Στην Ελλάδα, 8 στους 10 πολίτες θεωρούν ότι υφίσταται κρίση θεσμών. Απλοί άνθρωποι, σε πολλές χώρες, απομακρύνονται από τη δημοκρατία επειδή νιώθουν ότι οι ελίτ χειραγωγούν τους θεσμούς, τους πόρους και το «σύστημα» προς όφελός τους. Για να ανατραπεί αυτή η επικίνδυνη τάση, που αναπτύσσεται και στη χώρα μας, χρειάζεται ριζική πολιτική αλλαγή, δικαιοσύνη και καταπολέμηση των ανισοτήτων. Οι θεσμοί έχουν ανάγκη από ένα αέρα ανανέωσης και αλλαγής, ώστε να κερδίσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών. Όμως, πολλά από αυτά που συμβαίνουν κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση και επιτείνουν τη δυσπιστία των πολιτών.

Το ένα αφήγημα λέει ότι μπορεί να μην είναι ιδανική η κατάσταση της οικονομίας αλλά, πάντως, τα πράγματα πάνε γενικά προς το καλύτερο, υπάρχει βελτίωση σε όλα τα μέτωπα, αλλού μικρότερη αλλού μεγαλύτερη κι ίσως δεν είναι τόσο γρήγορη όσο θα θέλαμε και όσο υπό προϋποθέσεις θα ήταν εφικτό αλλά, πάντως, η βελτίωση είναι σταθερή, το σύστημα λειτουργεί, αποδίδει και το αύριο θα είναι καλύτερο από το χτες. Υπάρχει κι ένα διαφορετικό αφήγημα: Ότι οι βελτιώσεις είναι επιμέρους και οριακές και συνολικά τα πράγματα κατατείνουν σε ένα αύριο όπου οι νεότερες γενιές θα ζηλεύουν το βιοτικό επίπεδο των προγενέστερων.

Η εικόνα που διαμορφώνεται στις αγορές την τελευταία περίοδο δεν είναι ούτε μια κλασική «φούσκα» χωρίς υπόβαθρο, ούτε ένα «μαγικό νέο καθεστώς» όπου οι αποτιμήσεις αποσυνδέονται οριστικά από τα θεμελιώδη. Πρόκειται για έναν ανοδικό κύκλο ο οποίος στηρίζεται σε δυο βασικούς πυλώνες. Πρώτος, θετικά δεδομένα κερδοφορίας και ρευστότητας για την πλειονότητα των εισηγμένων εταιρειών διεθνώς. Δεύτερος, η κληρονομιά μιας δεκαετίας χαλαρής νομισματικής πολιτικής, που εξακολουθεί να διαμορφώνει τον τρόπο λειτουργίας του συστήματος.

Για να απαντήσει κανείς σοβαρά στο ερώτημα «έχει βάση η άνοδος;» πρέπει να κοιτάξει νηφάλια τρία επίπεδα: Την εταιρική κερδοφορία, την παγκόσμια ρευστότητα και το αποτύπωμα της νομισματικής πολιτικής της προηγούμενης δεκαετίας.

Υπάρχει μια σπουδαία λέξη που κρύβει μια πολύτιμη δύναμη: έγνοια. Είναι η φροντίδα που παρακινείται από την αίσθηση της ευθύνης. Αν δεν νοιάζεσαι, δεν κάνεις προσπάθεια, κι αν κάνεις, δεν θα ‘χει διάρκεια. Η έγνοια μετουσιώνει τις αποφάσεις σε πράξη. Τα καθ’ ημάς δημόσια πράγματα δεν σφραγίζει η έγνοια, αλλά η παντελής έλλειψή της.

