Όποιος καεί στον χυλό, φυσά και το γιαούρτι. Ίσως η τραυματική εμπειρία της Κρ. Λαγκάρντ από το πάθημά της το 2021 επέδρασε στην προχτεσινή απόφασή της να σπεύσει να αυξήσει 0,25 τα επιτόκια της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Το φθινόπωρο του 2021 είχε αρχίσει να φουντώνει ο πληθωρισμός αλλά εκείνη επέμενε ότι το φαινόμενο θα ήταν παροδικό και ως εκ τούτου δεν υπήρχε λόγος να αυξηθούν τα επιτόκια. Ο πληθωρισμός έφτασε το 4% αρχές του 2022, οι κεντρικές τράπεζες των ΗΠΑ και της Αγγλίας αύξησαν τα επιτόκιά τους, αλλά η ΕΚΤ έμεινε απαθής μέχρι τον Ιούλιο 2022

…. Το νέο διεθνές περιβάλλον, καθώς αρχίζει να βαραίνει η ατμόσφαιρα στις περισσότερες οικονομίες του κόσμου και ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές, βρίσκει την ελληνική οικονομία να έχει όλες τις διαρθρωτικές αδυναμίες, που σε συνθήκες μεγάλης διεθνούς αναστάτωσης μας έχουν στοιχίσει πολύ ακριβά. Η ανάγκη ριζικής αλλαγής πορείας γίνεται πιο επιτακτική. Η παροχολογία από το βήμα της ΔΕΘ λειτουργεί στην αντίθετη κατεύθυνση, του καθησυχασμού, κατατείνοντας αφενός στον εξωραϊσμό της πραγματικής κατάστασης και στην συγκάλυψη της επικίνδυνης αδυναμίας της ελληνικής οικονομίας, αφετέρου στην αποτροπή της απαιτούμενης αλλαγής πολιτικής. Με εκτονωτικές προεκλογικές παροχές, προκειμένου όλα να μείνουν ίδια.

Αν περάσουν από τη Χαλκιδική οι βουλευτές, υπουργοί ή άλλα υψηλόβαθμα στελέχη της Ν.Δ. που αυτές τις ημέρες σαρώνουν με περιοδείες τη Βόρεια Ελλάδα, θα δουν επαύλεις που θα τους εντυπωσιάσουν με το μέγεθος και την ποιότητα της κατασκευής τους. Και αν ρωτήσουν, θα μάθουν ότι οι κάτοχοί τους είναι κυρίως αλλοδαποί. Ειδικά, δε, μεγάλο μέρος από το μαύρο χρήμα της γειτονικής Βουλγαρίας έρχεται να ξεπλυθεί αγοράζοντας εκτάσεις και πανάκριβες εξοχικές κατοικίες στη Χαλκιδική και σε άλλα σημεία της ακτογραμμής της Βόρειας Ελλάδας.

Τί σχεδιάζει να πει η κυβέρνηση από το βήμα της 90ης Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης; Θα πει ποιες παροχές θα κάνει σε ποιες κοινωνικές ομάδες. Κι αυτή τη φορά, επειδή μπροστά υπάρχουν εκλογές, δεν θα αρκεστεί σε παροχές για ένα έτος αλλά θα τις επεκτείνει σε βάθος 4ετίας: Θα εξαγγείλει πώς θα μοιράσει 6 δισ. ευρώ περίπου (ήτοι 1,5 δισ. ετησίως x 4 χρόνια), επιδιώκοντας να κάνει πειστικό το αφήγημα της (δικής της) σταθερότητας: «Αυτά τα δισ. ρισκάρετε να χάσετε αν δεν με ψηφίσετε».

Ως πολιτικό πρόβλημα της χώρας συχνά νοούνται τα υπαρξιακά προβλήματα των κομμάτων και των ηγεσιών τους. Το πραγματικό πολιτικό πρόβλημα είναι άλλο: Είναι ένα σύστημα που γίνεται όλο και λιγότερο συμπεριληπτικό, που όχι μόνο στερεί σε αυξανόμενο αριθμό νοικοκυριών δικαιώματα όπως η δωρεάν καλή παιδεία, καλή φροντίδα υγείας, αξιοπρεπής στέγαση και ικανοποιητική ασφάλεια για τη ζωή και την περιουσία τους, αλλά -σε αντίθεση με τις ιδέες που κυριαρχούσαν πριν λίγες 10ετίες- τείνει να αμφισβητεί και την προσδοκία και να απονομιμοποιεί την διεκδίκηση τέτοιων δικαιωμάτων, ως ότι έχουν «υψηλό κόστος».

