Ο μουσικός λαός και ο πολιτικός λαός

Αντώνης Λιάκος, Αυγή της Κυριακής, Δημοσιευμένο: 2021-09-05

liakos

Ο Θάνατος γράφει την ιστορία των ανθρώπων, ανασυνθέτοντας το σύνολο της ζωής τους. Και ο θάνατος του Μίκη Θεοδωράκη μας φέρνει αντιμέτωπους με μια προσωπικότητα που επένδυσε με ήχο την ιστορία της Ελλάδας και έκανε τη μουσική διαμορφωτική πολιτική δύναμη. Η διάχυτη συγκίνηση που εκφράζεται με δηλώσεις και αναρτήσεις σε επικολυρικούς τόνους, αναμενόμενη βέβαια, δεν μας βοηθάει να καταλάβουμε την προσωπικότητα και την εποχή της. Αναμφίβολα ο Θεοδωράκης ήταν ένας σπουδαίος μουσικός συνθέτης πρώτης γραμμής παγκοσμίως και διαχρονικά. Και μάλιστα ένας συνθέτης του οποίου το έργο διαπέρασε στεγανά, ακούστηκε και σε διάσημες αίθουσες συναυλιών με κορυφαίες ορχήστρες, αλλά και τραγουδήθηκε στα γήπεδα και στις πλατείες και χορεύτηκε σε παρέες και ταβέρνες.

Το έργο του διαπέρασε τα μουσικά και λογοτεχνικά είδη και έφερε μαζί τη συμφωνική μουσική, την όπερα, το ορατόριο και το λαϊκό τραγούδι. Ανάλογη και η παγκόσμια διείσδυσή του. Ο Θεοδωράκης άντλησε θέματα και μοτίβα από όλο τον κόσμο και ακούστηκε σε όλο τον κόσμο. Μέγεθος δυσθεώρητο.

Εντούτοις υπάρχει μια αμηχανία στον τρόπο που αντιμετωπίζεται ο μουσικός Θεοδωράκης και ο πολιτικός Θεοδωράκης. Δεν πρόκειται για ένα κορυφαίο μουσικό που παίρνει μέρος στην πολιτική, όπου ρίχνει τη φήμη και το πολιτισμικό βάρος του, επομένως υποκλίνεσαι στο μουσικό του έργο και διατηρείς επιφυλάξεις για το πολιτικό, όπως πολλάκις συνέβη. Δεν υπάρχουν από τη μια οι παρτιτούρες και από την άλλη τα πολιτικά κείμενα, οι δηλώσεις, οι συμβολικές χειρονομίες. Αντίθετα και το μουσικό και το πολιτικό αποτελούν μέρη μιας ενιαίας σύλληψης, παρά τις εποχικές διακυμάνσεις και τις αντιφάσεις. Ανάμεσα όμως στις παρτιτούρες και στα πολιτικά κείμενα υπάρχουν τα μουσικοκριτικά κείμενα. Με βαθιά θεωρητική κατάρτιση στη μουσική, ο Θεοδωράκης στα κείμενα αυτά μας επιτρέπει να δούμε τους αρμούς συνάρθρωσης του μουσικού και του πολιτικού του πράττειν και είναι. Στις γραμμές τους βλέπεις πως ο Θεοδωράκης ανασυνθέτει την ελληνική ιστορία, από την αρχαιότητα ως το μέλλον, πώς τον ελληνικό πολιτισμό με τον ευρωπαϊκό, ποιο είναι το ενιαίο, κατά βάσιν, σχέδιό του . Εκεί, με δυο λόγια η κοσμολογία του, αλλά και η πηγή ενέργειας. Στο κατά Θεοδωράκη ευαγγέλιο, «εν αρχή ην ο Λαός, και ο Λαός ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λαός». Αλλά ο μουσικός λαός προηγείται του πολιτικού λαού. Εδώ βρίσκεται το κλειδί. Ο μουσικός λαός είναι η κιβωτός του πολιτισμού στη διαχρονικότητά του, επομένως ο πολιτικός λαός μπορεί να υπάρχει και να θάλλει, στο βαθμό που αντλεί πολιτισμικό και αξιακό ήθος από τον μουσικό λαό. Αν δεν δεις αυτή τη σχέση δεν καταλαβαίνεις όχι μόνο τη μουσική, αλλά ούτε τις μουσικές πρωτοβουλίες του Θεοδωράκη, το συσχετισμό των μουσικών ειδών, αλλά εν μέσω του λαού. Ο Θεοδωράκης δεν πειραματιζόταν στο στούντιο αλλά στα κατάμεστα γήπεδα των συναυλιών του. Ο μουσικός λαός καθοδηγούσε τον πολιτικό λαό, ακόμη και στις πιο αμφισβητούμενες πολιτικές θέσεις και χειρονομίες του Θεοδωράκη. Και αυτός ο διαχρονικός λαός είναι το έθνος, η ρωμιοσύνη, δηλαδή ελληνισμός χωρίς κρατικές συνδηλώσεις, ο λαϊκός ελληνισμός που υπερβαίνει το κράτος και τις διαμεσολαβήσεις της πολιτικής κοινότητας. Απόψεις ότι οι Έλληνες ακούν την ίδια μουσική από την αρχαιότητα έως σήμερα, ήταν φυσικό να ενθουσιάζουν διαφορετικά ακροατήρια, όπως ενθουσίαζε τους λαϊκούς αγωνιστές η συναίσθηση της διαχρονικότητας των αγώνων που τους έδινε νόημα και συγκίνηση που μπορούσε να υπερβεί ακόμη και το θάνατο. Άλλωστε η παρουσία των νεκρών δίπλα στους ζωντανούς είναι συνεχής και αδιάλειπτη.

