Η χώρα μας σήμερα διανύει τον έβδομο χρόνο διακυβέρνησης της ΝΔ και η κατάσταση γίνεται ολοένα και πιο ανυπόφορη. Το κράτος δικαίου πλήττεται συνεχώς και τα σκάνδαλα εμφανίζονται το ένα μετά το άλλο. Έχουμε μία κυβέρνηση της συγκάλυψης και της κοινωνικής αδικίας. Τέμπη, ΟΠΕΚΕΠΕ, διασπάθιση κονδυλίων, αγροτικό, ακρίβεια και αισχροκέρδεια. Αυτή η δυστοπία δεν μπορεί να συνεχιστεί και η ευθύνη όλων μας είναι μεγάλη.

Για να αντιμετωπιστούν οι κοινωνικές ανισότητες χρειάζεται ξεκάθαρο αριστερό προοδευτικό πρόγραμμα. Η διάκριση Αριστεράς – Δεξιάς, προοδευτικής – συντηρητικής παράταξης είναι απολύτως υπαρκτή. Όποιοι επένδυσαν ή επενδύουν στη συνολική απαξίωση του πολιτικού συστήματος και του κοινοβουλευτισμού αργά ή γρήγορα αντιλαμβάνονται το αδιέξοδο.

Με τρία χρόνια καθυστέρηση μετά από αρκετές πολιτικές αντιπαραθέσεις, η γαλλική κυβέρνηση ανακοίνωσε την Πέμπτη τον ενεργειακό οδικό χάρτη της Γαλλίας με τον μεγαλεπήβολο στόχο ότι θα αποτελέσει την απάντηση στην «πρόκληση του αιώνα». Να γίνει δηλαδή η Γαλλία «το πρώτο μεγάλο βιομηχανικό έθνος που θα απαλλαγεί από την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα». Η νέα ενεργειακή στρατηγική ανατρέπει την προηγούμενη δίνοντας ξανά την έμφαση στην πυρηνική ενέργεια, με παράλληλη επιβράδυνση της αιολικής και της ηλιακής.

Κάπου στην αρχή της δεύτε­ρης θητείας του Κυριάκου Μητσο­τάκη φαι­νόταν η κυριαρ­χία του να είναι αδιαμ­φι­σβήτητη. Έγραφα τότε για έναν «μονο­κομ­μα­τικό πλου­ρα­λι­σμό» ή έναν «πλου­ρα­λι­στικό μονο­κομ­μα­τι­σμό», με την έννοια πως δεν δια­φαι­νόταν αντίπαλο κομ­μα­τικό δέος στη Ν.Δ. και στον Κυριάκο Μητσο­τάκη. Το σύστημα της σύγκρου­σης των παλαιών δύο πόλων (ΠΑΣΟΚ-Ν.Δ.) είχε ξεπε­ρα­στεί προ πολ­λού από τον δικομ­μα­τι­σμό (ΣΥΡΙΖΑ-Ν.Δ.) της μνη­μο­νια­κής περιόδου. Αλλά το 2023 φαι­νόταν και αυτό να παρα­δίδει τη θέση του στο σύστημα του ενός (Ν.Δ.) και μισού κόμ­μα­τος.

Επιχειρηματολόγησε χθες ο Πρωθυπουργός ότι πρέπει να γίνει αναθεώρηση γιατί «στο Σύνταγμα δεν υπάρχει η έννοια της αξιολόγησης, της κλιματικής κρίσης, της τεχνητής νοημοσύνης. Εξακολουθεί να υπάρχει η “σκληρή” απαγόρευση για μη κρατικά πανεπιστήμια».

Υπάρχουν δύο διαδεδομένοι «μύθοι» σχετικά με την αναθεώρηση του Συντάγματος. Σύμφωνα με τον πρώτο η αναθεώρηση δεν είναι αναγκαία για την ανάταξη μιας χώρας, αφού τα προβλήματα στους θεσμούς και την οικονομία δεν έχουν ως επίκεντρο τη συνταγματική τάξη. Ο δεύτερος είναι εκ διαμέτρου αντίθετος, θεωρώντας προϋπόθεση για την έξοδο από χρόνιες παθογένειες μια ευρεία συνταγματική μεταρρύθμιση.

