Με κριτήριο τις εξελίξεις στην οικονομία, η χώρα θα ‘πρεπε να ανασκουμπωθεί και να ανασυνταχθεί. Αυτό γίνεται πιο επιτακτικό αν επαληθευτεί το σενάριο παράτασης της κρίσης στη Μ. Ανατολή με σπάσιμο, παράλληλα, της φούσκας της τεχνολογίας στα χρηματιστήρια, ένα δίδυμο που θα ‘φερνε στον κόσμο ύφεση και πληθωρισμό της τάξης του 5% -με πρώτο θύμα την Ευρώπη. Αλλά και στα μετριοπαθή σενάρια, η ελληνική οικονομία μπαίνει σε ολισθηρό έδαφος: Οι επιχορηγήσεις του ΤΑΑ τελειώνουν, το πολιτικό ρίσκο αναστέλλει νέες αξιόλογες επιχειρηματικές κινήσεις, οι ρυθμοί μεγέθυνσης τείνουν να εξασθενίσουν, και από τα οχυρά των καρτέλ η Ακρίβεια φαίνεται να σαρκάζει τις συμφωνίες κυρίων.

Όταν ο τιμάριθμος έτρεχε με 4,4% τον Ιούνιο, όσα νοικοκυριά ξόδευαν όλο το εισόδημά τους για να ζήσουν, επιβαρύνονταν πολύ περισσότερο από εκείνα που, έχοντας διπλάσιο ή τετραπλάσιο εισόδημα, ξόδευαν το ίδιο απόλυτο ποσό (που, όμως, αναλογούσε στο 50% ή στο 25% του συνολικού τους εισοδήματος) και αποταμίευαν ή επένδυαν το υπόλοιπο. Κι εκείνα τα νοικοκυριά που έμεναν στο νοίκι, επειδή το κόστος της στέγασης -λόγω κυρίως της μεγάλης ανόδου των ενοικίων- έτρεχε με 10,6%, επιβαρύνονταν πολύ περισσότερο από τα νοικοκυριά που διέθεταν ιδιόκτητη στέγη. Είναι κοινός τόπος: Ο τιμάριθμος δεν επιφέρει την ίδια επιβάρυνση σε όλους.

Ελλάδα καίει από τον χρόνο που δεν της περισσεύει και διολισθαίνει σε καταστάσεις που –αν μη τι άλλο– καλό δεν προοιωνίζονται.Στο πεδίο της οικονομίας, ό,τι κινείται οφείλεται βασικά στον τουρισμό, ενώ κατά τα λοιπά επικρατεί στασιμότητα. Μετά μια 7ετία που ξεκίνησε με διαβεβαιώσεις για μεγάλες μεταρρυθμίσεις κι αφού οι περισσότερες και πιο σημαντικές έμειναν στα συρτάρια, τώρα όχι μόνο δεν γίνεται κουβέντα για αυτές, αλλά αντιθέτως, σε ένα διεθνές περιβάλλον που βρίθει αβεβαιοτήτων, κάποιες από αυτές ροκανίζονται – αρχής γενομένης από το συνταξιοδοτικό, καθότι είναι εκλογικά κρίσιμη η κατηγορία των συνταξιούχων.

Υπάρχουν δύο σημάδια που θα έπρεπε να είχαν σημάνει συναγερμό αν υπήρχε κυβερνητική έγνοια. Ένα, ότι εδώ και χρόνια, ενώ οι μισθοί και τα ημερομίσθια κατολισθαίνουν στις τελευταίες θέσεις μεταξύ των 27 της ΕΕ σε όρους αγοραστικής δύναμης, πάμπολλα είδη ευρείας κατανάλωσης ήταν/είναι μονίμως ακριβότερα. Δεύτερο, ότι τα τελευταία χρόνια, ιδίως μετά το 2020, ο πληθωρισμός στην Ελλάδα τρέχει έως 40-50% ταχύτερα από όσο στην ΕΕ και στον ΟΟΣΑ. Ο συνδυασμός των δύο, δείχνει ότι η ελληνική οικονομία έχει ένα δικό της, ιδιαίτερο οργανικό πρόβλημα. Άρα, χρειάζεται να δούμε τί πρέπει να αλλάξει στους όρους λειτουργίας της αγοράς ώστε να μπορούν τα νοικοκυριά να καλύπτουν τις ανάγκες τους, και όχι απλά να παζαρεύουμε με αυτήν ένα σύντομο, προσωρινό (προεκλογικό;) διάλλειμα στον καλπασμό του πληθωρισμού.

