Το πραγματικό αντισεισμικό πρόβλημα
Θ.Π. Τάσσιος, Ελευθεροτυπία, Δημοσιευμένο: 2006-01-11
Σ’αυτά που ακολουθούν προσπαθώ να δείξω συνοπτικά «τι είναι» το αληθινό πρόβλημα της χώρας μας έναντι των σεισμών. Κι ο καλύτερος τρόπος για ν’ αρχίσω είναι να πω «τι ΔΕΝ είναι» το σεισμικό πρόβλημα.
Λοιπόν, ο καθένας καταλαβαίνει ότι και τα θύματα και οι οικονομικές και άλλες ζημιές εξαρτώνται από την αντισεισμική ικανότητα των κτιρίων, των γεφυρών και των δικτύων -κι όχι από τις τηλεοπτικές ιερεμιάδες μερικών σεισμολόγων ή δημοσιογράφων. Οταν η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα (κι όχι τα «πάνελ») θα καταλήξει σε μια γενικώς αποδεκτή μέθοδο προεκτίμησης ισχυρών σεισμών σε τόπο και χρόνο, τότε (και μόνον τότε) οι κοινωνίες θα ιδούν πώς μπορούν να την αξιοποιήσουν για την τοπική εντατικοποίηση πολύ ολίγων από τις μακροπρόθεσμες δράσεις περί των οποίων γίνεται λόγος πιο κάτω.
Τρεις είναι οι συνιστώσες της αντισεισμικής άμυνας μέσω της οποίας μειώνεται η σεισμική διακινδύνευση. (Μειώνεται αλλά ποτέ δεν μηδενίζεται -όπως άλλωστε συμβαίνει ακόμη και με ανθρωπογενείς κινδύνους, σαν τα τροχαία ατυχήματα ας πούμε):
1. ΝΕΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ
* Βελτιώνουμε συνεχώς τους Αντισεισμικούς Κανονισμούς (όπως εμμόνως γίνεται στη χώρα μας από το 1985 μέχρι σήμερα): Εστω δε υπόψη ότι τα κονδύλια που διατίθενται για την αντισεισμική έρευνα στην Ελλάδα είναι ένα πολύ μικρό ποσοστό των δημοσίων δαπανών που γίνονταν για τη «βραχεία πρόγνωση» και για τον εξοπλισμό των σεισμολογικών σταθμών.
* Θεσμοθετούμε ουσιαστικότερα τις διαδικασίες για τις ιδιωτικές κατασκευές και ουσιαστικοποιούμε την (αναιμική σήμερα) επίβλεψη: Στο θέμα αυτό έχουμε δυστυχώς μείνει πολύ πίσω...
2. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΕΩΣ ΚΑΤΑ ΚΑΙ ΑΜΕΣΩΣ ΜΕΤΑ ΤΟ ΣΕΙΣΜΟ
* Ορθολογικά και λειτουργικά σχέδια έκτακτης ανάγκης.
* Επάρκεια και εξειδίκευση σωστικών συνεργείων, νοσοκομείων κ.λπ.
* Εμμονη και συνεχής ενημέρωση/εκπαίδευση του λαού (χωρίς εντυπωσιοθηρικά τερτίπια ορισμένων σιναφιών).
* Εφεδρείες υλικών και προσωπικού προσωρινής στέγασης.
Σε όλα ετούτα έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στη χώρα μας, δεν έχω όμως υπόψη μου ένα καθολικό και δημοσιοποιημένο εθνικό σχέδιο.
3. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ
Αυτή εδώ η συνιστώσα για τη μείωση της σεισμικής διακινδύνευσης είναι το πιο σύγχρονο και πολλά υποσχόμενο εργαλείο στα χέρια μιας γρηγορούσας κοινωνίας στις σεισμοπαθείς χώρες. Και προς αυτήν την κατεύθυνση, θα περιγράψω συντόμως το έργο του Τεχνικού Επιμελητηρίου της Ελλάδας υπό τον τίτλο «Εθνικό Πρόγραμμα Αντισεισμικής Ενίσχυσης Υφισταμένων Κατασκευών» (ΕΠΑΝΤΥΚ):
* Συνεργασία με την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία για τις απογραφές 2000/2001, καθώς και πιλοτικές δράσεις περιφερειακών τμημάτων του ΤΕΕ σε διάφορες πόλεις της χώρας έδωσαν πλήρως λογισμικοποιημένα δεδομένα (σε σύστημα γεωγραφικών συντεταγμένων) για τον υφιστάμενο δομικό πλούτο σε κάθε πόλη και χωριό.
* Αποτίμηση τρωτότητας σαράντα διαφορετικών κατηγοριών κτιρίων, βασισμένη σε επιστημονική έρευνα πανεπιστημιακών της Βόρειας Ελλάδας κυρίως.
* Εκτίμηση Διακινδύνευσης (ρίσκου) με διάφορες αλληλοσυμπληρούμενες μεθόδους για κάθε ΟΤΑ σε όλη την επικράτεια. (Ετσι, το ΤΕΕ είναι σε θέση να παραδώσει έναν λογισμικό δίσκο ανά ΟΤΑ με το σύνολο των πιο πάνω στοιχείων, όταν το υπουργείο Εσωτερικών το θεωρήσει σκόπιμο.)
