Η ανακήρυξη από την Τουρκία δύο «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» στο βορειοανατολικό Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. Τα όρια των πάρκων εκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων, σε διεθνή ύδατα όπου δεν έχει υπάρξει συμφωνημένη οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Η Αθήνα ορθώς επισημαίνει ότι μια μονομερής τουρκική πράξη δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα στις περιοχές αυτές

Η Μέση Ανατολή μετατρέπεται από ένα σύστημα, στο οποίο η αμερικανική ισχύς λειτουργούσε ως βασικός εξωτερικός εγγυητής, σε ένα άλλο όπου οι περιφερειακές δυνάμεις επιχειρούν να δημιουργήσουν τις δικές τους δυνατότητες αποτροπής και ισορροπίας.

Η εξέλιξη δεν σημαίνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εγκαταλείπουν τη Μέση Ανατολή. Η αμερικανική στρατηγική, όμως, δίνει μεγαλύτερη έμφαση στον Ινδο-Ειρηνικό και στην αντιμετώπιση της Κίνας, ενώ ζητά από τους συμμάχους της μεγαλύτερη ανάληψη ευθύνης για την περιφερειακή ασφάλεια.

H σημαντικότερη εξέλιξη από την επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ στην Κύπρο δεν είναι η ανακοίνωση της σύγκλησης μιας νέας πενταμερούς Διάσκεψης για το Κυπριακό. Είναι η μεθοδολογία που επέλεξε ο Αντόνιο Γκουτέρες για να φτάσουμε σε αυτήν.

Η απόφασή του να μη θέσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και να συνδέσει τη σύγκληση της Διάσκεψης με την ολοκλήρωση της απαραίτητης προετοιμασίας σε επίπεδο ουσίας, μεθοδολογίας και Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης δείχνει ότι ο ΟΗΕ δεν προτίθεται να επαναλάβει τα λάθη του παρελθόντος.

Η νέα προσπάθεια στο Κυπριακό από την προσωπική απεσταλμένη του Γ.Γ. του ΟΗΕ, Άνχελα Ολγίν, δεν επιχειρεί απλώς αναβίωση Σχεδίων του παρελθόντος. Συζητείται ένα πιο ευέλικτο ομοσπονδιακό σχήμα, με δύο «συνιστώντα κρατίδια» που θα έχουν εκτεταμένες αρμοδιότητες αυτοδιοίκησης, και με μία «περιορισμένη» κεντρική κυβέρνηση επιφορτισμένη με εξωτερικές σχέσεις, ευρωπαϊκή εκπροσώπηση, μακροοικονομική συνοχή και ασφάλεια. Λιγότερες κοινές αρμοδιότητες σημαίνουν λιγότερες πιθανότητες θεσμικής παράλυσης και περισσότερες δυνατότητες συνεννόησης.

Η σημαντικότερη εξέλιξη της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα δεν ήταν οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για τα F-35, τα F-16 ή το τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος Κaan. Ήταν η επιβεβαίωση ότι, παρά τις ιδιαιτερότητες της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, η Ουάσιγκτον και οι υπόλοιποι σύμμαχοι θεωρούν στρατηγικά αναγκαία τη διατήρηση της Τουρκίας στον πυρήνα της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.

Οι δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για πιθανά «δώρα» προς την Τουρκία, που μπορεί να περιλαμβάνουν την πώληση αμερικανικών κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος ΚΑΑΝ, την περαιτέρω αναβάθμιση των τουρκικών F-16 και την αναζήτηση διαδικασίας που θα επιτρέψει την επανένταξη της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35, προκάλεσαν -ως μη όφειλαν- έκπληξη σε σημαντικό τμήμα του πολιτικού συστήματος και των μέσων ενημέρωσης της χώρας μας.

Η αντίδραση αυτή αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πρόβλημα: την αδυναμία ορθής και σε βάθος ανάλυσης των περιφερειακών και διεθνών συσχετισμών. Η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να στηρίζεται στη μονομερή εκφώνηση του «δικαίου μας», ούτε στην προσδοκία ότι τρίτοι θα υιοθετήσουν αυτομάτως τις ελληνικές θέσεις.

Η πολεμική σύγκρουση ΗΠΑ-Ισραήλ με Ιράν δεν αποτελεί απλώς επεισόδιο αστάθειας. Συνιστά βαθιά γεωπολιτική τομή, που αναδιαμορφώνει περιφερειακές ισορροπίες και επαναφέρει με οξύτητα στρατηγικά διλήμματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με ολοένα πιο σύνθετο περιβάλλον, στο οποίο η παραδοσιακή λογική πολλαπλών «αξόνων» και αλληλεπικαλυπτόμενων συνεργασιών (overlapping alignments χωρίς ιεράρχηση) φτάνει στα όριά της. Για χρόνια, η Αθήνα επένδυσε στη δημιουργία σχημάτων όπως Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ και Ελλάδα-Κύπρος-Αίγυπτος, ενώ παράλληλα επιδίωξε εμβάθυνση της στρατηγικής σχέσης με τη Γαλλία. Όμως η Γαλλία του Μακρόν έχει αυστηρά κριτική στάση απέναντι στην ισραηλινή κυβέρνηση Νετανιάχου.

Ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ – Ισραήλ και Ιράν και το ανοιγοκλείσιμο των Στενών του Ορμούζ επαναφέρουν με βίαιο τρόπο μια παλιά – διαρκώς όμως υποτιμημένη – αλήθεια: η ενεργειακή εξάρτηση δεν είναι απλώς οικονομικό ζήτημα, αλλά θεμελιώδης παράγοντας γεωπολιτικής ευαλωτότητας. Για την Ευρώπη, που εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, το σοκ αυτό δεν είναι άλλη μια κρίση. Είναι στρατηγικό καμπανάκι κινδύνου. Η Ιστορία προσφέρει χρήσιμα προηγούμενα.

Η αμυντική συνδρομή στην Κύπρο δεν έπρεπε να γίνει διμερώς. Σωστό θα ήταν η Κυπριακή Δημοκρατία να ζητήσει ενεργοποίηση του άρθρου 42.7, της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ενωσης-ΣΕΕ (Συνθήκη της Λισαβόνας). Το άρθρο προβλέπει ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής σε κράτος-μέλος που δέχεται επίθεση.

Σε αυτό το πλαίσιο θα μπορούσε η Ελλάδα και άλλες ευρωπαϊκές χώρες να παράσχουν τη συνδρομή τους. Ετσι θα αποφεύγονταν κάθε είδους παρεξηγήσεις και παρερμηνείες.

Αλλά, έστω, η απόφαση ελήφθη. Εστάλησαν φρεγάτες και αεροσκάφη. Γιατί κρίθηκε αναγκαία η επίσκεψη του υπουργού Αμυνας της Ελλάδας στην Κύπρο, η συνάντησή του με τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, οι δηλώσεις μπροστά στις κάμερες κ.λπ.; Σε τι αποσκοπούσε αυτή η «πολιτική σκηνοθεσία»;

Ακούστηκαν τοποθετήσεις σε Ελλάδα και Κύπρο ότι αυτά έγιναν λόγω του ρόλου της Ελλάδας ως Εγγυήτριας Δύναμης της Κυπριακής Δημοκρατίας, για υπεράσπιση του «οικουμενικού Ελληνισμού», στο πλαίσιο του «Ενιαίου Αμυντικού Δόγματος» Ελλάδας-Κύπρου κ.ά.

Η απόφαση των ΗΠΑ υπό τον Τραμπ, σε σύμπραξη με την ισραηλινή ηγεσία του Νετανιάχου, να προχωρήσουν σε πολεμική επιχείρηση κατά του Ιράν σηματοδοτεί μια επικίνδυνη καμπή για τη Μέση Ανατολή. Και τούτο διότι οι στόχοι δεν φαίνεται να περιορίζονται στη ματαίωση του πυρηνικού και βαλλιστικού προγράμματος της Τεχεράνης, αλλά φαίνεται να εκτείνονται σε επιδίωξη «αλλαγής καθεστώτος». Η εγκατάλειψη της διπλωματίας υπέρ της στρατιωτικής κλιμάκωσης συνιστά όχι μόνο στρατηγικό ρίσκο αλλά και πολιτική αντίφαση για έναν Αμερικανό πρόεδρο που είχε δεσμευτεί να τερματίσει τους «αιώνιους πολέμους».

Ο κόσμος που γνωρίσαμε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου φαίνεται να απομακρύνεται οριστικά. Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες επικράτησε -έστω με αντιφάσεις και ασυνέχειες- η αίσθηση ότι το διεθνές σύστημα κινείται προς μεγαλύτερη συνεργασία, θεσμική ρύθμιση και σταδιακή επικράτηση κανόνων δικαίου έναντι της ωμής ισχύος.

Σήμερα, αυτή η εικόνα έχει ανατραπεί. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην κορυφή της αμερικανικής πολιτικής ζωής δεν είναι απλώς μεμονωμένα γεγονότα. Αποτελούν συμπτώματα μιας βαθύτερης μετάβασης σε μια νέα, πιο ασταθή και συγκρουσιακή διεθνή τάξη.

H επίθεση κατά της Βενεζουέλας και η άνευ προηγουμένου απαγωγή του Προέδρου της στις 3 Ιανουαρίου 2026 που εκτελέστηκε από την κυβέρνηση των ΗΠΑ υπό τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ είναι απολύτως καταδικαστέα. Παρά τον αυταρχικό και μη νομιμοποιημένο χαρακτήρα του καθεστώτος Μαδούρο, η ενέργεια αυτή συνιστά κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου και ευθεία υπονόμευση των κανόνων που αποτελούν τη βάση της διεθνούς πολυμερούς τάξης πραγμάτων.

Οι ΗΠΑ παραβίασαν ευθέως τον Χάρτη του ΟΗΕ, ο οποίος στο άρθρο 2 δεσμεύει τα κράτη-μέλη να «απέχουν από την απειλή ή χρήση βίας κατά της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας οποιουδήποτε κράτους». Ο ίδιος Χάρτης παρέχει θεσμικές οδούς πρόληψης ή και εξουσιοδότησης χρήσης βίας για την αποκατάσταση της ειρήνης μέσω του Κεφαλαίου VII.