Με κριτήριο τις εξελίξεις στην οικονομία, η χώρα θα ‘πρεπε να ανασκουμπωθεί και να ανασυνταχθεί. Αυτό γίνεται πιο επιτακτικό αν επαληθευτεί το σενάριο παράτασης της κρίσης στη Μ. Ανατολή με σπάσιμο, παράλληλα, της φούσκας της τεχνολογίας στα χρηματιστήρια, ένα δίδυμο που θα ‘φερνε στον κόσμο ύφεση και πληθωρισμό της τάξης του 5% -με πρώτο θύμα την Ευρώπη. Αλλά και στα μετριοπαθή σενάρια, η ελληνική οικονομία μπαίνει σε ολισθηρό έδαφος: Οι επιχορηγήσεις του ΤΑΑ τελειώνουν, το πολιτικό ρίσκο αναστέλλει νέες αξιόλογες επιχειρηματικές κινήσεις, οι ρυθμοί μεγέθυνσης τείνουν να εξασθενίσουν, και από τα οχυρά των καρτέλ η Ακρίβεια φαίνεται να σαρκάζει τις συμφωνίες κυρίων.

Όταν ο τιμάριθμος έτρεχε με 4,4% τον Ιούνιο, όσα νοικοκυριά ξόδευαν όλο το εισόδημά τους για να ζήσουν, επιβαρύνονταν πολύ περισσότερο από εκείνα που, έχοντας διπλάσιο ή τετραπλάσιο εισόδημα, ξόδευαν το ίδιο απόλυτο ποσό (που, όμως, αναλογούσε στο 50% ή στο 25% του συνολικού τους εισοδήματος) και αποταμίευαν ή επένδυαν το υπόλοιπο. Κι εκείνα τα νοικοκυριά που έμεναν στο νοίκι, επειδή το κόστος της στέγασης -λόγω κυρίως της μεγάλης ανόδου των ενοικίων- έτρεχε με 10,6%, επιβαρύνονταν πολύ περισσότερο από τα νοικοκυριά που διέθεταν ιδιόκτητη στέγη. Είναι κοινός τόπος: Ο τιμάριθμος δεν επιφέρει την ίδια επιβάρυνση σε όλους.

Ελλάδα καίει από τον χρόνο που δεν της περισσεύει και διολισθαίνει σε καταστάσεις που –αν μη τι άλλο– καλό δεν προοιωνίζονται.Στο πεδίο της οικονομίας, ό,τι κινείται οφείλεται βασικά στον τουρισμό, ενώ κατά τα λοιπά επικρατεί στασιμότητα. Μετά μια 7ετία που ξεκίνησε με διαβεβαιώσεις για μεγάλες μεταρρυθμίσεις κι αφού οι περισσότερες και πιο σημαντικές έμειναν στα συρτάρια, τώρα όχι μόνο δεν γίνεται κουβέντα για αυτές, αλλά αντιθέτως, σε ένα διεθνές περιβάλλον που βρίθει αβεβαιοτήτων, κάποιες από αυτές ροκανίζονται – αρχής γενομένης από το συνταξιοδοτικό, καθότι είναι εκλογικά κρίσιμη η κατηγορία των συνταξιούχων.

