Η μαζική υποδοχή του Πάπα στο Παρίσι δεν μπορεί να περάσει ασχολίαστη. Και αξίζει να τη δούμε όχι ως ένδειξη «επιστροφής της θρησκείας», αλλά ως μια ισχυρή τάση ανασύνθεσης συλλογικών νοημάτων όταν η παλιά ιστορική γραμματική του δυτικού κανόνα, έχει χάσει πλέον τη δεσμευτικότητά της. Μια ανασύνθεση που έχει ανάγκη νοήματος και χρειάζεται υπερβάσεις.
Δεν μπορούν να μας αφήσουν αδιάφορους, οι εικόνες του πλήθους στις συναντήσεις με τον Πάπα, στην πρόσφατη επίσκεψή του στο Παρίσι, γιατί είναι εντυπωσιακές.
H συμμετοχή στη λειτουργία της πλατείας Concorde και στις γύρω λεωφόρους υπολογίστηκε γύρω στους 800.000 ανθρώπους. Το προηγούμενο βράδυ 80.000 νέοι γέμισαν το Stade de France.
Το πλήθος ήταν διπλάσιο από όσους παρακολούθησαν την έναρξη των Ολυμπιακών αγώνων, και εφάμιλλο των πολύ μεγάλων πολιτικών κινητοποιήσεων, όπως του Μάη 1968, του 1984 για την ελευθερία των θρησκευτικών σχολείων, και του 2015 εναντίον της τρομοκρατίας. Υπήρχαν όμως ποιοτικά στοιχεία που την έκαναν μοναδική, όπως η συμμετοχή του πλήθους των εθελοντών, και βέβαια η εξομολόγηση στους δρόμους.
Δεν μπορώ να φανταστώ τί θα λέγαμε αν βλέπαμε κάτι παρόμοιο στην Αθήνα! Το είδαμε όμως στο Παρίσι, στη χώρα του διαχωρισμού κράτους και εκκλησίας πριν από 120 χρόνια, στη χώρα της Γαλλικής Επανάστασης και του Διαφωτισμού. Τί συμβαίνει; Μήπως βρισκόμαστε στον αντίποδα αυτών των φαινομένων;
Και επειδή καλώς ή κακώς, σκεπτόμαστε ως πολιτικά ζώα, το ερώτημα είναι αν υπάρχει ένα πολιτικό πρόσημο σε αυτές τις θρησκευτικές εκδηλώσεις; Με τη Λεπέν να κρούει τις πόρτες της εξουσίας, με τον Μελανσόν να προσπαθεί να συνταιριάξει ευαισθησίες σε πολιτικό πρόγραμμα, και τον Μακρόν να ισορροπεί σε τεντωμένο σκοινί, υπάρχει κάποιος που ωφελείται από αυτή την επίσκεψη, και ποιος είναι αυτός; Πώς με λίγα λόγια θα βαρύνει αυτό το γεγονός στις ροπές με τις οποίες βρίσκεται αντιμέτωπη η Ευρώπη;
Αν υποθέσουμε ότι η επίσκεψη του Πάπα είχε γίνει πριν από ένα αιώνα, με ανάλογη συμμετοχή, ποιους θα ενίσχυε και ποιοι θα ανησυχούσαν; Θα ανησυχούσαν ασφαλώς όλες οι καλλιτεχνικές πρωτοπορίες και οι διανοούμενοι που κήρυσσαν τον θάνατο του Θεού. Θα ενισχυόταν όμως το κίνημα της Άκρας Δεξιάς (της Action française) που ήθελε μια Γαλλία καθολική, μοναρχική, πειθαρχημένη και εθνικιστική.
Η επίσκεψη του Πάπα θα είχε ένα σαφές πολιτικό πρόσημο. Βέβαια, υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια. Έναν ακριβώς αιώνα πριν, το 1926, ο τότε Πάπας Πίος ΧΙ, είχε καταδικάσει την Action française, επειδή εργαλειοποιούσε τον καθολικισμό ως ιδεολογία. Ήταν δηλαδή πολύ καθολική, και λίγο χριστιανική.
Ο Πίος ΧΙ επιδίωκε να απελευθερώσει τον καθολικισμό από τον εθνικιστικό εναγκαλισμό και να τον συμφιλιώσει με τη Γαλλική Δημοκρατία, τη République, που δεν ήταν μόνο πολιτειακή μορφή, αλλά και ιδεολογία. Παρά την τότε απάντηση των αντιδραστικών «Non possumus» (δεν μπορούμε), το ερώτημα αν μπορούσε η θρησκεία να υπάρξει στη Γαλλία, χωρίς να είναι όμηρος της Δεξιάς, δεν απαντήθηκε. Ούτε άλλωστε η καθολική εκκλησία επέμεινε.