Η άποψή μου αποκλίνει και από τις δύο προηγούμενες αντιλήψεις. Με την αναθεώρηση του Συντάγματος δεν θα αλλάξει όψη η χώρα. Η συνταγματική μεταρρύθμιση είναι μεν αναγκαία, τόσο από ουσιαστική όσο και από συμβολική άποψη, όμως δεν αποτελεί τη λυδία λίθο για την αντιμετώπιση των παθογενειών στη δημόσια διοίκηση, τη δικαιοσύνη, το εκπαιδευτικό σύστημα ή την κοινωνική ασφάλιση.

Οι πρωθυπουργικές εξαγγελίες για αναθεώρηση του Συντάγματος είναι ακόμη πρώιμες, άρα μια υπερβολική τους ανάλυση ίσως αδικήσει την πολιτική και συνταγματική πραγματικότητα μέσα στην οποία εντάσσονται. Δίνουν πάντως έναν τόνο. Μοιάζει σαν να θέλουν να τραβήξουν την πολιτική προσοχή από τα δύσοσμα θεσμικά τάρταρα, όπου μας οδήγησε η απίθανη πολιτεία των σημερινών κυβερνώντων. Στο παρόν σημείωμα πάντως λίγο ενδιαφέρουν οι πολιτικές ή και κομματικές πλευρές της πρωθυπουργικής εξαγγελίας. Μεγαλύτερη σημασία έχει να επιχειρήσουμε να αξιοποιήσουμε την αναθεωρητική πρωτοβουλία ως μια στιγμή θεσμικής αυτογνωσίας και νηφαλιότητας.

Δεν είναι η πρώτη φορά που μία κυβέρνηση καταφεύγει στην αναθεώρηση του Συντάγματος, με πρόσχημα να μας πείσει για τον μεταρρυθμιστικό της οίστρο αλλά στην πραγματικότητα για να απομακρυνθούν τα φώτα της δημοσιότητας από σκάνδαλα και αποτυχίες. Την μικροπολιτική αυτήν τακτική (την οποία έχω χαρακτηρίσει περιπαικτικά «το στρίβειν δια της αναθεώρησης») την βλέπουμε ξανά σήμερα, αλλά σε μια ακόμη χειρότερη εκδοχή της. Το γιατί είναι προφανές: κανένας λεκτικός βερμπαλισμός και καμία μεγαλεπήβολη εξαγγελία δεν μπορεί να υπερκεράσει το τεράστιο έλλειμμα θεσμικής αξιοπιστίας που έχει σωρεύσει η σημερινή κυβέρνηση κατά την διάρκεια της έως τώρα θητείας της. Το διαβόητο πλέον «επιτελικό κράτος», η ασφυκτική χειραγώγηση της Δικαιοσύνης, το πρωτοφανές σκάνδαλα των υποκλοπών, η εκτός δημοκρατικών ορίων ραδιοτηλεοπτική προπαγάνδα, η ασύστολη διαπλοκή, οι καλπονοθευτικές μεθοδεύσεις ως προς το εκλογικό σύστημα, η αδίστακτη επιβολή των ιδιωτικών Πανεπιστημίων, η αδιανόητη θεσμική διαχείριση των δυσωδών υποθέσεων των Τεμπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ και πολλά άλλα δεν συνθέτουν απλώς ένα ολισθηρό πεδίο συνεχούς δοκιμασίας του Συντάγματος. Προδίδουν, ταυτόχρονα, με ολοένα και περισσότερη ένταση, μία βαθύτατα καθεστωτική νοοτροπία, η οποία, εν προκειμένω, αποστρέφεται κάθε συνταγματική δέσμευση που θα μπορούσε να θέσει φραγμούς στον αυταρχισμό και στις αυθαιρεσίες της εκτελεστικής εξουσίας (και δη του επικεφαλής της),

Όταν αναφέρεται η φράση «ψηφιακή κυριαρχία», πολλοί νομίζουν ότι αυτό είναι κάτι τεχνικό, που αφορά μόνο ειδικούς. Όμως η αλήθεια είναι απλή: αν ως κοινωνία δεν ελέγχουμε τις ψηφιακές υποδομές που στηρίζουν σχεδόν όλες τις λειτουργίες ενός σύγχρονου κράτους, την οικονομία και την καθημερινή μας ζωή, τότε δεν ελέγχουμε ούτε τις επιλογές μας. Στον 21ο αιώνα η ανεξαρτησία δεν κρίνεται μόνο στα σύνορα και στην ενέργεια. Κρίνεται και στο ποιος έχει τα κλειδιά των δικτύων, των υπολογιστικών κέντρων, του λογισμικού και, πλέον, της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Ο κόσμος που γνωρίσαμε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου φαίνεται να απομακρύνεται οριστικά. Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες επικράτησε -έστω με αντιφάσεις και ασυνέχειες- η αίσθηση ότι το διεθνές σύστημα κινείται προς μεγαλύτερη συνεργασία, θεσμική ρύθμιση και σταδιακή επικράτηση κανόνων δικαίου έναντι της ωμής ισχύος.

