Η νέα προσέγγιση των ΗΠΑ στο Ιράν
Γιώργος Καπόπουλος, Ημερησία, Δημοσιευμένο: 2009-01-12
Νέα προσέγγιση με σεβασμό για τον λαό αλλά και με προσδοκίες για τους ηγέτες της χώρας: Αυτή την πολιτική απέναντι στο Ιράν δεσμεύθηκε χθες να υιοθετήσει ο Ομπάμα σπάζοντας τη σιωπή του για την Ευρύτερη Μέση Ανατολή με την προαναγγελία της σημαντικότερης στροφής στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Η στιγμή της εξαγγελίας Ομπάμα δεν είναι τυχαία, καθώς γίνεται σε μια στιγμή που το Ισραήλ στενός σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών βρίσκεται σε θερμή σύγκρουση με την υποστηριζόμενη από την Τεχεράνη Χαμάς στη Γάζα, αλλά και σε εύθραυστη εκεχειρία από την επίσης σύμμαχο του Ιράν Χεζμπολάχ στο Νότιο Λίβανο.
Η πορεία προς την εξομάλυνση των σχέσεων ΗΠΑ-Ιράν δεν θα είναι εύκολη, καθώς δεν αφορά μόνον την εξεύρεση λύσης κοινής αποδοχής για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας, αλλά για τον ρόλο και τη θέση της στους συσχετισμούς της περιοχής. Δύναμη που εγγυάται τη σταθερότητα στο Ιράκ αλλά και αναγκαίος εταίρος στον πόλεμο κατά της Αλ Κάιντα και των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν, το Ιράν επιπλέον είναι η μόνη χώρα που θα μπορούσε να εξισορροπήσει αισθητά την ενεργειακή υπεροχή της Μόσχας στην εξαγωγή Φυσικού Αερίου στην Ε.Ε. Στα σημεία αυτά η σύμπτωση συμφερόντων με την Ουάσιγκτον είναι δεδομένη και αυτονόητη.
Αντίθετα σε ό,τι αφορά το ρόλο του Ιράν στο Μεσανατολικό εκτός από τον κοινό παρονομαστή ζωτικών συμφερόντων Ουάσιγκτον-Τεχεράνης που θα πρέπει να διατυπωθεί, θα πρέπει να συνυπολογισθούν οι αντιρρήσεις και εναντιώσεις όχι μόνον του Ισραήλ και του φιλοϊσραηλινού λόμπι στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και της Αιγύπτου, της Ιορδανίας και της Σαουδικής Αραβίας. Το Κάιρο, το Αμάν και το Ριάντ έχουν κάθε λόγο να φοβούνται τη νομιμοποίηση του ρόλου της Τεχεράνης στο Λίβανο, τη συνακόλουθη στερέωση και ενίσχυση της συμμαχίας Ιράν-Συρίας και τον ρυθμιστικό ρόλο που θα μπορεί αυτή να διαδραματίσει στα Παλαιστινιακά Εδάφη μέσω της Χαμάς. Δυσαρέσκεια έως ανησυχία για ενδεχόμενη εξομάλυνση-προσέγγιση ΗΠΑ-Ιράν θα υπάρξει και από την πλευρά της Τουρκίας: Το σημερινό καλό κλίμα στις σχέσεις των δύο χωρών είναι συγκυριακό, καθώς έχει ως κοινό παρονομαστή το Κουρδικό και κυρίως την στήριξη κουρδικής ανταρσίας στις επικράτειές τους με ορμητήριο την Αυτόνομη Κουρδική Οντότητα στο Βόρειο Ιράκ.
Παρά τις παραπάνω δυσκολίες η πορεία των ΗΠΑ και του Ιράν προς τον συμβιβασμό και την εξομάλυνση είναι μονόδρομος για την εξυπηρέτηση των ζωτικών συμφερόντων και των δύο πλευρών. Η πορεία προς την εξομάλυνση θα μπορούσε να ξεκινήσει με τη φόρμουλα που είχαν διαπραγματευθεί το 1997-98 οι κυβερνήσεις Κλίντον και Χαταμί: Οι Ηνωμένες Πολιτείες να ζητήσουν συγγνώμη για την εμπλοκή της CIA στην ανατροπή του Μοσαντέκ στις αρχές της δεκαετίας του ’50 και το Ιράν να ζητήσει συγγνώμη για την αιχμαλωσία Αμερικανών πολιτών στο κτήριο της πρεσβείας των Ηνωμένων Πολιτειών στην Τεχεράνη από τον Νοέμβριο του 1979 μέχρι τον Ιανουάριο του 1981.
