Το πολιτικό πρόβλημα

Ως πολιτικό πρόβλημα της χώρας συχνά νοούνται τα υπαρξιακά προβλήματα των κομμάτων και των ηγεσιών τους. Το πραγματικό πολιτικό πρόβλημα είναι άλλο: Είναι ένα σύστημα που γίνεται όλο και λιγότερο συμπεριληπτικό, που όχι μόνο στερεί σε αυξανόμενο αριθμό νοικοκυριών δικαιώματα όπως η δωρεάν καλή παιδεία, καλή φροντίδα υγείας, αξιοπρεπής στέγαση και ικανοποιητική ασφάλεια για τη ζωή και την περιουσία τους, αλλά -σε αντίθεση με τις ιδέες που κυριαρχούσαν πριν λίγες 10ετίες- τείνει να αμφισβητεί και την προσδοκία και να απονομιμοποιεί την διεκδίκηση τέτοιων δικαιωμάτων, ως ότι έχουν «υψηλό κόστος».

Το πραγματικό πολιτικό πρόβλημα είναι οι ανισότητες που εξελίσσονται σε θηριώδεις, το πολιτικό σύστημα που δείχνει να ‘ναι «πιασμένο» και ούτε βλέπει ούτε ακούει τους «απέξω», η οικονομία που αδυνατεί να παράγει καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας -κι αυτό, παρόλο που λεφτά εν αφθονία υπήρξαν: Περίπου 60 δισ. ευρώ μοιράστηκαν με κεντρικές αποφάσεις στα χρόνια της πανδημίας και της πρώτης ενεργειακής κρίσης και ακολούθησαν μερικές δεκάδες δισ. από τα ευρωπαϊκά λεφτόδεντρα. Δεν έμεινε, όμως, κάποιο άξιο λόγου αναπτυξιακό αποτύπωμα.

Γιατί δεν υπήρξε αναπτυξιακή κατεύθυνση. Τα διεθνώς εμπορεύσιμα αγαθά και προϊόντα υψηλής τεχνολογίας δεν προκρίθηκαν, δίκτυα για να περνά το ηλεκτρικό ρεύμα των ΑΠΕ και μπαταρίες για να αποθηκεύεται δεν κατασκευάστηκαν, κοινωνικές κατοικίες δεν κτίστηκαν, ένας κυκεώνας από φοροαπαλλαγές άνω των 22 δισ. ενθαρρύνουν το real estate και αγνοούν δράσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας, και τελικά λίγες θέσεις εργασίας με καλές αμοιβές δημιουργήθηκαν. Πολλά λεφτά πήγαν σε (πανάκριβη) άσφαλτο, κάλυψαν τρύπες της κοινωνικής πολιτικής, και κάποια τα λεηλάτησε η διαφθορά.

Έγινε και μια πρωτοφανής αναδιανομή σε βάρος της μισθωτής εργασίας. Τα εισοδήματα από κέρδη ήταν 21, 3 δισ. μεγαλύτερα από της εργασίας το 2019, και το 2024 έφτασαν να είναι 36,1 δισ. μεγαλύτερα -η διαφορά μεγάλωσε 69,5%. Βασικό εργαλείο αναδιανομής, ο πληθωρισμός: Στη 5ετία 2020-25 οι αμοιβές ανά απασχολούμενο αυξήθηκαν 16,7%, η παραγωγικότητα της εργασίας 7,8% αλλά οι τιμές 20,9%, όπερ δείχνει πληθωρισμό κερδών. Με πληθωριστικά έσοδα γεμίζουν τα κρατικά ταμεία και επιδοτούνται τα κέρδη των επιχειρήσεων.

Γίνονται τα κέρδη επενδύσεις; Γίνονται πολύ λιγότερες από όσες χρειαζόμαστε, κι αυτές γίνονται κυρίως με δημόσιο χρήμα (επιχορηγήσεις), ενώ περίπου το 70% των κερδών των μεγάλων επιχειρήσεων φεύγουν στο εξωτερικό, καθώς αποκαλούνται ξένες επενδύσεις οι εξαγορές γης και επιχειρήσεων, που ούτε νέες τεχνολογίες γνώση φέρνουν ούτε αυξάνουν το παραγωγικό δυναμικό. Το επενδυτικό κενό κλείνει πολύ αργά, η προσέγγιση με την άλλη Ευρώπη είναι μερικές 10ετίες μακριά, η χώρα παραμένει ουραγός στην παραγωγικότητα.

Τα πράγματα θα μπορούσαν να αλλάξουν προς το καλύτερο αν δεν στεκόταν εμπόδιο το πολιτικό σύστημα, ένα από τα πιο καθυστερημένα της Ευρώπης. Όλο το σύστημα έχει οικοδομηθεί έτσι ώστε όλες οι εξουσίες να συγκεντρώνονται στον κόμμα που κερδίζει τις εκλογές και, τελικά, σε ένα πρόσωπο, τον πρωθυπουργό. Και ειδικά ο εκλογικός νόμος είναι φτιαγμένος έτσι ώστε να εμποδίζει τις συναινέσεις και τις προγραμματικές συνεργασίες -σε πλήρη αντίθεση με ό,τι ισχύει στις περισσότερες άλλες ευρωπαϊκές δημοκρατίες.

Αυτά απωθούν, απομακρύνουν από την πολιτική, από τη συμμετοχή στις δημοκρατικές διαδικασίες, καλλιεργούν την απογοήτευση και την πιο δηλητηριώδη σκέψη, ότι το παιγνίδι είναι στημένο, τίποτα δεν αλλάζει και τίποτε δεν μπορεί να αλλάξει. Ίσως αυτό είναι το χειρότερο που έχει συμβεί τα πολλά τελευταία χρόνια: Η ελληνική κοινωνία χάνει την εμπιστοσύνη στις δυνάμεις της και μειώνεται η αυτοεκτίμησή της. Από την αναστροφή αυτής της τάσης θα μπορούσε να ξεκινήσει η λύση του πολιτικού προβλήματος.