Πολύ πριν τις ευρωεκλογές, αλλά πολύ περισσότερο μετά και τα εκλογικά αποτελέσματα, στον «χώρο» μεταξύ ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ η αναγκαιότητα της παρουσίας μιας συγκροτημένης πολιτικής έκφρασης των υπαρκτών κοινωνικά και πολιτικά υποκειμένων είναι πρόδηλη. Για να σηματοδοτήσει και να επιχειρήσει να βάλει τη σφραγίδα της στην πορεία στην ύστερη μνημονιακή περίοδο και κυρίως στη μετάβαση στη μεταμνημονιακή περίοδο.
Αναφέρομαι στη πολυσυζητημένη ΚΕΝΤΡΟΑΡΙΣΤΕΡΑ.

Είθισται η κουβέντα για τον ζητούμενο εναλλακτικό πόλο που επικράτησε να ονοματίζεται κεντροαριστερά να γίνεται φιλολογικά και μακροσκοπικά. Πόσο καλή είναι η ενότητα, η συσπείρωση των προοδευτικών ευρωπαϊστών, η ευθύνη για τη χώρα μπροστά στην κρίση, τα συμφέροντα του λαού και άλλα τέτοια. Συνέχεια αυτού του γενικόλογου προσδιορισμού είναι η γεωγραφική προσέγγιση επί του προσανατολισμού μιας ενδεχόμενης συνεργασίας με το ΣΥΡΙΖΑ ή τη ΝΔ ή η παραγοντική, που εξαντλείται στα πρόσωπα που θα υλοποιήσουν τη συνεργασία στο όνομα νεφελωδών ιδεολογημάτων.

Μέχρι το ξέσπασμα της κρίσης η Σοσιαλδημοκρατία στην Ελλάδα προκαλούσε, το λιγότερο, καχυποψία στους κόλπους όλων των εκδοχών της Αριστεράς (κομμουνιστογενούς, ανανεωτικής, ριζοσπαστικής και σοσιαλιστικής). Ανεξάρτητα από τις ιστορικές και ιδεολογικές αιτίες γι’ αυτήν την καχυποψία, νομίζω ότι αξίζει να αναφερθώ εν συντομία στο τι διαφορετικό κόμισε αυτή στην πολιτική ζωή της ευρωπαϊκής Ηπείρου.

Η διαμορφούμενη ακόμη από την εποχή του Μπερνστάιν Σοσιαλδημοκρατία απέρριψε τον οικονομισμό, ο οποίος ήταν η κυρίαρχη σκέψη στην Αριστερά της εποχής. Ιστορικά η Σοσιαλδημοκρατία δεν αποτέλεσε κάποιο συμβιβασμό μεταξύ του Φιλελευθερισμού και του Μαρξισμού, αλλά μια νέα πρόταση για το πρωτείο της πολιτικής έναντι της οικονομίας.

Η συζήτηση για το μέλλον της πολύπαθης Κεντροαριστεράς άρχισε με έναν μάλλον περίεργο τρόπο, αφού ήδη προεξοφλεί το τέλος της. Βουλευτές, κομματικά μέλη, ομάδες ή ακόμη και τάσεις στο εσωτερικό των κομμάτων που συναπαρτίζουν τον προοδευτικό χώρο προτείνουν, υπονοούν και συχνά υποδεικνύουν τον ΣΥΡΙΖΑ ως προκαταβολικό στρατηγικό σύμμαχο, σε μια επόμενη κυβέρνηση με κορμό τη ριζοσπαστική Αριστερά. Κανείς δεν αμφιβάλλει ότι αυτό το σενάριο είναι θεμιτό και νόμιμο, ιδίως για κόμματα που έχουν διακηρύξει (και έχουν αποδείξει) πως ενδιαφέρονται για κυβερνήσεις συνεργασίας.

Στον δημόσιο διάλογο η Κεντροαριστερά - η όποια Κεντροαριστερά, μεγάλη, μικρή, κυβερνώσα ή όπως αλλιώς προσδιορίζεται - αντιμετωπίζεται, κατά κανόνα, ως πολιτικό Ελντοράντο. Η μέση αίσθηση τη θέλει, εφόσον ενωθεί, μαζική και ανταγωνιστική, ικανή να σπάσει την πολιτική κυριαρχία του νέου διπολισμού και να συγκροτήσει έναν τρίτο - γιατί όχι; - πλειοψηφικό πόλο.
Η αλήθεια είναι ότι, μεταπολιτευτικά, οι κοινωνικές δυνάμεις που συνέθεσαν το μείγμα της Κεντροαριστεράς και εκπροσωπήθηκαν κομματικά από το ΠαΣοΚ συγκρότησαν πράγματι πλειοψηφική κοινωνική συμμαχία, η οποία παρέμενε ζωντανή και συνεκτική μέχρι τις παραμονές της κρίσης

Όσο οι δημοσκοπήσεις δείχνουν τη ΔΗΜΑΡ αποδυναμωμένη, τόσο πληθαίνει και η αρθρογραφία, η οποία «θρηνεί» τη μειωμένη απήχηση του κόμματος. Φυσικά ούτε οι δημοσκοπήσεις είναι στημένες, ούτε οι αρθρογράφοι είναι προκατειλημμένοι. Οι λόγοι της κριτικής στη ΔΗΜΑΡ είναι πολύ βαθύτεροι. Αυτή η κριτική είναι απόρροια της ιδεολογικής ήττας, που μετά το 2010 υπέστησαν στη χώρα μας εκείνες οι απόψεις, οι οποίες θεμελίωναν ή τουλάχιστον επιχειρούσαν να θεμελιώσουν ένα διαφορετικό λόγο για την υπεράσπιση του δίκαιου και κοινωνικά αποτελεσματικού δημόσιου τομέα. Στόχος είναι οι αρχές της ΔΗΜΑΡ και όχι οι επιμέρους πρακτικές της. Αυτές είναι το πρόσχημα.