Δεν είναι ότι δεν επισημαίνεται ένα πρόβλημα – το αντίθετο συμβαίνει. Οταν, για παράδειγμα, έβαζαν τους συρμούς να τρέχουν με 160 χλμ./ώρα χωρίς να υπάρχει ηλεκτρονικό σύστημα ασφαλείας και περηφανεύονταν για τα «τρένα-βέλη», είχε μαλλιάσει η γλώσσα των μηχανοδηγών να προειδοποιούν ότι κάποιο μεγάλο κακό θα πάθουμε. Κι επειδή οι έχοντες την εξουσία δεν είχαν την έγνοια, 57 νέοι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους.

Το #ΜένουμεΕυρώπη το θυμόμαστε όλοι. Τώρα, έρχονται τα ίδια τα ευρωπαϊκά στοιχεία και αποδεικνύουν πως όσον αφορά τη στέγη… #ΔενΜένουμεΠιαΕυρώπη, κυριολεκτικά. H Eurostat ανακοίνωσε πως το 2024 ανέβηκε στο 28,9% το ποσοστό των Ελλήνων που δαπανά πάνω από το 40% του πενιχρού διαθέσιμου εισοδήματός του για στέγαση, διπλάσιο ποσοστό από την επόμενη χώρα, ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος έχει πέσει στο 8,2%.

Η θλιβερή ελληνική αρνητική πρωτιά καταγράφεται την ώρα που η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί μια στρατηγική στροφή θέτοντας στο επίκεντρο τη «ρυθμιζόμενη προσφορά».

Μία παράμετρος που θα βαρύνει στις οικονομικές εξελίξεις το 2026 είναι η ολοκλήρωση της λειτουργίας του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), πρακτικά στα τέλη του πρώτου εξαμήνου. Μένει να φανεί πόσα από τα 36,6 δισ. ευρώ, που είχαν κατανεμηθεί στη χώρα μας, θα απορροφηθούν τελικά – σύμφωνα με υπολογισμούς θα είναι λίγο πάνω από τα δύο τρίτα. Αλλ’ αυτό που ήδη έχει φανεί και, δυστυχώς, δεν αλλάζει, είναι η πολύ κακή διαχείριση όσων απορροφήθηκαν.

Η κατάθεση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Προγραμματισμού (ΠΔΠ) 2026-2029 μας δίνει την αφορμή να αξιολογήσουμε την πορεία της ελληνικής οικονομίας από το 2019 – μετά την έξοδο από τα μνημόνια – αλλά και τις προοπτικές ως το 2029.

Στην περίοδο 2019-2024 η χώρα βρέθηκε αντιμέτωπη με δύο μεγάλες κοινές στην ΕΕ κρίσεις, την υγειονομική και την ενεργειακή. Αξιοποιώντας την αναστολή των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ η κυβέρνηση της ΝΔ διοχέτευσε μεταξύ 2020-2022 περισσότερα από 60 δισ. στην οικονομία για να στηρίξει επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Με ποια κριτήρια διαμορφώνεται η ευρωπαϊκή στρατηγική της χώρας; Το ερώτημα τίθεται εκ των πραγμάτων, από την όλως παράδοξη στάση της χώρας μας σε δύο μείζονα θέματα: Την Ενιαία Αγορά πρώτο, το ευρωομόλογο για την πολεμική βιομηχανία και την άμυνα, δεύτερο.

Το πρώτο θέμα είναι ο κατακερματισμός της ενιαίας εσωτερικής αγοράς –του κορυφαίου επιτεύγματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από την πανδημία και μετά, τα πιο ισχυρά ευρωπαϊκά κράτη ενισχύουν τις εθνικές επιχειρήσεις τους σε βάρος των επιχειρήσεων των πιο αδύναμων χωρών, δίνοντάς τους κρατικές ενισχύσεις που παραβιάζουν τις αρχές της Ενιαίας Αγοράς και στρεβλώνουν τους κανόνες ανταγωνισμού. Κάνοντας -με έναν πολύ δικό τους τρόπο…- την κρίση ευκαιρία, επιδοτούν τις επιχειρήσεις τους για να διευρύνουν τα μερίδιά τους, να εκτοπίζουν τους ανταγωνιστές τους των φτωχότερων χωρών και, ίσως, σε επόμενη φάση, κάποιους εξ αυτών να τους εξαγοράσουν –ώστε να έχουμε και ωραίες «ξένες επενδύσεις».

