Για την πρωτοκαθεδρία των γεγονότων
Βασίλης Ζουναλής, Αυγή της Κυριακής, Δημοσιευμένο: 2007-11-11
Η 28η Οκτωβρίου 1940 σήμαινε το τέλος του μεσοπολέμου (σύμφωνα με τον Νίκο Σβορώνο σήμαινε το τέλος της περιόδου που αρχίζει από το 1909) και την απαρχή μιας καινούργιας περιόδου της εθνικής μας ιστορίας που έκλεισε τον κύκλο της το 1974 με την πτώση της απριλιανής χούντας.
Η αποφασιστική αντίσταση των Ελλήνων στην ιταλική επίθεση εναντίον τους, ο ελληνοϊταλικός πόλεμος, ήταν ένα πόλεμος στο πλαίσιο του Β Παγκοσμίου Πολέμου που προώθησε και εγκαινίασε η μιλιταριστική ιδεολογία των δυνάμεων του Αξονα και που μαινόταν ήδη από την 1η Σεπτεμβρίου 1939.
Υποταγή στον Αξονα ή πόλεμος; Αυτό ήταν το δίλημμα που επέβαλε η μιλιταριστική λογική εκείνης της εποχής. Σ αυτό το δίλημμα αναγκάστηκε να απαντήσει και ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς και ο ελληνικός λαός, από τη στιγμή που ο Ιταλός πρεσβευτής ζήτησε από τον αγουροξυπνημένο Μεταξά (στις 3.00 το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940) να περάσει ο ιταλικός στρατός από την Ελλάδα, χωρίς κανένα περιθώριο διαβούλευσης ή συμβιβασμού.
Δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς διαμείφθηκε στη μεταξύ τους στιχομυθία. Είναι, πάντως, γεγονός πως ο Μεταξάς δεν αποδέχθηκε το ιταλικό τελεσίγραφο, όπως επιβεβαιώνεται από τον ελληνοϊταλικό πόλεμο που άρχισε πάραυτα, πριν ακόμη εκπνεύσει η διορία του τελεσίγραφου. Είναι, επίσης, γεγονός πως το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940 σύσσωμος ο ελληνικός λαός μπήκε σ αυτόν τον πόλεομ "με το χαμόγελο στα χείλη", όπως έλεγε το τραγούδι της εποχής και επιβεβαιώνουν τα ντοκουμέντα και οι μαρτυρίες εκείνης της ημέρας (βλέπε το άρθρο του Αγγελου Ελεφάντη, "Αυγή", 27 Οκτωβρίου 2007). Στο δίλημμα "υποταγή στον Αξονα ή πόλεμος;" η ελληνική απάντηση ήταν ΝΑΙ στο πόλεμο, παρά το γεγονός ότι κανείς δεν τον επιθυμούσε. Η χώρα μας ενεπλάκη, τελικά, ομόθυμα σ αυτόν τον πόλεμο παραμερίζοντας τους όποιους ενδοιασμούς. Ο δικτάτορας Μεταξάς, ο ελληνικός στρατός και, το σημαντικότερο, το σύνολο του ελληνικού λαού, είπαν ΝΑΙ στον πόλεμο, είπαν ΟΧΙ στην υποταγή που απαιτούσε το ιταλικό τελεσίγραφο και κατ επέκταση είπαν ΟΧΙ στην υποταγή στον Αξονα, πλην περιθωριακών εξαιρέσεων.
Σήμερα, μετά από 67 χρόνια, υποτίθεται ότι τα παραπάνω είναι κοινός τόπος, τουλάχιστον εκείνο το ομόθυμο ΝΑΙ στον πόλεμο. Διαβάζοντας, όμως, την φετινή επετειακή ανακοίνωση του Συνασπισμού για την 28η Οκτωβρίου, μένει κανείς εμβρόντητος. "Τιμούμε με βαθύ σεβασμό την επέτειο του ΟΧΙ στο φασισμό και τον πόλεμο" δηλώνεται στην πρώτη φράση αυτής της ανακοίνωσης.