Τηρουμένων των αναλογιών το άνοιγμα προς την Τεχεράνη που προανήγγειλε ο Ομπάμα είναι εξίσου σημαντικό με το άνοιγμα του Νίξον προς το Πεκίνο στις αρχές του 1971.
Η στιγμή της εξαγγελίας Ομπάμα δεν είναι τυχαία, καθώς γίνεται σε μια στιγμή που το Ισραήλ στενός σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών βρίσκεται σε θερμή σύγκρουση με την υποστηριζόμενη από την Τεχεράνη Χαμάς στη Γάζα, αλλά και σε εύθραυστη εκεχειρία από την επίσης σύμμαχο του Ιράν Χεζμπολάχ στο Νότιο Λίβανο.
Η πορεία προς την εξομάλυνση των σχέσεων ΗΠΑ-Ιράν δεν θα είναι εύκολη, καθώς δεν αφορά μόνον την εξεύρεση λύσης κοινής αποδοχής για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας, αλλά για τον ρόλο και τη θέση της στους συσχετισμούς της περιοχής. Δύναμη που εγγυάται τη σταθερότητα στο Ιράκ αλλά και αναγκαίος εταίρος στον πόλεμο κατά της Αλ Κάιντα και των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν, το Ιράν επιπλέον είναι η μόνη χώρα που θα μπορούσε να εξισορροπήσει αισθητά την ενεργειακή υπεροχή της Μόσχας στην εξαγωγή Φυσικού Αερίου στην Ε.Ε. Στα σημεία αυτά η σύμπτωση συμφερόντων με την Ουάσιγκτον είναι δεδομένη και αυτονόητη.
Αντίθετα σε ό,τι αφορά το ρόλο του Ιράν στο Μεσανατολικό εκτός από τον κοινό παρονομαστή ζωτικών συμφερόντων Ουάσιγκτον-Τεχεράνης που θα πρέπει να διατυπωθεί, θα πρέπει να συνυπολογισθούν οι αντιρρήσεις και εναντιώσεις όχι μόνον του Ισραήλ και του φιλοϊσραηλινού λόμπι στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και της Αιγύπτου, της Ιορδανίας και της Σαουδικής Αραβίας. Το Κάιρο, το Αμάν και το Ριάντ έχουν κάθε λόγο να φοβούνται τη νομιμοποίηση του ρόλου της Τεχεράνης στο Λίβανο, τη συνακόλουθη στερέωση και ενίσχυση της συμμαχίας Ιράν-Συρίας και τον ρυθμιστικό ρόλο που θα μπορεί αυτή να διαδραματίσει στα Παλαιστινιακά Εδάφη μέσω της Χαμάς. Δυσαρέσκεια έως ανησυχία για ενδεχόμενη εξομάλυνση-προσέγγιση ΗΠΑ-Ιράν θα υπάρξει και από την πλευρά της Τουρκίας: Το σημερινό καλό κλίμα στις σχέσεις των δύο χωρών είναι συγκυριακό, καθώς έχει ως κοινό παρονομαστή το Κουρδικό και κυρίως την στήριξη κουρδικής ανταρσίας στις επικράτειές τους με ορμητήριο την Αυτόνομη Κουρδική Οντότητα στο Βόρειο Ιράκ.
Παρά τις παραπάνω δυσκολίες η πορεία των ΗΠΑ και του Ιράν προς τον συμβιβασμό και την εξομάλυνση είναι μονόδρομος για την εξυπηρέτηση των ζωτικών συμφερόντων και των δύο πλευρών. Η πορεία προς την εξομάλυνση θα μπορούσε να ξεκινήσει με τη φόρμουλα που είχαν διαπραγματευθεί το 1997-98 οι κυβερνήσεις Κλίντον και Χαταμί: Οι Ηνωμένες Πολιτείες να ζητήσουν συγγνώμη για την εμπλοκή της CIA στην ανατροπή του Μοσαντέκ στις αρχές της δεκαετίας του ’50 και το Ιράν να ζητήσει συγγνώμη για την αιχμαλωσία Αμερικανών πολιτών στο κτήριο της πρεσβείας των Ηνωμένων Πολιτειών στην Τεχεράνη από τον Νοέμβριο του 1979 μέχρι τον Ιανουάριο του 1981.
Τηρουμένων των αναλογιών το άνοιγμα προς την Τεχεράνη που προανήγγειλε ο Ομπάμα είναι εξίσου σημαντικό με το άνοιγμα του Νίξον προς το Πεκίνο στις αρχές του 1971.