Οι εκλογές όσο πλησιάζουν φαίνεται να προκαλούν ευαισθησίες –κάτι σαν τις αλλεργίες όταν έρχεται η άνοιξη.

Παράδειγμα, η κατάληξη στο θέμα με τα δάνεια του νόμου Κατσέλη: Η πρώτη δικαστική απόφαση επί του θέματος είχε εκδοθεί το 2024, από το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων. Όσο δεν υπήρχαν εκλογές στον ορίζοντα, δεν υπήρξε διάθεση των κυβερνώντων να ενσκήψουν στο θέμα. Κι όταν ανακοινώθηκε η απόφαση του Αρείου Πάγου, η πρώτη αντίδραση ήταν αρνητική -από κεκτημένη ταχύτητα. Μετά, οι πιο συνετοί επικαλέστηκαν τις δημοσκοπήσεις κι οι αρμόδιοι πείστηκαν να κάνουν την καρδιά τους πέτρα και να νομοθετήσουν ως έχει την απόφαση του ανωτάτου δικαστηρίου -όπερ κι εγένετο, προς όφελος 100.000 δανειοληπτών με δάνεια σε ρύθμιση.

Μια συζήτηση που έρχεται και επανέρχεται είναι αν τα προγράμματα των κομμάτων ή κάποιες από τις προτάσεις και τα μέτρα που διατυπώνουν, είναι επαρκώς κοστολογημένα όσον αφορά τις δημοσιονομικές επιπτώσεις τους. Προφανώς, η πολιτική δεν μπορεί ούτε πρέπει να είναι μια λογιστική άσκηση κόστους - οφέλους, ωστόσο δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι επιπτώσεις της μιας ή της άλλης πρότασης στη δημοσιονομική κατάσταση της χώρας πρέπει να είναι γνωστές και να συνυπολογίζονται για την δημοκρατική έγκριση ή απόρριψή της –ιδιαίτερα μετά την παρατεταμένη και βαρύτατη ταλαιπωρία που πέρασε η Ελλάδα την προηγούμενη δεκαετία. Αλλά αυτό, θεωρητικά σωστό και απλό, πρακτικά κάθε άλλο παρά είναι όσο εύκολο ακούγεται.

Η μάχη είναι για να κατασταλεί ο πληθωρισμός ή για το ποιος θα πληρώσει το μάρμαρο; Το ερώτημα τίθεται πάλι, αυτή τη φορά με αφορμή την απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να αρχίσει να αυξάνει τα επιτόκιά της, με πρώτη δόση 0,25 μονάδες. Η αύξηση των επιτοκίων είθισται να χρησιμοποιείται ως εργαλείο τιθάσευσης του πληθωρισμού όταν αυτός προκαλείται από την υπερθέρμανση της οικονομίας λόγω υπερβάλλουσας ζήτησης. Αντίθετα, όταν τον προκαλούν αδυναμίες της προσφοράς (ενεργειακά σοκ, διαταραχές και προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες)μ οι αυξήσεις των επιτοκίων είτε δεν έχουν το αναμενόμενο αποτέλεσμα –ενίοτε, μάλιστα, επιδεινώνουν το πρόβλημα γιατί αποθαρρύνουν επενδύσεις για την αποκατάσταση της προσφοράς- είτε απλά διευρύνουν κι άλλο τις ανισότητες.

Την περασμένη Τρίτη, η Eurostat ανακοίνωσε ότι ο καθ΄ ημάς πληθωρισμός τον Μάιο ήταν 5% έναντι 3,2% κατά μέσο όρο στην Ευρωζώνη, ήτοι 56% υψηλότερος. Η Ελλάδα κατατάσσεται στην πρώτη τριάδα της ακρίβειας μεταξύ των 20 χωρών της Ευρωζώνης, έχοντας μεταξύ άλλων την τρίτη μεγαλύτερη ανατίμηση στην ενέργεια (20,2%) και τη δεύτερη μεγαλύτερη στα τρόφιμα (7,9%). Την επόμενη ημέρα, ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ανακοίνωσε ότι τον Απρίλιο η Ελλάδα είχε καταγράψει την τρίτη χειρότερη επίδοση στην ακρίβεια μεταξύ των 38 χωρών μελών του, με πληθωρισμό 5,4% -τον υψηλότερο μετά την Τουρκία και την Κολομβία.

