Καπνισμένο μαγκάλι
Γιάννης Παπαθεοδώρου, http://dimartblog.com/, Δημοσιευμένο: 2013-12-09
Ο τραγικός θάνατος της μικρής Σάρας στη Θεσσαλονίκη συγκλόνισε το πανελλήνιο και παράλληλα έδωσε αφορμή για μια νέα έκρηξη της λαϊκιστικής ρητορικής. Οι τηλεοράσεις γέμισαν με ανέργους, συνταξιούχους, άπορους και οικονομικά εξαθλιωμένους συμπολίτες μας που αδυνατούν να πληρώσουν το ρεύμα της ΔΕΗ, ενώ το θέμα έδωσε αφορμή για μια νέα θλιβερή κόντρα ανάμεσα στο ΣΥΡΙΖΑ και τη ΝΔ. Σχεδόν ταυτόχρονα με την κηδεία του άτυχου κοριτσιού, τα «πρωινάδικα» και τα «γραφείου τύπου» του διπολισμού βρήκαν ένα καινούργιο «αγγελούδι» για να το θρηνήσουν ευκαιριακά ανάμεσα σε συνταγές μαγειρικής και σε υποσχέσεις για ριζοσπαστική ανατροπή και μελλοντική ευμάρεια. Η πρωτοφανής αυτή ακύρωση του οφειλόμενου πένθους δείχνει πως η «πολιτική της απελπισίας» μαζί με τον «πολιτισμικό πεσιμισμό» φτιάχνουν σήμερα ένα εκρηκτικό μείγμα λαϊκισμού, που επιτείνει την οικονομική κρίση.
Σε μια χώρα που σχεδόν 300.000 άτομα αδυνατούν να πληρώσουν τη ΔΕΗ λόγω της έκτακτης εισφοράς —μερικοί προτιμούν να το λένε «χαράτσι» για να ακούγεται πιο αυταρχικό, στην οθωμανική εκδοχή του—, το κεντρικό πρόβλημα είναι η αποτυχία του κράτους και όχι η ίδια η οικονομική κρίση. Η αδυναμία της προσφοράς κοινωνικών υπηρεσιών και δημόσιων αγαθών σε ευάλωτες ομάδες δείχνει πως η κρατική διακυβέρνηση έχει ήδη μπει σε κρίση νομιμοποίησης, ακριβώς επειδή δεν κατοχυρώνει την προστασία του πληθυσμού που βρίσκεται στη δικαιοδοσία της, διακόπτοντας βίαια τη σχέση των πολιτών με τον κοινωνικό βίο, τη συνύπαρξη, τη στοιχειώδη πρόσβαση στην όντως δύσκολη καθημερινότητα. Αυτή η άρνηση αναγνώρισης του «κοινωνικού συνανήκειν» αποτελεί σήμερα ένα από τα δομικά χαρακτηριστικά της κρίσης ∙ ενίοτε πιο σκληρό και από τα ίδια τα δημοσιονομικά της δεδομένα.
Η δημοσιονομική κρίση εξελίσσεται σε κρίση βιοπολιτικής εγγύησης και νομιμοποίησης του κράτους, την ίδια στιγμή που διεξάγεται γύρω μας ένας τυφλός και πολωτικός ανταγωνισμός για το ποιο κόμμα θα πάρει την εξουσία στις επόμενες εκλογές. Κάπου ανάμεσα στην εξιδανίκευση της «θυσίας» που διεκδικεί το μύθο της επιτυχίας και στο «δικό μας αγγελούδι» που επιβεβαιώνει την θυματοποιημένη εκδοχή του Μνημονίου, έχει χαθεί όχι μόνο το μέτρο της ανθρώπινης οδύνης αλλά και η ίδια η έννοια της κρατικής μέριμνας. Η παιδεία, η υγεία, η ασφάλιση, οι κεντρικοί, δηλαδή, πυλώνες της κοινωνικής συνοχής, έχουν εισέλθει σήμερα σε ένα ακατανόητο και επικίνδυνο παιχνίδι τεμαχισμού, ρηγμάτωσης και συρρίκνωσης, ενώ συγχρόνως το ανθρώπινο δράμα των αποκλεισμένων αποτελεί το πρόχειρο και αναλώσιμο υλικό για τους «δεκάρικους» της αξιωματικής αντιπολίτευσης.