Απίστευτο! Πώς είναι δυνατόν ο Συνασπισμός να αναστοχάζεται την 28η Οκτωβρίου 1940 τιμώντας "με βαθύ σεβασμό" ένα ανύπαρκτο "όχι" στον πόλεμο;
Η ταχύτητα και ο ενθουσιασμός με τον οποίο οι έφεδροι έσπευσαν να δηλώσουν την παρουσία τους στις μονάδες, η έγκαιρη άφιξή τους στο μέτωπο ακόμη και πεζή, η αμέριστη λαϊκή διαθεσιμότητα στα μετόπισθεν για την κάλυψη των αναγκών του πολέμου ήταν ΟΧΙ στον πόλεμο; Σαφώς και δεν ήταν.
Το ατόπημα βαρύνει την Κεντρική Πολιτική Επιτροπή του Συνασπισμού που υπογράφει την ανακοίνωση.
Φαίνεται πως η ιδεολογία του πασιφισμού των πρώτων μετεμφυλιακών δεκαετιών (ένα από τα δεκανίκια της τότε σοβιετικής πολιτικής), όπως αυτή διαμορφώθηκε από τον κινηματισμό του συρμού, παρέσυρε σ αυτό το ατόπημα την ΚΠΕ. Εφαρμόσθηκε, έτσι, με επιπολαιότητα η συνταγή "ΟΧΙ στον πόλεμο" και για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940, χωρίς να ληφθεί υπόψη πως υπάρχουν και δίκαιοι πόλεμοι. Ασφαλώς χρειαζόμαστε σήμερα το "ΟΧΙ στο αμερικανικό σφαγείο του Ιράκ", καθώς και τα λοιπά ΟΧΙ που αναφέρονται στην εν λόγω ανακοίνωση, ασφαλώς "η κάθε εποχή χρειάζεται τα δικά της ΟΧΙ" όπως δηλώνει και ο τίτλος της ανακοίνωσης. Είναι, όμως, ανεπίτρεπτη η παραποίηση ενός αδιαμφισβήτητου ιστορικού γεγονότος, όπως το ΝΑΙ στον πόλεμο την 28η Οκτωβρίου 1940, με αναδρομική χρήση των ΟΧΙ της εποχής μας.
Παρά τις μεγάλες έως αγεφύρωτες διαφορές μας με πολλές πλευρές της πολιτείας του Νίκου Ζαχαριάδη, ίσως να απέφευγε το ατόπημά της η ΚΠΕ αν αναστοχαζόταν πάνω στο γράμμα του που δημοσιεύτηκε στον αθηναϊκό τύπο στις 2 Νοεμβρίου 1940 (τέσσερις μόλις ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου):
"Ο λαός της Ελλάδας διεξάγει σήμερα έναν πόλεμο εθνικοαπελευθερωτικό ενάντια στο φασισμό του Μουσολίνι. Δίπλα στο κύριο μέτωπο ο κάθε βράχος, η κάθε ρεματιά, το κάθε χωριό, καλύβα με καλύβα, η κάθε πόλη, σπίτι με σπίτι, πρέπει να γίνει φρούριο του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα [...]. Στον πόλεμο αυτό που διεξάγει η κυβέρνηση Μεταξά όλοι μας πρέπει να δώσουμε όλες τις δυνάμεις, δίχως επιφύλαξη. [...].
Σε πείσμα των γεγονότων, κυριαρχούσε στην Αριστερά ο μύθος ότι το ΟΧΙ στο ιταλικό τελεσίγραφο δεν το είπε και ο Μεταξάς και ο λαός αλλά μόνον ο λαός. Ας μην αφήσουμε κι εμείς, ακόμη και στην περιορισμένη εμβέλεια μιας ανακοίνωσης, να βλαστήσει ένας καινούργιος μύθος για το "ΟΧΙ στον πόλεμο" του 1940. Το να ενσκήπτουμε στα γεγονότα με καθαρό μυαλό παραμερίζοντας, όσο είναι δυνατόν, τα ιδεολογήματά μας, είναι εκ των ων ουκ άνευ του κάθε ιστορικού αναστοχασμού.