Φέτος, πρώτη φορά μετά το 2006, στο πλαίσιο της ετήσιας έκθεσής του για την Ελλάδα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προχώρησε και σε αξιολόγηση του χρηματοπιστωτικού τομέα. Αναγνωρίζει ότι οι συστημικές τράπεζες είναι ανθεκτικές ακόμα και σε σενάρια δύσκολων εξελίξεων, καθώς τα κέρδη που αντλούν -λόγω επιτοκιακής κερδοφορίας- τους επιτρέπουν να αντισταθμίζουν κινδύνους, να λειτουργούν ως μαξιλάρι έναντι αυξημένων προβλέψεων. Το Ταμείο, ωστόσο, καταγράφει τρεις σοβαρές αδυναμίες στο σύστημα: Στην ποιότητα των κεφαλαίων του, στην ποιότητα της πιστωτικής επέκτασής του και στο θέμα (που, πλέον, είναι ένα πολύ μεγάλο λαϊκό πρόβλημα…) της διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους.

Αν η κυβέρνηση θύμωνε εξαιτίας της ακρίβειας, θα γίνονταν ουσιαστικοί έλεγχοι σε όλους τους κρίκους της προμηθευτικής αλυσίδας κι όχι γραφειοκρατικοί στον τελευταίο, στο ράφι. Δεν θα απέφευγε να ελέγξει για εσωτερικές υπερτιμολογήσεις τις πολυεθνικές –καίγοντας χρόνο και δημιουργώντας εντυπώσεις με επιστολές προς την φον ντερ Λάιεν. Θα ενίσχυε την Επιτροπή Ανταγωνισμού. Θα έσπευδε να περιορίσει τις εισαγόμενες πληθωριστικές πιέσεις πριν διαχυθούν και γίνουν αφορμή/ευκαιρία για γενικευμένες κερδοσκοπικές ανατιμήσεις. 

Η προσέλκυση ταλέντων από κάθε γωνιά της Γης γίνεται αντικείμενο έντονου διεθνούς ανταγωνισμού, καθώς ο άνθρωπος (το «ανθρώπινο κεφάλαιο») αναδεικνύεται στον κρίσιμο παράγοντα για την παραγωγικότητα, την καινοτομία, την ευημερία μιας κοινωνίας. Το αποτέλεσμα αυτού του ανταγωνισμού κρίνεται και από την μεταναστευτική πολιτική που ασκείται σε κάθε χώρα αλλ’ όχι μόνο από αυτήν. Κρίνεται κυρίως από το περιβάλλον που ισχύει για τους δικούς της πολίτες, από τις υποχρεώσεις, τις δυνατότητες και τις ευκαιρίες που αυτοί έχουν στη δική τους χώρα. Η ελκυστικότητα μιας χώρας για τους ταλαντούχους αλλοδαπούς, εξαρτάται απ’ το αν/πόσο φιλική είναι ή δεν είναι στους δικούς της πολίτες.

Το κορυφαίο επίτευγμα της Ευρωπαϊκής Ενωσης είναι η δημιουργία της ενιαίας εσωτερικής αγοράς. Ομως, η ενιαία αγορά είναι το μεγάλο θύμα σε κάθε δύσκολη καμπή.

Αυτό συνέβη στη δοκιμασία της πανδημίας COVID-19. Με την ευκαιρία της χαλάρωσης των δημοσιονομικών κανόνων στην πανδημία, τα πιο ισχυρά ευρωπαϊκά κράτη –με πρώτη τη Γερμανία– ενίσχυσαν τις εθνικές επιχειρήσεις τους πολλαπλάσια από τις πιο αδύναμες χώρες, παραβιάζοντας τις αρχές της ενιαίας αγοράς, και στρέβλωσαν τους κανόνες ανταγωνισμού. Επιδοτούσαν τις επιχειρήσεις τους ώστε να διευρύνουν τα μερίδιά τους στις αγορές και να εκτοπίσουν τους ανταγωνιστές τους από τις φτωχότερες χώρες – στη συνέχεια, μάλιστα, κάποιους εξ αυτών τους εξαγόρασαν.