Πολύ φοβάμαι πως οι πολιτικές αναθυμιάσεις από το καπνισμένο μαγκάλι που έπνιξε τη μικρή Σάρα, απλώνονται σήμερα παντού στην τοξική ατμόσφαιρα μιας αδιέξοδης και άγονης αντιπαράθεσης. Η μιντιακή κατάχρηση του θέματος έφτιαξε μια ακόμη δακρύβρεχτη στιγμή που ταίριαζε απόλυτα στην «αντίστροφη μέτρηση» για τα παγωμένα Χριστούγεννα. Η κομματική εργαλειοποίηση του θανάτου, από την άλλη μεριά, έδειξε πως ο διπολισμός μπορεί εύκολα να μετατρέψει το φέρετρο σε καυσόξυλα για να θερμάνει τις ιδεολογικές εμμονές των ψηφοφόρων του. Χωρίς κοινωνικό δίκτυ προστασίας, χωρίς την εγγύηση της ζωής και της αξιοπρέπειας, χωρίς την ίδια την κρατική προστασία τοη δημόσιου συμφέροντος, ο τραγικός θάνατος της Σάρας θα μας θυμίζει πάντα πως η κυνική εκδοχή του λαϊκισμού είναι ο καλύτερος δρόμος για τον εκφασισμό της κοινωνίας.
Κατά τα άλλα, η κυβέρνηση θα συνεχίσει να προσπαθεί να μας πείσει πως η ανάπτυξη θα έρθει αν ιδιωτικοποιηθούν τα «δίκτυα» των κοινωνικών υπηρεσιών, και η αντιπολίτευση θα μιλάει μελοδραματικά για την «ανθρωπιστική κρίση», όταν δεν έχει παρουσιάσει κανένα οργανωμένο σχέδιο για την αναδιάρθρωση του δημόσιου τομέα. Ενδιαμέσως, τα πρωϊνάδικα θα παίζουν διαφημίσεις φτωχοποιημένης ευμάρειας με γεμάτες «τζαμποσακούλες», φιλάνθρωπους Άι-Βασίληδες, ενεργειακά τζάκια και φτηνές σόμπες. Η Σάρα δεν θα τα βλέπει όλα αυτά γιατί στη σύντομη ζωή της δεν χώρεσαν οι σκηνές από ένα μέλλον που δεν ήταν φτιαγμένο για αυτήν. Το καπνισμένο μαγκάλι, άλλωστε, μπορεί να ταιριάζει με τις γιορτινές ευαισθησίες μας αλλά θολώνει την ορθολογική ορατότητα για τις βαθύτερες αιτίες αυτού του άδικου θανάτου. Ας είναι ελαφρύ το χώμα.
Σε μια χώρα που σχεδόν 300.000 άτομα αδυνατούν να πληρώσουν τη ΔΕΗ λόγω της έκτακτης εισφοράς —μερικοί προτιμούν να το λένε «χαράτσι» για να ακούγεται πιο αυταρχικό, στην οθωμανική εκδοχή του—, το κεντρικό πρόβλημα είναι η αποτυχία του κράτους και όχι η ίδια η οικονομική κρίση. Η αδυναμία της προσφοράς κοινωνικών υπηρεσιών και δημόσιων αγαθών σε ευάλωτες ομάδες δείχνει πως η κρατική διακυβέρνηση έχει ήδη μπει σε κρίση νομιμοποίησης, ακριβώς επειδή δεν κατοχυρώνει την προστασία του πληθυσμού που βρίσκεται στη δικαιοδοσία της, διακόπτοντας βίαια τη σχέση των πολιτών με τον κοινωνικό βίο, τη συνύπαρξη, τη στοιχειώδη πρόσβαση στην όντως δύσκολη καθημερινότητα. Αυτή η άρνηση αναγνώρισης του «κοινωνικού συνανήκειν» αποτελεί σήμερα ένα από τα δομικά χαρακτηριστικά της κρίσης ∙ ενίοτε πιο σκληρό και από τα ίδια τα δημοσιονομικά της δεδομένα.