Υπάρχουν δύο σημάδια που θα έπρεπε να είχαν σημάνει συναγερμό αν υπήρχε κυβερνητική έγνοια. Ένα, ότι εδώ και χρόνια, ενώ οι μισθοί και τα ημερομίσθια κατολισθαίνουν στις τελευταίες θέσεις μεταξύ των 27 της ΕΕ σε όρους αγοραστικής δύναμης, πάμπολλα είδη ευρείας κατανάλωσης ήταν/είναι μονίμως ακριβότερα. Δεύτερο, ότι τα τελευταία χρόνια, ιδίως μετά το 2020, ο πληθωρισμός στην Ελλάδα τρέχει έως 40-50% ταχύτερα από όσο στην ΕΕ και στον ΟΟΣΑ. Ο συνδυασμός των δύο, δείχνει ότι η ελληνική οικονομία έχει ένα δικό της, ιδιαίτερο οργανικό πρόβλημα. Άρα, χρειάζεται να δούμε τί πρέπει να αλλάξει στους όρους λειτουργίας της αγοράς ώστε να μπορούν τα νοικοκυριά να καλύπτουν τις ανάγκες τους, και όχι απλά να παζαρεύουμε με αυτήν ένα σύντομο, προσωρινό (προεκλογικό;) διάλλειμα στον καλπασμό του πληθωρισμού.

Οι εκλογές όσο πλησιάζουν φαίνεται να προκαλούν ευαισθησίες –κάτι σαν τις αλλεργίες όταν έρχεται η άνοιξη.

Παράδειγμα, η κατάληξη στο θέμα με τα δάνεια του νόμου Κατσέλη: Η πρώτη δικαστική απόφαση επί του θέματος είχε εκδοθεί το 2024, από το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων. Όσο δεν υπήρχαν εκλογές στον ορίζοντα, δεν υπήρξε διάθεση των κυβερνώντων να ενσκήψουν στο θέμα. Κι όταν ανακοινώθηκε η απόφαση του Αρείου Πάγου, η πρώτη αντίδραση ήταν αρνητική -από κεκτημένη ταχύτητα. Μετά, οι πιο συνετοί επικαλέστηκαν τις δημοσκοπήσεις κι οι αρμόδιοι πείστηκαν να κάνουν την καρδιά τους πέτρα και να νομοθετήσουν ως έχει την απόφαση του ανωτάτου δικαστηρίου -όπερ κι εγένετο, προς όφελος 100.000 δανειοληπτών με δάνεια σε ρύθμιση.

Μια συζήτηση που έρχεται και επανέρχεται είναι αν τα προγράμματα των κομμάτων ή κάποιες από τις προτάσεις και τα μέτρα που διατυπώνουν, είναι επαρκώς κοστολογημένα όσον αφορά τις δημοσιονομικές επιπτώσεις τους. Προφανώς, η πολιτική δεν μπορεί ούτε πρέπει να είναι μια λογιστική άσκηση κόστους - οφέλους, ωστόσο δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι επιπτώσεις της μιας ή της άλλης πρότασης στη δημοσιονομική κατάσταση της χώρας πρέπει να είναι γνωστές και να συνυπολογίζονται για την δημοκρατική έγκριση ή απόρριψή της –ιδιαίτερα μετά την παρατεταμένη και βαρύτατη ταλαιπωρία που πέρασε η Ελλάδα την προηγούμενη δεκαετία. Αλλά αυτό, θεωρητικά σωστό και απλό, πρακτικά κάθε άλλο παρά είναι όσο εύκολο ακούγεται.

Η μάχη είναι για να κατασταλεί ο πληθωρισμός ή για το ποιος θα πληρώσει το μάρμαρο; Το ερώτημα τίθεται πάλι, αυτή τη φορά με αφορμή την απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να αρχίσει να αυξάνει τα επιτόκιά της, με πρώτη δόση 0,25 μονάδες. Η αύξηση των επιτοκίων είθισται να χρησιμοποιείται ως εργαλείο τιθάσευσης του πληθωρισμού όταν αυτός προκαλείται από την υπερθέρμανση της οικονομίας λόγω υπερβάλλουσας ζήτησης. Αντίθετα, όταν τον προκαλούν αδυναμίες της προσφοράς (ενεργειακά σοκ, διαταραχές και προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες)μ οι αυξήσεις των επιτοκίων είτε δεν έχουν το αναμενόμενο αποτέλεσμα –ενίοτε, μάλιστα, επιδεινώνουν το πρόβλημα γιατί αποθαρρύνουν επενδύσεις για την αποκατάσταση της προσφοράς- είτε απλά διευρύνουν κι άλλο τις ανισότητες.