Η επιλεκτική μνήμη και η επιλεκτική λήθη

Η εκτίναξη των ποσοστών του ΚΙΝ.ΑΛΛ. και το επικείμενο συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ ανέσυραν στην επιφάνεια μια πολιτική επιλογή, η οποία μέχρι πρόσφατα δεν είχε αποτελέσει θέμα σοβαρής και ουσιαστικής συζήτησης: τη σοσιαλδημοκρατία.

Είναι καλό να συζητάμε. Για να καταλάβουμε όμως τι σημαίνουν τα όσα λέγονται και γιατί λέγονται στη δεδομένη συγκυρία, θα πρέπει να ξεκινήσουμε με την εξής διάκριση: η σοσιαλδημοκρατία δεν είναι μόνο μια σωστή ή λανθασμένη πολιτική εκδοχή, αλλά κυρίως ένας ελιγμός εντός του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. Πιο συγκεκριμένα, η επίκλησή της, συχνά χωρίς να κατονομάζεται, γίνεται από τους «προεδρικούς» –ή, πιο κυνικά, από όσους θέλουν να παραμείνει στην ηγεσία ο Αλέξης Τσίπρας αν χάσει τις επόμενες εκλογές– ενώ οι αντίπαλοί της την επικρίνουν, όχι τόσο αυτή καθεαυτήν, αλλά για να αντιταχθούν στον βοναπαρτισμό που καταλογίζουν στους αντιπάλους τους.

Βάζοντας κατά μέρος τα εσωτερικά της Κουμουνδούρου, τα οποία παθιάζουν τους ενοίκους αλλά δεν απασχολούν ιδιαίτερα τον υπόλοιπο πληθυσμό, ας δούμε τι μπορεί να σημαίνει η σοσιαλδημοκρατία σήμερα. Οι επικριτές της ισχυρίζονται ότι η μετάλλαξη που υπέστη τα τελευταία περίπου σαράντα χρόνια ανέδειξε την πραγματική «φύση» της και γι’ αυτό οι όποιες προσπάθειες να δείξει ένα διαφορετικό πρόσωπο παραπέμπουν στη γνωστή λαϊκή ρήση «άλλαξε ο Μανωλιός κι έβαλε τα ρούχα του αλλιώς». Ή, πιο παραστατικά, ότι η σοσιαλδημοκρατία βρίσκεται πλέον στην άλλη πλευρά του οδοφράγματος και κατά συνέπεια, δεν έχει θέση σε ένα κόμμα που αυτοχαρακτηρίζεται αριστερό.

Υπό μία έννοια έχουν δίκιο. Διότι αν ο απώτερος στόχος είναι η επιστροφή στη σοσιαλδημοκρατία του Γκέρχαρντ Σρέντερ και στο New Labour του Τόνι Μπλερ, τότε δεν θα έπρεπε ούτε καν να το συζητάμε. Υπάρχει όμως και το ενδεχόμενο η σημερινή αριστερή σοσιαλδημοκρατία να έχει γυρίσει σελίδα και το μείγμα των πολιτικών που προτείνει να μην έχει καμία σχέση με το όντως αμαρτωλό παρελθόν της, το οποίο οι λεγόμενοι αριστεροί κάνουν τα πάντα για να της το υπενθυμίζουν.

Εδώ όμως προκύπτει το εξής θέμα, το οποίο οι πούροι αριστεροί αρνούνται να δουν γιατί δεν τους συμφέρει: και το παρελθόν της Αριστεράς δεν είναι άμωμο. Ακριβώς το αντίθετο ισχύει. Τα εφιαλτικά καθεστώτα του υπαρκτού σοσιαλισμού που κατέρρευσαν σαν πύργοι από τραπουλόχαρτα δεν ήταν σοσιαλδημοκρατικά. Πολλά τα παραδείγματα, από τον Στάλιν και τα γκούλαγκ μέχρι τον Πολ Ποτ και τις σκέψεις του Μάο. Δεν έχει νόημα να τα απαριθμήσω. Φυσικά, σήμερα οι αριστεροί θα πουν ότι «εμείς είμαστε εναντίον». Και θα το πουν ειλικρινά. Φτάνει όμως μια τόσο μικρή και απλή φράση να σβήσει το ζοφερό παρελθόν; Κι αν οι αριστεροί δικαιούνται να αλλάζουν γνώμη και να προσπαθούν να σκεφτούν νέους τρόπους για να πετύχουν τους παλιούς καλούς σκοπούς τους, με ποια λογική στερούν από τους άλλους το ίδιο ακριβώς δικαίωμα; Πώς εξηγείται αυτός ο συνδυασμός της επιλεκτικής μνήμης όταν πρόκειται για τους σοσιαλδημοκράτες και της επιλεκτικής λήθης όταν πρόκειται για την Αριστερά;

Δυστυχώς η πολιτική αντιπαράθεση μάς προδιαθέτει να είμαστε ανελέητοι με τους αντιπάλους μας και επιεικείς με τον εαυτό μας. Υπάρχουν όμως και όρια, τα οποία επιβάλλονται από μια στοιχειώδη συνέπεια. Και αυτά τα όρια παραβιάζονται όταν η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ αφενός πιστεύει πως η κριτική της διακυβέρνησής του γίνεται εκ του πονηρού από τη στιγμή που ο Αλέξης Τσίπρας εκστόμισε την περιβόητη φράση «είχαμε αυταπάτες». (Εδώ ταιριάζει μια άλλη λαϊκή ρήση: από τότε που βγήκε το παρντόν χάθηκε το φιλότιμο). Αφετέρου όμως για τους αριστερούς οι σοσιαλδημοκράτες, ό,τι και να κάνουν, θα παραμείνουν εσαεί τα αποπαίδια του Σρέντερ και του Μπλερ.

Οι καιροί που ζούμε δεν μοιάζουν με αυτούς που ξέραμε και οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε είναι πρωτόγνωρες. Δεν εννοώ μόνο την πανδημία αλλά και την κλιματική αλλαγή. Πριν από δύο ή τρεις δεκαετίες, η πεποίθηση ότι το αόρατο χέρι της απορυθμισμένης αγοράς θα έλυνε όλα τα προβλήματα είχε αρχίσει να αποκτά το κύρος του αυτονόητου. Πόσο εκτός τόπου και χρόνου ακούγεται σήμερα! Τα τεράστια ποσά που χρειάστηκαν για να μην καταρρεύσει η οικονομία όταν ήμαστε όλοι κλεισμένοι στα σπίτια μας μόνο το κράτος μπορούσε να τα δώσει. Ποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι το μέλλον ανήκει στον ιδιωτικό τομέα της ιατρικής περίθαλψης; Οσο για την κλιματική αλλαγή, θα την αφήναμε στα χέρια των ιδιωτικών επιχειρήσεων που ενδιαφέρονται αποκλειστικά για το βραχυπρόθεσμο κέρδος;

Δεν ισχυρίζομαι ότι οι λύσεις που προτείνουν για όλα αυτά οι αριστεροί σοσιαλδημοκράτες είναι ορθές. Πιστεύω όμως ότι η σοσιαλδημοκρατία είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια ρετσινιά που την εκτοξεύουμε για να πλήξουμε τους εσωκομματικούς αντιπάλους ή το ΚΙΝ.ΑΛΛ.