Σήμερα, αυτή η εικόνα έχει ανατραπεί. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην κορυφή της αμερικανικής πολιτικής ζωής δεν είναι απλώς μεμονωμένα γεγονότα. Αποτελούν συμπτώματα μιας βαθύτερης μετάβασης σε μια νέα, πιο ασταθή και συγκρουσιακή διεθνή τάξη.

Η εικόνα που διαμορφώνεται στις αγορές την τελευταία περίοδο δεν είναι ούτε μια κλασική «φούσκα» χωρίς υπόβαθρο, ούτε ένα «μαγικό νέο καθεστώς» όπου οι αποτιμήσεις αποσυνδέονται οριστικά από τα θεμελιώδη. Πρόκειται για έναν ανοδικό κύκλο ο οποίος στηρίζεται σε δυο βασικούς πυλώνες. Πρώτος, θετικά δεδομένα κερδοφορίας και ρευστότητας για την πλειονότητα των εισηγμένων εταιρειών διεθνώς. Δεύτερος, η κληρονομιά μιας δεκαετίας χαλαρής νομισματικής πολιτικής, που εξακολουθεί να διαμορφώνει τον τρόπο λειτουργίας του συστήματος.

Για να απαντήσει κανείς σοβαρά στο ερώτημα «έχει βάση η άνοδος;» πρέπει να κοιτάξει νηφάλια τρία επίπεδα: Την εταιρική κερδοφορία, την παγκόσμια ρευστότητα και το αποτύπωμα της νομισματικής πολιτικής της προηγούμενης δεκαετίας.

...Eπειδή κοινός στόχος μας είναι η συγκρότηση ενός ισχυρού προοδευτικού πόλου απέναντι στη Νέα Δημοκρατία πιστεύω ότι η απόφαση της πλειοψηφίας του κόμματός μας για συμπόρευση και παράλληλη πορεία με τον Αλέξη Τσίπρα είναι στη σωστή κατεύθυνση. Ευελπιστώ ο Αλέξης να παίξει ένα κεντρικό ρόλο.

Οι ραγδαίες πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις, τόσο σε διεθνές και ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο, θέτουν επί τάπητος, με ολοένα και μεγαλύτερη ένταση, το έντονο πολιτικό πρόβλημα που βιώνει σήμερα η χώρα μας. Είναι φανερό ότι η παρούσα κυβέρνηση, παρά τον έντονο αυξανόμενο κατακερματισμό της αντιπολίτευσης αλλά και την σκανδαλώδη προπαγανδιστική υποστήριξη της ΕΡΤ και των διαπλεκόμενων ΜΜΕ, αντιμετωπίζει μία ολοένα και μεγαλύτερη αμφισβήτηση, η οποία δεν οφείλεται μόνο στην φθορά του χρόνου αλλά, πρωτίστως θα λέγαμε, στην πρωτοφανή φθορά που προκάλεσε με την στάση της στους δημοκρατικούς και δικαιοκρατικούς θεσμούς της χώρας. Επανειλημμένες παραβιάσεις ατομικών δικαιωμάτων, μεθοδευμένη υπονόμευση πολιτικών δικαιωμάτων με καλπονοθευτικά εκλογικά συστήματα, κοινωνική αναλγησία, χειραγώγηση της Δικαιοσύνης, σκανδαλώδης διαπλοκή και προνομιακή μεταχείριση των ημετέρων συνθέτουν ένα πλέγμα αθέμιτων και συχνά εγκληματικών πολιτικών επιλογών, οι οποίες δεν φαίνεται να είναι πλέον ανεκτές από την μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών, δεδομένης μάλιστα και της αλαζονικής συμπεριφοράς του πρωθυπουργού και πολλών σημαντικών υπουργών του.