Εν αρχή, οι τιμές είχαν αρχίσει να πιέζονται λόγω της σταδιακής ανατίμησης καυσίμων-ενέργειας από τα μέσα του 2021, η κατάσταση επιδεινώθηκε από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τα γνωστά προβλήματα στις πρώτες ύλες και στις αλυσίδες εφοδιασμού. Το πρόβλημα αντιμετωπίστηκε καθ’ ημάς όπως πολλά άλλα: Με αμεριμνησία.

Η κυβέρνηση αρκούνταν να επαναλαμβάνει σχεδόν με ανακούφιση ότι ο πληθωρισμός είναι εισαγόμενος (άλλωστε, όλα τα προβλήματα σ’ αυτήν τη χώρα είτε εισάγονται είτε προκαλούνται από κακόπιστους λαϊκιστές…) και να μοιράζει αφειδώς επιδόματα οριζοντίως.

Οτι η Ευρωπαϊκή Ενωση φλερτάρει με την ύφεση, δεν ήταν άγνωστο. Το νέο που πρόσθεσε προχθές ο Μάριο Ντράγκι είναι η βεβαιότητά του ότι η ύφεση θα έρθει στα τέλη του έτους. Η Κρ. Λαγκάρντ και η διοίκηση της ΕΚΤ κάνουν ό,τι μπορούν προς τούτο, ασκώντας μια αυστηρή νομισματική πολιτική, που ίσως θα είχε νόημα αν ο πληθωρισμός οφειλόταν σε υπερβάλλουσα ζήτηση. Τα υψηλά επιτόκια μεγαλώνουν τη δανειακή επιβάρυνση νοικοκυριών κι επιχειρήσεων και αποθαρρύνουν την ενίσχυση της προσφοράς μέσω νέων επενδύσεων. Αντί για καλό, φέρνουν ύφεση.

Μερικές πινελιές: Πόλεμοι σε περιοχές που παράγουν απαραίτητες πρώτες ύλες και πολύτιμα εμπορεύματα, απροσδόκητα υψηλός και επίμονος πληθωρισμός παράλληλα με ρυθμούς οικονομικής μεγέθυνσης που επιβραδύνονται, αυστηρή νομισματική πολιτική χωρίς βεβαιότητες για τη διάρκειά της, εκνευρισμός και αναστατώσεις στις αγορές χρήματος (ομόλογα) και κεφαλαίου (χρηματιστήρια), διεύρυνση των ανισοτήτων εις βάρος της εργασίας εξαιτίας της καλπάζουσας μείωσης της πραγματικής αξίας των μισθών. Χρωματίζουν έντονα την παγκόσμια οικονομία στις μέρες μας και, χωρίς να είναι ίδιες οι καταστάσεις, τη χρωμάτιζαν έντονα και πριν από 50 χρόνια, στη 10ετία του 1970.

Τρία ενδιαφέροντα στοιχεία είδαν το φως της δημοσιότητας τις τελευταίες ημέρες. Ενα από τη Eurostat: Τον Αύγουστο ο πληθωρισμός σκάλωσε, από 3,5% έπεσε ανεπαίσθητα στο 3,4% – αντιστοίχως σκάλωσε και σε όλη την Ευρωζώνη. Δεύτερο από την ΕΛΣΤΑΤ: Τον Ιούνιο ο όγκος λιανικών πωλήσεων ήταν 7,6% μικρότερος από τον αντίστοιχο πέρυσι και 3,8% μικρότερος από εκείνον του προηγούμενου μήνα, Μαΐου. Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η μείωση του όγκου των πωλήσεων στα σούπερ μάρκετ: 8,4% σε 12μηνη βάση και 4% από μήνα σε μήνα