Τι θα (μας) κάνει η Μέρκελ

Τι μπορεί να περιμένουν Ευρώπη και Ελλάδα από τη νέα πολιτική πραγματικότητα στη Γερμανία με την Ανγκελα Μέρκελ απόλυτα κυρίαρχη στο πολιτικό πεδίο; Οπωσδήποτε, όχι δραματικές αλλαγές. Η σταθερότητα και η συνέχεια θα χαρακτηρίζουν τη νέα πραγματικότητα. Βεβαίως, η διαφαινόμενη συμμετοχή των Σοσιαλδημοκρατών (SPD) στον κυβερνητικό συνασπισμό συνιστά θετική εξέλιξη για την Ευρώπη και την Ελλάδα, που μπορεί σταδιακά να οδηγήσει σε κάπως χαλαρότερη πολιτική λιτότητας. Επίσης, καθώς η κυρία Μέρκελ θα ενδιαφέρεται στο εξής εντονότερα για την υστεροφημία της θα θελήσει να αφήσει ευδιάκριτα θετικό στίγμα για την Ευρώπη.

Ωστόσο, η πολιτική της δημοσιονομικής πειθαρχίας και δομικών μεταρρυθμίσεων δεν πρόκειται να εγκαταλειφθεί. Πρώτα απ’ όλα, γιατί αντίθετα με ό,τι διατείνονται οι χώρες του μεσογειακού Νότου και άλλοι αναλυτές, η Γερμανία πιστεύει ότι η πολιτική αυτή αποδεικνύεται επιτυχημένη. Και το εκλογικό αποτέλεσμα ερμηνεύεται ήδη ως δικαίωση της πολιτικής αυτής. Το διακηρύσσει άλλωστε σταθερά η κυρία Μέρκελ επικαλούμενη το ότι η ευρωζώνη φαίνεται να βγαίνει από την ύφεση επιστρέφοντας σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Στα επιχειρήματά της προστίθεται και το ότι προβληματικές χώρες όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία κ.ά. έχουν αρχίσει να καταγράφουν θετικές οικονομικές εξελίξεις, αποδιδόμενες στις μεταρρυθμίσεις που πρέπει να συνεχιστούν. Ωστόσο, εκτός από τη θεωρούμενη επιτυχία της ακολουθούμενης πολιτικής, υπάρχουν τουλάχιστον πρόσθετοι παράγοντες που λειτουργούν περιοριστικά για μια σημαντική αλλαγή πλεύσης στην ευρωπαϊκή πολιτική της Γερμανίας.

Πρώτον, το Συνταγματικό Δικαστήριο και οι περιορισμοί που επιβάλλει στην άσκηση της πολιτικής. Ουσιαστικά το Δικαστήριο έχει φρενάρει την ενοποιητική διαδικασία με τις αποφάσεις του. Και θα συνεχίσει στην ίδια γραμμή τον επόμενο μήνα όταν εκδώσει την απόφασή του σχετικά με το πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) για την αγορά ομολόγων (ΟΜΤ). Να σημειωθεί εδώ ότι δύο θεσμοί στη Γερμανία δεν αμφισβητούνται με τίποτα, καθώς απολαμβάνουν σχεδόν καθολικού σεβασμού: το Συνταγματικό Δικαστήριο και η Κεντρική Τράπεζα (Bundesbank). Είναι κάτι που σταθερά αγνοούμε. Ο δεύτερος περιοριστικός παράγων βρίσκεται στο Κοινοβούλιο, η σύνθεση του οποίου θα είναι, ως φαίνεται, συνολικά εχθρικότερη σε δραματικές αλλαγές που θα σηματοδοτούν απόκλιση από την πολιτική της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Τέλος, η κοινή γνώμη, το εκλογικό σώμα, αντιτίθεται σε μια εναλλακτική πολιτική δημοσιονομικής χαλάρωσης. Μην ξεχνάμε ότι η έννοια της δημοσιονομικής πειθαρχίας συνιστά για τη Γερμανία κάτι πολύ περισσότερο από οικονομική πολιτική. Συνιστά ηθικό αξίωμα, μέρος της πολιτικής κουλτούρας, του συλλογικού υποσυνείδητου.

Επομένως, ας μην περιμένουμε δραματικές αλλαγές. Θα υπάρξουν ωστόσο ευδιάκριτες προσαρμογές. Η νέα κυβέρνηση θα επιμείνει στην ανάγκη προώθησης των διαρθρωτικών αλλαγών με στόχο τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας. Ο όρος ανταγωνιστικότητα κατέχει την κομβική θέση στην οικονομική σκέψη της κυρίας Μέρκελ. Ειλικρινά πιστεύει ότι η «σωτηρία» της Ευρώπης βρίσκεται στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, κυρίως σε σχέση με την Κίνα, την Ινδία και άλλες αναδυόμενες οικονομίες. Μόνο έτσι θα μπορέσει, κατά την άποψή της, η Ευρώπη να διασφαλίσει τη βιωσιμότητα του κοινωνικού της προτύπου. (Η κυρία Μέρκελ αρέσκεται να επισημαίνει ότι ο πληθυσμός της Ενωσης αντιπροσωπεύει μόνο το 7% του παγκόσμιου πληθυσμού, παράγει περίπου το 25% του παγκόσμιου ΑΕΠ, αλλά οι κοινωνικές δαπάνες της φθάνουν το 50% του παγκόσμιου αθροίσματος δαπανών). Θα υπάρξει επίσης πρόοδος σε ορισμένα θέματα για την ολοκλήρωση της ΟΝΕ, όπως η δημοσιονομική ένωση και ιδιαίτερα η τραπεζική ένωση, με την προώθηση της διαπραγμάτευσης για τη σύσταση του Ενιαίου Μηχανισμού Εκκαθάρισης των Τραπεζών (Single Resolution Mechanism - SRM). Οσον αφορά τη γενικότερη εμβάθυνση της ενοποίησης, οι προοπτικές παραμένουν αμφιλεγόμενες. Δεν είναι σαφές τη στιγμή αυτή τι ακριβώς θέλει η κυρία Μέρκελ για το μέλλον της Ευρώπης. Θέλει ευρωπαϊκή ομοσπονδία, παραδοσιακό στόχο της πολιτικής της Γερμανίας, ή μια διακυβερνητική, χαλαρή Ευρώπη;

Πάντως, η κυρία Μέρκελ θα συνεχίσει να στηρίζει την Ελλάδα προκειμένου να καταστεί «κανονική χώρα» της ευρωζώνης, αλλά στη βάση σαφών προϋποθέσεων (conditionality) που πρέπει να εκπληρωθούν. Η στήριξη όμως δεν θα φθάσει μέχρι το σημείο της μείωσης του χρέους με καθαρό κούρεμα (που αυτή τη φορά θα πλήξει τον δημόσιο τομέα), παρότι με την πίεση των Σοσιαλδημοκρατών μπορεί να χαλαρώσει κάπως η αυστηρότητα της πολιτικής λιτότητας.