* Πιλοτική χρηματοδότηση (με διάφορες μεθόδους), βάσει και των προτεραιοτήτων που βρέθηκαν με τους παραπάνω υπολογισμούς Διακινδύνευσης, νομικές ρυθμίσεις πλήθους νέων προβλημάτων.
* Κανονισμός αντισεισμικής ενίσχυσης υφισταμένων κτιρίων. Επειτα από ένα πρώτο προσχέδιο του ΤΕΕ, είναι προς τιμήν του ΟΑΣΠ ότι μέσα σε τρία χρόνια επεράτωσε τη σύνταξη ενός πλήρους τέτοιου Κανονισμού διεθνούς πρωτοτυπίας. Αναμένεται κονδύλιον 150.000 ευρώ για τη δοκιμαστική εφαρμογή αυτού του κανονισμού («ΚΑΝΕΠΕ») από μεγάλα μελετητικά γραφεία.
* Λεπτομερείς προτάσεις δράσεων για πιλοτικές ενισχύσεις ολίγων χαρακτηριστικών εύτρωτων κτιρίων σε κάθε ελληνική νομαρχία, δηλαδή δημοσίων, δημοτικών κτιρίων, καθώς και ιδιωτικών μεγάλης κοινωνικής σημασίας, με σκοπό την απόκτηση πείρας, διαδικασιών, παραδείγματος κ.λπ.
* Προτάσεις συστηματικής ενημέρωσης του κοινού για την 25ετή συνεχή προσπάθεια που απαιτείται -ώστε το μικρό εκείνο ποσοστό των σημαντικότερων (αλλά και των ολιγότερο σημαντικών αλλά πολύ εύτρωτων) κτιρίων που θα ενισχυθούν να στηρίζεται από τη λαϊκή και πολιτική συναίνεση. Εχουν προβλεφθεί και ειδικά σεμινάρια για δημοσιογράφους σε συνεργασία με τις Ενώσεις τους, για ειδίκευση στο αντισεισμικό ρεπορτάζ.
Το σύνολο των μελετών/προτάσεων του ΤΕΕ έχει υποβληθεί εγγράφως και προφορικώς α) στη Βουλή των Ελλήνων (Μάιος 2005), β) στο υπουργείο Εσωτερικών (Ιούνιος 2005) και γ) στο ΥΠΕΧΩΔΕ (Αύγουστος 2005) - χωρίς να βγούμε στα κανάλια να δηλώσουμε «εμείς σας τα δώσαμε!». Θεωρούμε βέβαιον ότι η Πολιτεία θα κάνει το καθήκον της μόλις οι συνθήκες το επιτρέψουν.
* Ομότιμος Καθηγητής του ΕΜΠ
Λοιπόν, ο καθένας καταλαβαίνει ότι και τα θύματα και οι οικονομικές και άλλες ζημιές εξαρτώνται από την αντισεισμική ικανότητα των κτιρίων, των γεφυρών και των δικτύων -κι όχι από τις τηλεοπτικές ιερεμιάδες μερικών σεισμολόγων ή δημοσιογράφων. Οταν η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα (κι όχι τα «πάνελ») θα καταλήξει σε μια γενικώς αποδεκτή μέθοδο προεκτίμησης ισχυρών σεισμών σε τόπο και χρόνο, τότε (και μόνον τότε) οι κοινωνίες θα ιδούν πώς μπορούν να την αξιοποιήσουν για την τοπική εντατικοποίηση πολύ ολίγων από τις μακροπρόθεσμες δράσεις περί των οποίων γίνεται λόγος πιο κάτω.
Τρεις είναι οι συνιστώσες της αντισεισμικής άμυνας μέσω της οποίας μειώνεται η σεισμική διακινδύνευση. (Μειώνεται αλλά ποτέ δεν μηδενίζεται -όπως άλλωστε συμβαίνει ακόμη και με ανθρωπογενείς κινδύνους, σαν τα τροχαία ατυχήματα ας πούμε):
1. ΝΕΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ
* Βελτιώνουμε συνεχώς τους Αντισεισμικούς Κανονισμούς (όπως εμμόνως γίνεται στη χώρα μας από το 1985 μέχρι σήμερα): Εστω δε υπόψη ότι τα κονδύλια που διατίθενται για την αντισεισμική έρευνα στην Ελλάδα είναι ένα πολύ μικρό ποσοστό των δημοσίων δαπανών που γίνονταν για τη «βραχεία πρόγνωση» και για τον εξοπλισμό των σεισμολογικών σταθμών.
* Θεσμοθετούμε ουσιαστικότερα τις διαδικασίες για τις ιδιωτικές κατασκευές και ουσιαστικοποιούμε την (αναιμική σήμερα) επίβλεψη: Στο θέμα αυτό έχουμε δυστυχώς μείνει πολύ πίσω...
2. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΕΩΣ ΚΑΤΑ ΚΑΙ ΑΜΕΣΩΣ ΜΕΤΑ ΤΟ ΣΕΙΣΜΟ
* Ορθολογικά και λειτουργικά σχέδια έκτακτης ανάγκης.