Αν η έννοια του λαϊκισμού δεν είχε ευτελιστεί τόσο από την πολιτική της χρήση -στην οποία συμβάλουν και οι αντιλαϊκιστές διανούμενοι- θα μπορούσαμε να δούμε στο έργο του Θεοδωράκη, το αρχέτυπο του λαϊκισμού. Αυτό θα βοηθούσε να καταλάβουμε και τη δική μας ιστορία, πως δηλαδή η ίδια καθρεφτίστηκε και εν μέρει ταυτίστηκε μέσα από την ιστορία και το έργο του Θεοδωράκη που εν τέλει τη σημάδεψε πολλές δεκαετίες. Θα βοηθούσε επίσης να υπερβούμε τη δαιμονοποίηση του λαϊκισμού.

Με τη δέουσα προσοχή όμως στις αμφισημίες. Όποιος καταπιαστεί σοβαρά με τη βιογραφία του Θεοδωράκη, θα’ ταν καλό, κατά τη γνώμη μου να έχει καταλάβει σε βάθος τη σχέση μουσικής και πολιτικής, δηλαδή τη σχέση μουσικής κοσμοθεωρίας και πολιτικών πρωτοβουλιών στον Βέρντι, στο Σοπέν, και στον Βάγκνερ. Όσο χρήσιμη είναι η οπτική της οικειότητας με το φαινόμενο Θεοδωράκης, τόσο επίσης απαραίτητο είναι να το δούμε αποστασιοποιημένα, απέξω και συγκριτικά.

Τέλος, και με την ευκαιρία: Είναι αισθητή η έλλειψη μιας πολιτισμικής ιστορίας της Ελλάδας, ώστε να δούμε πρόσωπα και έργα στα συμφραζόμενά τους. Μια ιστορία που θα εντάσσει τη δυναμική των συναισθημάτων, αντί να παραδίνεται σε μια ιστορία που θολώνει από τα συναισθήματα.

Θέματα επικαιρότητας: Μίκης Θεοδωράκης

Γιώργος Γιαννουλόπουλος

Ο μπροστάρης Μίκης

Γιώργος Γιαννουλόπουλος, 2021-09-18

Στις 8 Αυγούστου του 1940, ο Σεφέρης έγραψε στο ημερολόγιό...

Περισσότερα
Γιάννης Βούλγαρης

Μια χώρα που τραγουδάει ποίηση

Γιάννης Βούλγαρης, 2021-09-11

Σωστά το έγραψε ο Παύλος Τσίμας. «Ολοι κάποια στιγμή συναντηθήκαμε...