Σήμερα, η τωρινή επίσκεψη του Λέοντα XIV, πως απαντάει στο ερώτημα αυτό; Μπορούμε να τη διαβάσουμε σε μια κλίμακα Δεξιάς-Κέντρου-Αριστεράς; Η τοποθέτηση για τη μετανάστευση ακούγεται «αριστερή», η τοποθέτηση για την οικογένεια «δεξιά», τη συνηγορία για την ειρήνη στην Ανατολική Ευρώπη τη συμμερίζεται και η ευρωπαϊκή Δεξιά και η Αριστερά.
Για την Παλαιστίνη οι θέσεις του Πάπα βρίσκονται πιο κοντά στην Αριστερά. Η έννοια της dignité humaine (ανθρώπινης αξιοπρέπειας) φέρνει τον ηγέτη της Εκκλησίας προς συντηρητικές θέσεις στην άμβλωση και την υποβοηθούμενη ευθανασία. Η ίδια όμως αρχή τον οδηγεί στην προστασία των αδύναμων, των φτωχών, των ξένων, καθώς και στις επιφυλάξεις απέναντι στην ανεξέλεγκτη τεχνητή νοημοσύνη. Η παρουσία του παγκόσμιου Νότου στο πλήρωμα της καθολικής εκκλησίας και στον κλήρο είναι καταλυτική.
Γι αυτό το λόγο, το πλήθος που υποδέχεται σήμερα έναν Πάπα δεν μπορούμε πλέον να το διαβάσουμε με τον ίδιο τρόπο που θα διαβάζαμε ένα καθολικό πλήθος του 1926. Ήταν ένα διαφοροποιημένο πλήθος. Η ίδια δημόσια εικόνα της θρησκείας ανήκει πλέον σε διαφορετική πολιτική γραμματική.
Ας προσέξουμε ότι η Καθολική Εκκλησία, που ξέρει από επικοινωνία όσο κανείς άλλος, συνόψισε το νόημα της επίσκεψης σε μια και μόνη λέξη: «soif de transcendance» (δίψα για υπέρβαση). Η υπέρβαση είναι μια πολύσημη λέξη. Δεν σημαίνει μόνο το υπερφυσικό και το θεϊκό, αλλά έχει αποκτήσει μεταφορικές σημασίες μέσα από τη φιλοσοφία και την τέχνη: Υπέρβαση του εγώ, των νοητικών καταναγκασμών, των διαχωρισμών κλπ. Προπαντός σημαίνει αναζήτηση νοήματος.
Επομένως, σε μια βαθιά εκκοσμικευμένη και σε μεγάλο βαθμό αποχριστιανοποιημένη Γαλλία, μια μαζική υποδοχή ενός Πάπα δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην επιστροφή του καθολικισμού ως πολιτικής δύναμης της Δεξιάς. Ο χριστιανισμός μπορεί για κάποιους να σημαίνει πίστη, για άλλους πολιτισμική ταυτότητα και για άλλους αναζήτηση μιας χαμένης συλλογικότητας. Μιλάει μια ηθική γλώσσα για ζητήματα που δεν χωρούν πλέον εύκολα στον παλιό άξονα Αριστερά–Δεξιά.
Ως ευρωπαϊκό φαινόμενο, την επίσκεψη του Πάπα στη Γαλλία αξίζει να τη δούμε όχι ως ένδειξη «επιστροφής της θρησκείας», αλλά ως μια ισχυρή τάση ανασύνθεσης συλλογικών νοημάτων όταν η παλιά ιστορική γραμματική του δυτικού κανόνα, έχει χάσει πλέον τη δεσμευτικότητά της. Μια ανασύνθεση που έχει ανάγκη νοήματος και χρειάζεται υπερβάσεις.
Προς το παρόν, στην Ευρώπη, ούτε κίνημα διανοουμένων, ούτε καλλιτεχνική πρωτοπορία, ούτε φιλοσοφικό ρεύμα φαίνεται να απασχολείται με παρόμοιες αγωνίες για την αναζήτηση νοήματος.
Ούτε και η ίδια η καθολική εκκλησία φαίνεται να έχει απάντηση. Θέτει όμως το ερώτημα. Η θρησκεία επανεμφανίζεται ως μια από τις γλώσσες με τις οποίες εκφράζεται η αναζήτηση νοήματος, ταυτότητας και αίσθησης κοινότητας.
Εκτύπωση στις: 2026-09-28
Από την ιστοσελίδα: Ανανεωτική
http://www.ananeotiki.gr/el/sx_PrintPage.php?export=print&tid=14083