* Επάρκεια και εξειδίκευση σωστικών συνεργείων, νοσοκομείων κ.λπ.
* Εμμονη και συνεχής ενημέρωση/εκπαίδευση του λαού (χωρίς εντυπωσιοθηρικά τερτίπια ορισμένων σιναφιών).
* Εφεδρείες υλικών και προσωπικού προσωρινής στέγασης.
Σε όλα ετούτα έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στη χώρα μας, δεν έχω όμως υπόψη μου ένα καθολικό και δημοσιοποιημένο εθνικό σχέδιο.
3. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ
Αυτή εδώ η συνιστώσα για τη μείωση της σεισμικής διακινδύνευσης είναι το πιο σύγχρονο και πολλά υποσχόμενο εργαλείο στα χέρια μιας γρηγορούσας κοινωνίας στις σεισμοπαθείς χώρες. Και προς αυτήν την κατεύθυνση, θα περιγράψω συντόμως το έργο του Τεχνικού Επιμελητηρίου της Ελλάδας υπό τον τίτλο «Εθνικό Πρόγραμμα Αντισεισμικής Ενίσχυσης Υφισταμένων Κατασκευών» (ΕΠΑΝΤΥΚ):
* Συνεργασία με την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία για τις απογραφές 2000/2001, καθώς και πιλοτικές δράσεις περιφερειακών τμημάτων του ΤΕΕ σε διάφορες πόλεις της χώρας έδωσαν πλήρως λογισμικοποιημένα δεδομένα (σε σύστημα γεωγραφικών συντεταγμένων) για τον υφιστάμενο δομικό πλούτο σε κάθε πόλη και χωριό.
* Αποτίμηση τρωτότητας σαράντα διαφορετικών κατηγοριών κτιρίων, βασισμένη σε επιστημονική έρευνα πανεπιστημιακών της Βόρειας Ελλάδας κυρίως.
* Εκτίμηση Διακινδύνευσης (ρίσκου) με διάφορες αλληλοσυμπληρούμενες μεθόδους για κάθε ΟΤΑ σε όλη την επικράτεια. (Ετσι, το ΤΕΕ είναι σε θέση να παραδώσει έναν λογισμικό δίσκο ανά ΟΤΑ με το σύνολο των πιο πάνω στοιχείων, όταν το υπουργείο Εσωτερικών το θεωρήσει σκόπιμο.)
* Πιλοτική χρηματοδότηση (με διάφορες μεθόδους), βάσει και των προτεραιοτήτων που βρέθηκαν με τους παραπάνω υπολογισμούς Διακινδύνευσης, νομικές ρυθμίσεις πλήθους νέων προβλημάτων.
* Κανονισμός αντισεισμικής ενίσχυσης υφισταμένων κτιρίων. Επειτα από ένα πρώτο προσχέδιο του ΤΕΕ, είναι προς τιμήν του ΟΑΣΠ ότι μέσα σε τρία χρόνια επεράτωσε τη σύνταξη ενός πλήρους τέτοιου Κανονισμού διεθνούς πρωτοτυπίας. Αναμένεται κονδύλιον 150.000 ευρώ για τη δοκιμαστική εφαρμογή αυτού του κανονισμού («ΚΑΝΕΠΕ») από μεγάλα μελετητικά γραφεία.
* Λεπτομερείς προτάσεις δράσεων για πιλοτικές ενισχύσεις ολίγων χαρακτηριστικών εύτρωτων κτιρίων σε κάθε ελληνική νομαρχία, δηλαδή δημοσίων, δημοτικών κτιρίων, καθώς και ιδιωτικών μεγάλης κοινωνικής σημασίας, με σκοπό την απόκτηση πείρας, διαδικασιών, παραδείγματος κ.λπ.
* Προτάσεις συστηματικής ενημέρωσης του κοινού για την 25ετή συνεχή προσπάθεια που απαιτείται -ώστε το μικρό εκείνο ποσοστό των σημαντικότερων (αλλά και των ολιγότερο σημαντικών αλλά πολύ εύτρωτων) κτιρίων που θα ενισχυθούν να στηρίζεται από τη λαϊκή και πολιτική συναίνεση. Εχουν προβλεφθεί και ειδικά σεμινάρια για δημοσιογράφους σε συνεργασία με τις Ενώσεις τους, για ειδίκευση στο αντισεισμικό ρεπορτάζ.
Το σύνολο των μελετών/προτάσεων του ΤΕΕ έχει υποβληθεί εγγράφως και προφορικώς α) στη Βουλή των Ελλήνων (Μάιος 2005), β) στο υπουργείο Εσωτερικών (Ιούνιος 2005) και γ) στο ΥΠΕΧΩΔΕ (Αύγουστος 2005) - χωρίς να βγούμε στα κανάλια να δηλώσουμε «εμείς σας τα δώσαμε!». Θεωρούμε βέβαιον ότι η Πολιτεία θα κάνει το καθήκον της μόλις οι συνθήκες το επιτρέψουν.
* Ομότιμος Καθηγητής του ΕΜΠ
