Ο πιο αχρείαστος πόλεμος (και το διπλωματικό Βατερλώ με το οποίο τελειώνει – εάν τελειώνει) έχει προκαλέσει τραυματικές γεωπολιτικές συνέπειες (πέραν των οικονομικών) τόσο στους άμεσα εμπλεκόμενους (ΗΠΑ, Ισραήλ, Ιράν) όσο και την ευρύτερη περιοχή του Κόλπου/Μέσης Ανατολής, στην Ευρώπη και το παγκόσμιο γεωπολιτικό σύστημα. Και βεβαίως στην Ελλάδα. Συνέπειες μεταξύ άλλων για τη θέση κρατών σε όρους ισχύος και επιρροής με θετικό ή αρνητικό πρόσημο. Κάποιες χώρες εμφανίζονται να ενισχύονται και άλλες να εξασθενούν ως αποτέλεσμα του πολέμου. Η Ελλάδα, μια χώρα στη γεωγραφική εγγύτητα της πολεμικής σύγκρουσης και με ισχυρές σχέσεις με παίκτες μείζονος και ήσσονος σημασίας της περιοχής, θα πρέπει να στοχαστεί σε βάθος γύρω από τις συνέπειες του πολέμου που τώρα τελειώνει.

Τις πρώτες μέρες του πολέμου στο Ιράν η διεθνής συζήτηση περιστρέφεται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από ένα ζήτημα, το πετρέλαιο. Οι αγορές ενέργειας, ο αποκλεισμός του Στενού του Ορμούζ, η άνοδος των τιμών της βενζίνης και οι επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία έχουν μετατραπεί στο βασικό πρίσμα μέσα από το οποίο αναλύεται η σύγκρουση.

Η δημόσια συζήτηση επαναλαμβάνει σχεδόν με μηχανικό τρόπο τα ίδια και τα ίδια ερωτήματα. Σε ποια ύψη θα φτάσει η τιμή του πετρελαίου, ποιες θα είναι οι γενικότερες επιπτώσεις για το κόστος ζωής και τι σημαίνουν όλα αυτά για τη διεθνή οικονομία. 

Τι μπορεί να σημάνει ο πόλεμος για την ελληνική οικονομία; Η σωστή απάντηση είναι «εξαρτάται». Βασικά εξαρτάται από τη διάρκειά του και την επίδραση που θα έχει στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.

Στα Στενά του Ορμούζ κρύβονται μεγάλες απειλές και οι εξελίξεις δεν μπορούν να προβλεφθούν. Κάποιοι υπολογισμοί, ωστόσο, ίσως είναι χρήσιμοι για να εκτιμήσει κανείς τη μία ή την άλλη εξέλιξη:

Στο διάστημα μέχρι την Παρασκευή, η τιμή του πετρελαίου από τα 65 δολ./βαρέλι πριν ξεσπάει ο πόλεμος, είχε ανέβει στα 84 δολ./βαρέλι, και τα προθεσμιακά συμβόλαια Μαΐου την έδειχναν να πέφτει στα 79 δολ./βαρέλι, δηλαδή πολύ κάτω από τα 100 δολ. που φοβίζουν.

Ο καθηγητής και πάλαι ποτέ σύντροφός μου στην Αριστερά Μάνος Ματσαγγάνης στιγματίζει από τις στήλες της Καθημερινής (26/10) όσους «επιχειρούν να δικαιολογηθεί» η επίθεση της Χαμάς της 7/10/2023, αλλά και την κοινή γνώμη που παραμένει, λέει, «απαθής» για τη σφαγή αμάχων από τους Ρώσους στην Ουκρανία. Αντιπαραθέτει δε τις στάσεις αυτές προς τις κινητοποιήσεις ενάντια στην ισραηλινή βαρβαρότητα στη Γάζα, υπό τον τίτλο «Δύο μέτρα και δύο σταθμά»*

Ας δούμε όμως από πιο κοντά το άρθρο, γιατί κατά τη γνώμη μου, δύο μέτρα και δύο σταθμά εφαρμόζει και ο Μ.Μ., αλλά ακριβώς αντίστροφα.

1. Από την πτώση του τείχους στην εισβολή στην Ουκρανία. Το τέλος του «εισιτηρίου της ειρήνης»

Η «πτώση του τείχους» συμβολίζει το τέλος του μεταπολεμικού κόσμου, της διαίρεσης της Ευρώπης σε δύο πόλους, των δύο πολιτικών στρατοπέδων, του καπιταλισμού και του κομμουνισμού και της ανταγωνιστικής τους σχέσης στο υπόλοιπο κόσμο.

Πώς μπορεί να καταλάβει κανείς τον σημερινό πόλεμο χωρίς αναφορά στο πώς χτίστηκε βήμα-βήμα, και εν γνώσει των συνεπειών κάθε βήματος;

Βρίσκονται σε θέση απολογουμένου όσοι αναφέρονται στην προ-ιστορία της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.

Ο εξελισσόμενος πόλεμος στην Ουκρανία, όσο και αν έρχεται από μακριά και θα πάει μακριά, δεν είναι στην ουσία του διαφορετικός από όλους τους προηγούμενους

"... και αν η μισή μου καρδιά βρίσκεται

γιατρέ, εδώ πέρα, η άλλη μισή

στη Μαριούπολη βρίσκεται...”

Ένα δραματικό γεγονός όπως ο πόλεμος της Ουκρανίας σπάει τις ρουτίνες των κοινωνιών, της πολιτικής ζωής, των σχολιαστών. Στο χάσμα της συνέχειας που κόβεται, γίνονται συνήθως πιο φανερές οι αλλαγές αντιλήψεων που έχουν επέλθει σε μια κοινωνία, οι οποίες αλλιώς παραβλέπονται μέσα στην αργή εξέλιξή τους. Το ζούμε τώρα μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία οδήγησε πολλούς να μιλήσουν για έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο. Η ρητορική, όντως, είναι όμοια με αυτή των χρόνων του Ψυχρού Πολέμου. Ωστόσο, οι διαφορές είναι πολύ περισσότερες και ίσως η πιο κρίσιμη διαφορά είναι ότι ποτέ δεν υπήρξε πολεμική σύγκρουση στην Ευρώπη από το 1945 έως το 1989.

Μερικές φορές σημαντικές ειδήσεις περνούν στα ψιλά. Διάβαζα χθες στο Bloomberg πως η Κίνα και η Σαουδική Αραβία διαπραγματεύονται την αγορά πετρελαίου με το κινεζικό νόμισμα (γουάν), όχι με δολάρια. Σε αυτή την είδηση κρύβεται λίγο το τι πραγματικά διακυβεύεται στην κρίση της Ουκρανίας. Η έκβασή της θα καθορίσει το πώς θα είναι ο κόσμος μας τα επόμενα 40-50 χρόνια.