Οι έμμονες ιδέες στην πολιτική δεν είναι σπάνιες. Μία από αυτές εσχάτως περιστρέφεται γύρω από τον άξονα «εξαφανίζεται η ΔΗΜΑΡ». Εως τώρα θα την κατάπιναν οι «58» - προτού καταπιούν τον εαυτό τους. Εν πάση περιπτώσει, αυτό είχε μια λογική βάση. Στον χώρο της Κεντροαριστεράς κινείται η ΔΗΜΑΡ, εκεί προσπάθησαν να παρέμβουν οι 58, θα μπορούσε να προκύψει ανασύνταξη δυνάμεων εις βάρος της. Αλλά απεδείχθη ότι η ΔΗΜΑΡ μπορούσε να υπάρχει χωρίς τους 58, οι 58 χωρίς τη ΔΗΜΑΡ όχι.

Την ημέρα ακριβώς που δημοσιοποιήθηκε το ναυάγιο της κίνησης των «58», ο Σταύρος Θεοδωράκης, γνωστός δημοσιογράφος του Mega, εξήγγειλε την ίδρυση νέου κόμματος με το όνομα «Ποτάμι». Η εξαγγελία έλαβε τεράστια δημοσιότητα από τα κατεστημένα ΜΜΕ. Υπήρξε δε αρκετά πρωτότυπη, αφού ο «ηγέτης» (όπως αυτοχαρακτηρίσθηκε) του κόμματος δεν παρουσίασε πρόγραμμα ή ιδρυτική διακήρυξη, αλλά διάσπαρτες θέσεις σε συνεντεύξεις ή με τη μορφή απαντήσεων σε ερωτήματα. Επίσης δεν παρουσιάσθηκαν τα ιδρυτικά μέλη της κίνησης, αλλά ένας κατάλογος τριάντα ονομάτων με τους ο οποίους ο Θεοδωράκης «συζητά» (και από τους οποίους τρεις-τέσσερεις στη συνέχεια διέψευσαν ότι συμμετέχουν στο νέο κόμμα).

Η νίκη που επέτυχε ο Βενιζέλος επί των «58» ήταν ολοκληρωτική. Δεν κατάφερε απλώς να τους διασπάσει και να τους διαλύσει, αλλά και ένα, μικρό έστω, τμήμα του να το καταστήσει «υπηρετικό», των δικών του επιδιώξεων, πολιτικό προσωπικό.

Για μήνες, το ΠΑΣΟΚ δήλωνε σε όλους τους τόνους ότι θα αγωνιστεί για τη δημιουργία μιας ενιαίας κεντροαριστεράς. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ιδέα της συσπείρωσης δεν είναι απλά ενδιαφέρουσα αλλά απολύτως αναγκαία. Όμως, τα γεγονότα των τελευταίων ημερών έδειξαν τα όρια όλου του εγχειρήματος για τη δημιουργία της ελληνικής Ελιάς.

Ας θυμηθούμε μερικά απλά πράγματα:

Πρώτον, μια κεντροαριστερά είναι χρήσιμη όταν, από θέση ισχύος, προτείνει προοδευτικές εναλλακτικές σε σκληρές νεοφιλελεύθερες πολιτικές. Όταν για παράδειγμα, ψάχνει και εντοπίζει επίορκους και όχι απλά διαθεσίμους. Είναι χρήσιμη όταν ψάχνει, μάταια, για αντιρατσιστικό νόμο σε Υπουργικό Συμβούλιο με Υπουργό "Ανακατάληψης των πόλεων". Σοσιαλδημοκρατικά κόμματα που στηρίζουν ή και συνεργάζονται με μια δεξιά κυβέρνηση, μπορεί να είναι χρήσιμα όταν είναι πολιτικά διακριτά, όταν έχουν έρμα και κόκκινες γραμμές.

Τι εννοούμε με τον όρο σοσιαλδημοκρατία; Η ερώτηση είναι επίκαιρη στη χώρα μας λόγω της Πρωτοβουλίας των 58 για τη δημιουργία ενός τρίτου πόλου μεταξύ ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ, πόλου που πολλοί αποκαλούν σοσιαλδημοκρατικό.

ο εγχείρημα της ελληνικής «Ελιάς» πάσχει από ένα εκ γενετής ελάττωμα. Νομίζω ότι έχει ορίσει εσφαλμένα τις συντεταγμένες του. Και εξηγούμαι: το ζήτημα της ανασυγκρότησης της λεγόμενης δημοκρατικής παράταξης δεν έχει κανένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Αντιθέτως, η υπόθεση της συγκρότησης, της δημιουργίας μιας νέας παράταξης στον ορφανό χώρο μεταξύ της ΝΔ και του ΣΥΡΙΖΑ είναι ίσως η κρισιμότερη παράμετρος της πολιτικής μας ζωής σήμερα.