Η δημοσιονομική κρίση εξελίσσεται σε κρίση βιοπολιτικής εγγύησης και νομιμοποίησης του κράτους, την ίδια στιγμή που διεξάγεται γύρω μας ένας τυφλός και πολωτικός ανταγωνισμός για το ποιο κόμμα θα πάρει την εξουσία στις επόμενες εκλογές. Κάπου ανάμεσα στην εξιδανίκευση της «θυσίας» που διεκδικεί το μύθο της επιτυχίας και στο «δικό μας αγγελούδι» που επιβεβαιώνει την θυματοποιημένη εκδοχή του Μνημονίου, έχει χαθεί όχι μόνο το μέτρο της ανθρώπινης οδύνης αλλά και η ίδια η έννοια της κρατικής μέριμνας. Η παιδεία, η υγεία, η ασφάλιση, οι κεντρικοί, δηλαδή, πυλώνες της κοινωνικής συνοχής, έχουν εισέλθει σήμερα σε ένα ακατανόητο και επικίνδυνο παιχνίδι τεμαχισμού, ρηγμάτωσης και συρρίκνωσης, ενώ συγχρόνως το ανθρώπινο δράμα των αποκλεισμένων αποτελεί το πρόχειρο και αναλώσιμο υλικό για τους «δεκάρικους» της αξιωματικής αντιπολίτευσης.
Πολύ φοβάμαι πως οι πολιτικές αναθυμιάσεις από το καπνισμένο μαγκάλι που έπνιξε τη μικρή Σάρα, απλώνονται σήμερα παντού στην τοξική ατμόσφαιρα μιας αδιέξοδης και άγονης αντιπαράθεσης. Η μιντιακή κατάχρηση του θέματος έφτιαξε μια ακόμη δακρύβρεχτη στιγμή που ταίριαζε απόλυτα στην «αντίστροφη μέτρηση» για τα παγωμένα Χριστούγεννα. Η κομματική εργαλειοποίηση του θανάτου, από την άλλη μεριά, έδειξε πως ο διπολισμός μπορεί εύκολα να μετατρέψει το φέρετρο σε καυσόξυλα για να θερμάνει τις ιδεολογικές εμμονές των ψηφοφόρων του. Χωρίς κοινωνικό δίκτυ προστασίας, χωρίς την εγγύηση της ζωής και της αξιοπρέπειας, χωρίς την ίδια την κρατική προστασία τοη δημόσιου συμφέροντος, ο τραγικός θάνατος της Σάρας θα μας θυμίζει πάντα πως η κυνική εκδοχή του λαϊκισμού είναι ο καλύτερος δρόμος για τον εκφασισμό της κοινωνίας.
Κατά τα άλλα, η κυβέρνηση θα συνεχίσει να προσπαθεί να μας πείσει πως η ανάπτυξη θα έρθει αν ιδιωτικοποιηθούν τα «δίκτυα» των κοινωνικών υπηρεσιών, και η αντιπολίτευση θα μιλάει μελοδραματικά για την «ανθρωπιστική κρίση», όταν δεν έχει παρουσιάσει κανένα οργανωμένο σχέδιο για την αναδιάρθρωση του δημόσιου τομέα. Ενδιαμέσως, τα πρωϊνάδικα θα παίζουν διαφημίσεις φτωχοποιημένης ευμάρειας με γεμάτες «τζαμποσακούλες», φιλάνθρωπους Άι-Βασίληδες, ενεργειακά τζάκια και φτηνές σόμπες. Η Σάρα δεν θα τα βλέπει όλα αυτά γιατί στη σύντομη ζωή της δεν χώρεσαν οι σκηνές από ένα μέλλον που δεν ήταν φτιαγμένο για αυτήν. Το καπνισμένο μαγκάλι, άλλωστε, μπορεί να ταιριάζει με τις γιορτινές ευαισθησίες μας αλλά θολώνει την ορθολογική ορατότητα για τις βαθύτερες αιτίες αυτού του άδικου θανάτου. Ας είναι ελαφρύ το χώμα.
