Αυτές τις μέρες συνεδριάζει η Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος, με πρωτοβουλία της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας, μιας κυβέρνησης που έκανε λάστιχο το Σύνταγμα για να το προσαρμόσει στη δική της πολιτική υποπέπτοντας συχνά σε παραβιάσεις του. Πώς κρίνετε την πρωτοβουλία αυτή;

H συζήτηση για την αλλαγή του Συντάγματος είναι μια συζήτηση που συχνά γίνεται στην χώρα μας για να εκτραπεί η συζήτηση από τα πραγματικά προβλήματά της, τα οποία είναι κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά και δεν οφείλονται στο Σύνταγμα⋅ ούτε προκαλούνται από αυτό, ούτε μπορούν να θεραπευθούν από αυτό.

Τι μπορεί ρεαλιστικά να επιτευχθεί σε εθνικό επίπεδο προκειμένου να μειωθούν οι εισοδηματικές και περιουσιακές ανισότητες, ιδίως στην περίπτωση μιας μικρής ανοικτής οικονομίας που λειτουργεί υπό σημαντικούς εξωτερικούς περιορισμούς; Κατά τη γνώμη μου, μια προοδευτική οικονομική πολιτική οφείλει να υπηρετεί τέσσερις θεμελιώδεις στόχους: Τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών, την κοινωνική συμπερίληψη, την αναδιανομή και, βεβαίως, τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Οι εκλογές όσο πλησιάζουν φαίνεται να προκαλούν ευαισθησίες –κάτι σαν τις αλλεργίες όταν έρχεται η άνοιξη.

Παράδειγμα, η κατάληξη στο θέμα με τα δάνεια του νόμου Κατσέλη: Η πρώτη δικαστική απόφαση επί του θέματος είχε εκδοθεί το 2024, από το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων. Όσο δεν υπήρχαν εκλογές στον ορίζοντα, δεν υπήρξε διάθεση των κυβερνώντων να ενσκήψουν στο θέμα. Κι όταν ανακοινώθηκε η απόφαση του Αρείου Πάγου, η πρώτη αντίδραση ήταν αρνητική -από κεκτημένη ταχύτητα. Μετά, οι πιο συνετοί επικαλέστηκαν τις δημοσκοπήσεις κι οι αρμόδιοι πείστηκαν να κάνουν την καρδιά τους πέτρα και να νομοθετήσουν ως έχει την απόφαση του ανωτάτου δικαστηρίου -όπερ κι εγένετο, προς όφελος 100.000 δανειοληπτών με δάνεια σε ρύθμιση.

Οι δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για πιθανά «δώρα» προς την Τουρκία, που μπορεί να περιλαμβάνουν την πώληση αμερικανικών κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος ΚΑΑΝ, την περαιτέρω αναβάθμιση των τουρκικών F-16 και την αναζήτηση διαδικασίας που θα επιτρέψει την επανένταξη της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35, προκάλεσαν -ως μη όφειλαν- έκπληξη σε σημαντικό τμήμα του πολιτικού συστήματος και των μέσων ενημέρωσης της χώρας μας.

Η αντίδραση αυτή αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πρόβλημα: την αδυναμία ορθής και σε βάθος ανάλυσης των περιφερειακών και διεθνών συσχετισμών. Η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να στηρίζεται στη μονομερή εκφώνηση του «δικαίου μας», ούτε στην προσδοκία ότι τρίτοι θα υιοθετήσουν αυτομάτως τις ελληνικές θέσεις.

Δεν προτίθεμαι να εμβαθύνω πολύ στο σκεπτικό της απόφασης 726/2026 του Ε’ Ποινικού Τμήματος (σε Συμβούλιο) του Αρείου Πάγου.* Η απόφαση προκλήθηκε από αναίρεση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου και αναίρεσε το βούλευμα 66/2026 του Συμβουλίου Εφετών Πειραιώς που είχε δεχθεί αίτηση του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου για την υπό όρους απόλυσή του, κρίνοντας ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις του νόμου. Ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι δεν συντρέχουν, και ότι αυτός ο 82 ετών και επί 24 περίπου έτη έγκλειστος γέρων πρέπει να επιστρέψει στην φυλακή, και αυτό πράγματι έγινε.

Τι συνέβαλε ώστε η ΕΛΑΣ να έχει αποκτήσει αξιόλογο (δημοσκοπικό) πλεονέκτημα απέναντι στο ΠΑΣΟΚ; Το «ο Αλέξης Τσίπρας υπερέχει σε πρωθυπουργική εικόνα του Νίκου Ανδρουλάκη» ήταν γνωστό πολύ πριν από την επίσημη εμφάνιση της ΕΛΑΣ. Το «οι δημοσκοπήσεις δίνουν ώθηση στα νεοεμφανιζόμενα κόμματα» ήταν επίσης γνωστό. Οι προσεγγίσεις αυτές, κοινότοπες, μάλλον σωστές, πλην ανεπαρκείς, αναλύουν το φαινόμενο σαν ο πρωταγωνιστής (ο Τσίπρας) να μην έκανε τίποτε ώστε να παραχθεί αυτό το αποτέλεσμα.