ΥΓ.: Το κείμενο της ανακοίνωσης για την 28η Οκτωβρίου υπάρχει στην ιστοσελίδα του Συνασπισμού.
Η αποφασιστική αντίσταση των Ελλήνων στην ιταλική επίθεση εναντίον τους, ο ελληνοϊταλικός πόλεμος, ήταν ένα πόλεμος στο πλαίσιο του Β Παγκοσμίου Πολέμου που προώθησε και εγκαινίασε η μιλιταριστική ιδεολογία των δυνάμεων του Αξονα και που μαινόταν ήδη από την 1η Σεπτεμβρίου 1939.
Υποταγή στον Αξονα ή πόλεμος; Αυτό ήταν το δίλημμα που επέβαλε η μιλιταριστική λογική εκείνης της εποχής. Σ αυτό το δίλημμα αναγκάστηκε να απαντήσει και ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς και ο ελληνικός λαός, από τη στιγμή που ο Ιταλός πρεσβευτής ζήτησε από τον αγουροξυπνημένο Μεταξά (στις 3.00 το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940) να περάσει ο ιταλικός στρατός από την Ελλάδα, χωρίς κανένα περιθώριο διαβούλευσης ή συμβιβασμού.
Δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς διαμείφθηκε στη μεταξύ τους στιχομυθία. Είναι, πάντως, γεγονός πως ο Μεταξάς δεν αποδέχθηκε το ιταλικό τελεσίγραφο, όπως επιβεβαιώνεται από τον ελληνοϊταλικό πόλεμο που άρχισε πάραυτα, πριν ακόμη εκπνεύσει η διορία του τελεσίγραφου. Είναι, επίσης, γεγονός πως το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940 σύσσωμος ο ελληνικός λαός μπήκε σ αυτόν τον πόλεομ "με το χαμόγελο στα χείλη", όπως έλεγε το τραγούδι της εποχής και επιβεβαιώνουν τα ντοκουμέντα και οι μαρτυρίες εκείνης της ημέρας (βλέπε το άρθρο του Αγγελου Ελεφάντη, "Αυγή", 27 Οκτωβρίου 2007). Στο δίλημμα "υποταγή στον Αξονα ή πόλεμος;" η ελληνική απάντηση ήταν ΝΑΙ στο πόλεμο, παρά το γεγονός ότι κανείς δεν τον επιθυμούσε. Η χώρα μας ενεπλάκη, τελικά, ομόθυμα σ αυτόν τον πόλεμο παραμερίζοντας τους όποιους ενδοιασμούς. Ο δικτάτορας Μεταξάς, ο ελληνικός στρατός και, το σημαντικότερο, το σύνολο του ελληνικού λαού, είπαν ΝΑΙ στον πόλεμο, είπαν ΟΧΙ στην υποταγή που απαιτούσε το ιταλικό τελεσίγραφο και κατ επέκταση είπαν ΟΧΙ στην υποταγή στον Αξονα, πλην περιθωριακών εξαιρέσεων.
Σήμερα, μετά από 67 χρόνια, υποτίθεται ότι τα παραπάνω είναι κοινός τόπος, τουλάχιστον εκείνο το ομόθυμο ΝΑΙ στον πόλεμο. Διαβάζοντας, όμως, την φετινή επετειακή ανακοίνωση του Συνασπισμού για την 28η Οκτωβρίου, μένει κανείς εμβρόντητος. "Τιμούμε με βαθύ σεβασμό την επέτειο του ΟΧΙ στο φασισμό και τον πόλεμο" δηλώνεται στην πρώτη φράση αυτής της ανακοίνωσης.
