Αλέξης Τσίπρας: Η ανατομία μιας επανεκκίνησης

Τι συνέβαλε ώστε η ΕΛΑΣ να έχει αποκτήσει αξιόλογο (δημοσκοπικό) πλεονέκτημα απέναντι στο ΠΑΣΟΚ; Το «ο Αλέξης Τσίπρας υπερέχει σε πρωθυπουργική εικόνα του Νίκου Ανδρουλάκη» ήταν γνωστό πολύ πριν από την επίσημη εμφάνιση της ΕΛΑΣ. Το «οι δημοσκοπήσεις δίνουν ώθηση στα νεοεμφανιζόμενα κόμματα» ήταν επίσης γνωστό. Οι προσεγγίσεις αυτές, κοινότοπες, μάλλον σωστές, πλην ανεπαρκείς, αναλύουν το φαινόμενο σαν ο πρωταγωνιστής (ο Τσίπρας) να μην έκανε τίποτε ώστε να παραχθεί αυτό το αποτέλεσμα.

Οι εν λόγω αναλύσεις παραβλέπουν τη διεθνή εμπειρία. Ο ερευνητής Πάνος Κολιαστάσης, μελετώντας τρία κόμματα που είχαν υποστεί εκλογική κατάρρευση (σε Καναδά, Ουγγαρία, Ιρλανδία) είχε δείξει, ήδη από το 2015, ότι η ανάκαμψη προϋποθέτει αφενός την παραμονή για ικανό διάστημα στην αντιπολίτευση, αφετέρου την προώθηση μιας γενναίας πολιτικής συνεργασιών με στόχο την ουσιαστική επανίδρυση του κόμματος που είχε καταρρεύσει (The Books’ Journal, Μάρτιος 2015).

Πιο διδακτική για την ελληνική πραγματικότητα είναι η σχετική ανάκαμψη του γαλλικού PS, η οποία οφείλεται στη συνεργασία με τον Μελανσόν στις βουλευτικές και με το κόμμα του Γκλικσμάν στις ευρωεκλογές. Η δε ανάκαμψη των Ολλανδών σοσιαλδημοκρατών συνδέθηκε με τη συνεργασία τους με την Πράσινη Αριστερά. Αντίστοιχο άνοιγμα επιχείρησε, αλλά λιγότερο δυναμικά, η Φώφη Γεννηματά με τις εκλογές της Κεντροαριστεράς (2017) και τη δημιουργία του ΚΙΝΑΛ. Πέτυχε έτσι, το 2019, την τόσο κρίσιμη για το ΠΑΣΟΚ εκλογική σταθεροποίηση. Την πολιτική αυτή ο Νίκος Ανδρουλάκης δεν τη συνέχισε.

Σε σύγκριση με τις προαναφερθείσες περιπτώσεις βαριών ηττών ή καταρρεύσεων, ο Αλέξης Τσίπρας είναι ο μόνος που προωθεί την απευθείας πλήρη επανίδρυση. Aλλωστε, το πεδίο για συμμαχίες είναι μικρό στην Ελλάδα. Αυτή είναι η στρατηγική. Χωρίς αυτήν, οι αναλύσεις που δίνουν έμφαση στο αρχικό boost των δημοσκοπήσεων ή στην πρωθυπουργησιμότητα λένε κάτι σωστό, χωρίς να λένε το ουσιώδες. Χάνουν το γεγονός.

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΙΣΧΥΟΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΙΔΡΥΣΗΣ

Πολυσυλλεκτική Αριστερά: Η στρατηγική Τσίπρα διαμορφώθηκε βαθμιαία και μέσα από πολλά μπρος-πίσω. Ας θυμηθούμε το αρχικό μότο της ανάγκης συνεργασίας των προοδευτικών δυνάμεων και την τάση του να αυτοτοποθετηθεί κοντά στο Κέντρο. Ωστόσο, με αφετηρία την ομιλία στη Σορβόννη (3.10.2025), μετακινήθηκε στα αριστερά και, έκτοτε, επιβεβαίωσε συστηματικά αυτή την επιλογή. Η μετατόπιση υπήρξε στρατηγικά κρίσιμη. Η μη διεκδίκηση του πολυδιασπασμένου συριζογενούς χώρου –ο οποίος παρέμενε αθροιστικά ο δεύτερος σε επιρροή χώρος μετά τη Ν.Δ.– θα αποτελούσε το αποφασιστικό λάθος του Τσίπρα.

Ο μετέπειτα ηγέτης της ΕΛΑΣ θα είχε καταστραφεί πριν ξεκινήσει. Το λάθος αυτό δεν το έκανε. Η σημερινή δεύτερη θέση έχει αφετηρία αυτή τη στροφή. Αυτή είναι η βάση. Οι αναλύσεις περί «περιχαράκωσης στα αριστερά» υποτιμούν το γεγονός ότι η ΕΛΑΣ επιδιώκει να σχηματίσει ένα αριστερό πολυσυλλεκτικό προφίλ (Σοσιαλδημοκρατία + Οικολογία + Αριστερά). Εάν το καταφέρει, τότε θα μπορέσει να απευθυνθεί, σε δεύτερη φάση, σε μετριοπαθέστερα κοινά. Εάν δεν το καταφέρει, τότε δεν θα καταφέρει τίποτε.

Επιβολή ατζέντας εντός της Αριστεράς: Ο Τσίπρας επέβαλε την προσωπική του ατζέντα χωρίς να λάβει υπόψη το πολιτικό και ηθικό κόστος για «τρίτους»– πρώην συντρόφους του, πρώην συνεργάτες, μελλοντικούς συνοδοιπόρους. Αύξησε μάλιστα αυτό το κόστος. Στρατηγική κυνική, αλλά αποτελεσματική.

Γνωρίζοντας δε ότι ο ίδιος έχει υποστεί φθορά, επένδυσε αποφασιστικά σε πράξεις συγκρότησης του νέου σχήματος που θα ήταν και θα έμοιαζαν «νέες». Επιπλέον, το «καμία συνδιαλλαγή, αυτοί είναι οι κανόνες», λειτούργησε ως ισχυρή πράξη ηγετικότητας απέναντι στις ηττημένες, απαξιωμένες και «α-στρατηγικές» ηγεσίες του ΣΥΡΙΖΑ και της Νέας Αριστεράς. Φυσικά, συνδιαλλαγές κάτω από το τραπέζι υπήρχαν και υπάρχουν. Δημόσια, όμως, με το πέρασμα των μηνών, ο agenda setter κατέστησε πιο σκληρή και συμπαγή τη στρατηγική του και την ακολούθησε με επιμονή και μέχρι το τέλος. Η εικόνα του «διαφορετικού» στον τρόπο συγκρότησης της ΕΛΑΣ κυριάρχησε στη δημόσια σφαίρα.