Μια συζήτηση που έρχεται και επανέρχεται είναι αν τα προγράμματα των κομμάτων ή κάποιες από τις προτάσεις και τα μέτρα που διατυπώνουν, είναι επαρκώς κοστολογημένα όσον αφορά τις δημοσιονομικές επιπτώσεις τους. Προφανώς, η πολιτική δεν μπορεί ούτε πρέπει να είναι μια λογιστική άσκηση κόστους - οφέλους, ωστόσο δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι επιπτώσεις της μιας ή της άλλης πρότασης στη δημοσιονομική κατάσταση της χώρας πρέπει να είναι γνωστές και να συνυπολογίζονται για την δημοκρατική έγκριση ή απόρριψή της –ιδιαίτερα μετά την παρατεταμένη και βαρύτατη ταλαιπωρία που πέρασε η Ελλάδα την προηγούμενη δεκαετία. Αλλά αυτό, θεωρητικά σωστό και απλό, πρακτικά κάθε άλλο παρά είναι όσο εύκολο ακούγεται.

Aν εισάγεις τον Τρίτο Κόσμο, θα γίνεις Τρίτος Κόσμος». Σε αυτή τη φράση ο Ντόναλντ Τραμπ συμπύκνωσε μια ολόκληρη πολιτική αντίληψη για τη μετανάστευση, την παγκοσμιοποίηση και τις κοινωνικές ανισότητες προβάλλοντας τις φτωχότερες χώρες ως φορείς υπανάπτυξης και τους ανθρώπους τους ως απειλή για τις ανεπτυγμένες κοινωνίες. Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ πιο σύνθετη και το ποδόσφαιρο, για να συνδεθούμε με το μουντιαλικό κλίμα των ημερών, προσφέρει ένα εύγλωττο παράδειγμα.

Ένα κεντρικό αφήγημα των ημερών θέλει την Ελλάδα να πλησίασε το χείλος της εξόδου από το Ευρώ στο «χιλιοστό» (βλ. Σχετικό βιβλίο Βαρβιτσιώτη - Δενδρινού και πρόσφατο ντοκυμαντέρ, αξιόλογες δουλειές και οι δύο).

Το αφήγημα εδράζεται σε δύο παραδοχές. Πρώτον ότι η Ευρώπη είχε προετοιμαστεί για το ενδεχόμενο αυτό (μελέτες), οι ευρωπαϊκές τράπεζες είχαν ξεφορτωθεί τα ελληνικά ομόλογα και έτσι τελικά θα είχε «μικρό κόστος για την Ευρώπη».

Δεύτερον το ήθελε ο Σόιμπλε, είχε πείσει τους Υπουργούς Οικονομικών μέχρι και 15 χωρών και είχε την πολιτική «ισχύ να το επιβάλλει».

Στην πραγματικότητα κανένα από τα δύο δεν ισχύει. Και οι λόγοι είναι αντικειμενικοί.

H Ελλάδα σήμερα δεν διοικείται. Απλώς λεηλατείται από μια κυβέρνηση που λειτουργεί με όρους ιδιοποίησης του δημόσιου πλούτου. Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας εφαρμόζει μια βαθιά αντικοινωνική και νεοφιλελεύθερη πολιτική που συρρικνώνει βίαια το βιοτικό επίπεδο της πλειοψηφίας, αποδομεί μεθοδικά το κοινωνικό κράτος και υποβαθμίζει προκλητικά το κράτος δικαίου.

Απέναντι σε αυτή την καθεστωτική ασφυξία, οι ατέρμονες θεωρητικές αναλύσεις, οι εσωστρεφείς προσεγγίσεις και οι κομματικοί εγωισμοί περισσεύουν. Η μόνη ρεαλιστική, νικηφόρα απάντηση απέναντι στην κυβέρνηση Μητσοτάκη είναι μία: η ευρεία, επιθετική και προγραμματική συμπόρευση των δημοκρατικών και προοδευτικών δυνάμεων. Η συμπαράταξη των πολιτών που αρνούνται να συμβιβαστούν με τη μιζέρια και την αδικία.

Η μάχη είναι για να κατασταλεί ο πληθωρισμός ή για το ποιος θα πληρώσει το μάρμαρο; Το ερώτημα τίθεται πάλι, αυτή τη φορά με αφορμή την απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να αρχίσει να αυξάνει τα επιτόκιά της, με πρώτη δόση 0,25 μονάδες. Η αύξηση των επιτοκίων είθισται να χρησιμοποιείται ως εργαλείο τιθάσευσης του πληθωρισμού όταν αυτός προκαλείται από την υπερθέρμανση της οικονομίας λόγω υπερβάλλουσας ζήτησης. Αντίθετα, όταν τον προκαλούν αδυναμίες της προσφοράς (ενεργειακά σοκ, διαταραχές και προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες)μ οι αυξήσεις των επιτοκίων είτε δεν έχουν το αναμενόμενο αποτέλεσμα –ενίοτε, μάλιστα, επιδεινώνουν το πρόβλημα γιατί αποθαρρύνουν επενδύσεις για την αποκατάσταση της προσφοράς- είτε απλά διευρύνουν κι άλλο τις ανισότητες.

Δύο από μία δεκάδα «αόρατων» επιβαρύνσεων που επιβάλλει το κράτος και η κυβέρνηση στους πολίτες έκαναν την εμφάνισή τους -όπως κάθε χρόνο τα τελευταία 2-3 χρόνια- στις αρχές τις άνοιξης με διορία «πληρωμής» στα τέλη αυτού του μήνα. Πρόκειται για το λεγόμενο καθάρισμα των οικοπέδων και τη δήλωση της ύπαρξης ασανσέρ στις πολυκατοικίες των πόλεων, με την επίκληση από την πλευρά του κράτους διατάξεων νόμων που προβλέπουν τσουχτερά πρόστιμα σε περίπτωση μη συμμόρφωσης.