων «κέντρων επιστροφής» σε τρίτες χώρες χωρίς εγγυήσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, διοικητική κράτηση έως και 24 μήνες (ακόμη και για ανήλικους) και μαζικές επιχειρήσεις-σκούπα με βάση φυλετικά χαρακτηριστικά.
Η στήριξη σε κινήσεις όπως το πάγωμα του ασύλου υποδηλώνει μια μετατόπιση από μια Ευρώπη-προστάτη του Διεθνούς Δικαίου σε μια Ευρώπη-φρούριο. Η αμφισβήτηση των αξιών ως οδηγού δράσης δεν είναι απλώς μια αλλαγή στρατηγικής αλλά μια ομολογία αποτυχίας: η Ε.Ε. δείχνει να εγκαταλείπει τις αρχές της ακριβώς τη στιγμή που η τήρησή τους είναι πιο κρίσιμη από ποτέ. Ενώ η Ευρώπη επαίρεται για τον σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα, οι νέες ρυθμίσεις επιτρέπουν την έρευνα προσωπικών αντικειμένων, τον χωρισμό οικογενειών και την ανταλλαγή προσωπικών δεδομένων με τρίτες χώρες χωρίς καμία εγγύηση ασφαλείας.
Στην Ελλάδα ο υπουργός Μετανάστευσης Θάνος Πλεύρης έσπευσε να επιδείξει τη γνωστή του περιφρόνηση για το Κράτος Δικαίου. Απαντώντας στη Διεθνή Αμνηστία, δήλωσε «απολύτως σίγουρος για την ορθότητα του εγχειρήματος», επιβεβαιώνοντας τη συμμετοχή της χώρας σε ένα σχήμα με τη Γερμανία, την Ολλανδία και τη Δανία για τη δημιουργία κέντρων απέλασης στην Αφρική. Για την κυβέρνηση, η παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν είναι πλέον «αγκάθι» αλλά ευκαιρία για επίδειξη αυταρχισμού.
Σε μια περίοδο που η Μέση Ανατολή φλέγεται και εκατομμύρια άνθρωποι αναζητούν σωτηρία, η Ευρώπη επιλέγει να οχυρωθεί πίσω από τοξικές συμμαχίες και νομιμοποιημένη βία. Αν οι αξίες της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της αλληλεγγύης θυσιάζονται στον βωμό της «ασφάλειας», τότε η πραγματική απειλή για το ευρωπαϊκό οικοδόμημα δεν προέρχεται από τις προσφυγικές ροές αλλά από την ίδια την ηγεσία του, που μετατρέπει την Ε.Ε. σε έναν κυνικό μηχανισμό μαζικών απελάσεων.
* Ο Λευτέρης Παπαγιαννάκης είναι διευθυντής του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες
Εκτύπωση στις: 2026-03-18
Από την ιστοσελίδα: Ανανεωτική
http://www.ananeotiki.gr/el/sx_PrintPage.php?export=print&tid=13914