Απίστευτο! Πώς είναι δυνατόν ο Συνασπισμός να αναστοχάζεται την 28η Οκτωβρίου 1940 τιμώντας "με βαθύ σεβασμό" ένα ανύπαρκτο "όχι" στον πόλεμο;
Η ταχύτητα και ο ενθουσιασμός με τον οποίο οι έφεδροι έσπευσαν να δηλώσουν την παρουσία τους στις μονάδες, η έγκαιρη άφιξή τους στο μέτωπο ακόμη και πεζή, η αμέριστη λαϊκή διαθεσιμότητα στα μετόπισθεν για την κάλυψη των αναγκών του πολέμου ήταν ΟΧΙ στον πόλεμο; Σαφώς και δεν ήταν.
Το ατόπημα βαρύνει την Κεντρική Πολιτική Επιτροπή του Συνασπισμού που υπογράφει την ανακοίνωση.
Φαίνεται πως η ιδεολογία του πασιφισμού των πρώτων μετεμφυλιακών δεκαετιών (ένα από τα δεκανίκια της τότε σοβιετικής πολιτικής), όπως αυτή διαμορφώθηκε από τον κινηματισμό του συρμού, παρέσυρε σ αυτό το ατόπημα την ΚΠΕ. Εφαρμόσθηκε, έτσι, με επιπολαιότητα η συνταγή "ΟΧΙ στον πόλεμο" και για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940, χωρίς να ληφθεί υπόψη πως υπάρχουν και δίκαιοι πόλεμοι. Ασφαλώς χρειαζόμαστε σήμερα το "ΟΧΙ στο αμερικανικό σφαγείο του Ιράκ", καθώς και τα λοιπά ΟΧΙ που αναφέρονται στην εν λόγω ανακοίνωση, ασφαλώς "η κάθε εποχή χρειάζεται τα δικά της ΟΧΙ" όπως δηλώνει και ο τίτλος της ανακοίνωσης. Είναι, όμως, ανεπίτρεπτη η παραποίηση ενός αδιαμφισβήτητου ιστορικού γεγονότος, όπως το ΝΑΙ στον πόλεμο την 28η Οκτωβρίου 1940, με αναδρομική χρήση των ΟΧΙ της εποχής μας.
Παρά τις μεγάλες έως αγεφύρωτες διαφορές μας με πολλές πλευρές της πολιτείας του Νίκου Ζαχαριάδη, ίσως να απέφευγε το ατόπημά της η ΚΠΕ αν αναστοχαζόταν πάνω στο γράμμα του που δημοσιεύτηκε στον αθηναϊκό τύπο στις 2 Νοεμβρίου 1940 (τέσσερις μόλις ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου):
"Ο λαός της Ελλάδας διεξάγει σήμερα έναν πόλεμο εθνικοαπελευθερωτικό ενάντια στο φασισμό του Μουσολίνι. Δίπλα στο κύριο μέτωπο ο κάθε βράχος, η κάθε ρεματιά, το κάθε χωριό, καλύβα με καλύβα, η κάθε πόλη, σπίτι με σπίτι, πρέπει να γίνει φρούριο του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα [...]. Στον πόλεμο αυτό που διεξάγει η κυβέρνηση Μεταξά όλοι μας πρέπει να δώσουμε όλες τις δυνάμεις, δίχως επιφύλαξη. [...].
Σε πείσμα των γεγονότων, κυριαρχούσε στην Αριστερά ο μύθος ότι το ΟΧΙ στο ιταλικό τελεσίγραφο δεν το είπε και ο Μεταξάς και ο λαός αλλά μόνον ο λαός. Ας μην αφήσουμε κι εμείς, ακόμη και στην περιορισμένη εμβέλεια μιας ανακοίνωσης, να βλαστήσει ένας καινούργιος μύθος για το "ΟΧΙ στον πόλεμο" του 1940. Το να ενσκήπτουμε στα γεγονότα με καθαρό μυαλό παραμερίζοντας, όσο είναι δυνατόν, τα ιδεολογήματά μας, είναι εκ των ων ουκ άνευ του κάθε ιστορικού αναστοχασμού.
ΥΓ.: Το κείμενο της ανακοίνωσης για την 28η Οκτωβρίου υπάρχει στην ιστοσελίδα του Συνασπισμού.