Περισσότερα
Μυρσίνη Ζορμπά

Ο Μίκης και το μαγικό κουτί του σύγχρονου πολιτισμού

Μυρσίνη Ζορμπά, 2021-09-09

Θα ήταν ευχής έργο, το ρέκβιεμ για τον Μίκη, που αυτές τις...

Περισσότερα
Αντώνης Λιάκος

Ο μουσικός λαός και ο πολιτικός λαός

Αντώνης Λιάκος, 2021-09-05

Ο Θάνατος γράφει την ιστορία των ανθρώπων, ανασυνθέτοντας...

Περισσότερα
Αντώνης Λιάκος

Ο μουσικός λαός και ο πολιτικός λαός

Αντώνης Λιάκος, 2021-09-05

Ο Θεοδωράκης δεν πειραματιζόταν στο στούντιο αλλά στα κατάμεστα...

Περισσότερα

Τα μεγάλα μεγέθη

Παύλος Τσίμας, 2021-09-04

Έτσι καθώς πλέουμε, από το πρωί της Πέμπτης, στον ωκεανό...

Περισσότερα

Μίκης Θεοδωράκης: Ηχώ

Μιχάλης Τσιντσίνης, 2021-09-03

Στην Ελλάδα, ακόμη και οι άθεοι είναι ορθόδοξοι άθεοι. Μπορεί...

Περισσότερα

Άρθρα/ Πολιτική

Στέργιος Καλπάκης

Τα πολλά πρόσωπα της υποκρισίας και της ανευθυνότητας

Στέργιος Καλπάκης, 2024-05-25

Άλλοτε πολέμιοι της Συμφωνίας, σήμερα ομνύουν στην τήρησή...

Ισχυρή προοδευτική λύση διακυβέρνησης απέναντι στη ΝΔ

Ισχυρή προοδευτική λύση διακυβέρνησης απέναντι στη ΝΔ

2024-05-21

Θεωρώ ότι υπάρχει κοινωνικό αίτημα του προοδευτικού κόσμου...

Σωτήρης Βαλντέν

Η Βόρεια Μακεδονία και τα όρια της πολιτικής της ισχύος

Σωτήρης Βαλντέν, 2024-05-26

Εν μέσω πολλαπλών διεθνών και περιφερειακών κρίσεων, μερικές...

Νίκος Κοτζιάς

H σημασία της συμφωνίας των Πρεσπών

Νίκος Κοτζιάς, 2024-05-19

Η συμφωνία των Πρεσπών έλυσε έναν γόρδιο δεσμό με θάρρος....

Θόδωρος Τσίκας

Το καλό κλίμα είναι θετικό, αλλά χρειάζεται και επίλυση

Θόδωρος Τσίκας, 2024-05-13

Η συνάντηση Ερντογάν-Μητσοτάκη στην Άγκυρα πήγε θετικά,...

Είναι επείγουσα ανάγκη να υπερασπιστούμε την Συμφωνία των Πρεσπών

Νίκος Κοτζιάς, 2024-05-05

Ας κινητοποιηθούμε όλοι για να υπερασπιστούμε την Συμφωνία...

Γιάννης Βούλγαρης

Μια επέτειος για 70+ ή μια υπόμνηση;

Γιάννης Βούλγαρης, 2024-04-20

...Στις ιστορικά σημαδιακές μέρες όπως η αυριανή, επαναλαμβάνουμε...

Ο ιπτάμενος δίσκος

Παύλος Τσίμας, 2024-05-18

Τι είναι η μεταπολίτευση; Μια εορταστική στιγμή, εκείνο...

Γιατί ανεβαίνει η ακροδεξιά;

Παύλος Τσίμας, 2024-04-27

Που είναι πιθανότερο να συναντήσει κανείς μετανάστες στον...

Όχι κύριε Νετανιάχου

Όχι κύριε Νετανιάχου

2024-04-26

Ο γερουσιαστής και ακτιβιστής Μπέρνι Σάντερς, (την ώρα που...

Τα τανκς με τα γαρίφαλα

Γιώργος Καπόπουλος, 2024-04-26

Πριν από πενήντα χρόνια η Λισαβόνα μόλις ξυπνούσε και όσοι...

Το χαλί

Μιχάλης Μητσός, 2024-04-24

Aυτοί οι μπαγάσηδες οι δικαιωματιστές παντού έχουν διεισδύσει...

×
×