Ελλάδα-ΕΕ : Ένας νέος κίνδυνος…

Οι κίνδυνοι για την Ελλάδα πολλαπλασιάζονται, χωρίς ίσως να το συνειδητοποιούμε. Η αξιολόγηση δεν φαίνεται μέχρι τη στιγμή που διατυπώνονται οι γραμμές αυτές να κλείνει. Οι προοπτικές ένταξης στο πρόγραμμα προσωπικής χαλάρωσης (QE) απομακρύνονται όπως άλλωστε το ξεκαθάρισε ο διοικητής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μ. Ντράγκι. Η συζήτηση για την έξοδο της Ελλάδας από την ευρωζώνη (Grexit) επανέρχεται και δυστυχώς επανέρχεται και με την επιπόλαιη (επιεικώς) συμβολή στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ και όχι μόνο. Ένας όμως πρόσθετος κίνδυνος διαφαίνεται στον ορίζοντα για τη χώρα. Για πρώτη φορά η καγκελάριος της Γερμανίας Α. Μέρκελ διατύπωσε την άποψη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να εξελιχθεί απ’ εδώ και πέρα στη λογική των δύο ή πολλών ταχυτήτων. Βεβαίως η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι και σήμερα διαρθρωμένη σε πολλές ταχύτητες και σχήματα, σε μορφές δηλαδή «διαφοροποιημένης ενοποίησης». Υπάρχει μια ομάδα κρατών μελών (δεκα-εννέα) που συμμετέχουν στην ευρωζώνη έχοντας ως κοινό νόμισμα το ευρώ, , υπάρχει μια άλλη ομάδα που συμμετέχει στο καθεστώς της ελεύθερης διακίνησης προσώπων (καθεστώς Σένγκεν). Υπάρχει μία τρίτη που συμμετέχει σε δραστηριότητες αμυντικής, στρατιωτικής ολοκλήρωσης και άλλες όχι. Όλες αυτές οι «διαφοροποιήσεις» έχουν προκύψει εξελικτικά και με λίγο-πολύ πρωτοβουλία των ενδιαφερομένων κρατών μελών αξιοποιώντας σχετικά περιθώρια που προσφέρουν οι Συνθήκες.

Τί το καινούργιο επομένως και ίσως επικίνδυνο προσφέρει η διατύπωση της Α. Μέρκελ για «’Ενωση δύο/ πολλών ταχυτήτων»; Από μια προσεκτική ανάγνωση των δηλώσεών της προκύπτει ότι η κα. Μέρκελ επιδιώκει το σχήμα αυτό να πάει πολύ πιο πέρα, να θεσμοποιηθεί με τρόπο που να ξεκαθαρίσει τα κράτη μέλη εκείνα που «μπορούν και θέλουν» να προχωρήσουν σε βαθύτερη ενοποίηση από εκείνα που είναι απρόθυμα ή ανήμπορα. Η πρώτη διατύπωση αυτής της νέας προσέγγισης δεν αποκλείεται να γίνει στο κείμενο της Πανηγυρικής Δήλωσης για την επέτειο των εξήντα χρόνων από τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (25 Μαρτίου) και ενδεχομένως να ακολουθήσει ενσωμάτωσή της στη Συνθήκη όποτε συντελεσθεί τροποποίηση. Προφανώς για να μπορεί μια χώρα να συμμετέχει στην «πρώτη ταχύτητα» θα πρέπει να πληροί κάποια κριτήρια (τα οποία έχει ήδη προκαταρκτικώς επεξεργασθεί η Γερμανική πλευρά). Με τον τρόπο αυτό η Α. Μέρκελ εγκαταλείπει την μέχρι τώρα σταθερή της θέση ενάντια σε διαφοροποιημένες μορφές ενοποίησης και ουσιαστικά προσχωρεί στην παραδοσιακή θέση του Υπουργού Οικονομικών Β. Σόιμπλε υπέρ των σχημάτων αυτών («δύο ταχυτήτων», κ.λπ.).

Σε μια πρώτη άσκηση επί χάρτου έχουν ονομασθεί τα κράτη μέλη της πρώτης ταχύτητας, όπως και αυτά της δεύτερης. Ανάμεσά τους βέβαια και η Ελλάδα. Ο κίνδυνος επομένως είναι ορατός παρά τις ισχυρές δυσκολίες υλοποίησης ενός τέτοιου σχήματος. Η Ελλάδα, παρά το γεγονός ότι έχει περιέλθει σε «ειδικό καθεστώς» στο πλαίσιο της ΕΕ, παραμένει τυπικά εν τούτοις μέλος όλων των ενοποιητικών διαδικασιών. Το ζητούμενο είναι να επανέλθει και ουσιαστικά στον πυρήνα της ΕΕ και στην Ευρωπαϊκή κανονικότητα (και όχι να βρεθεί και θεσμικά εκτός , σε άλλες ταχύτητες).

Το σχήμα της διαφοροποιημένης ενοποίησης είναι αναγκαίο αλλά θα πρέπει να είναι διαφανές και ανοιχτό για όλους. Δεν αποκλείεται στο σχήμα αυτό να προβλεφθεί υπό προυποθέσεις και η συμμετοχή τρίτων κρατών μη μελών της ΕΕ σε ορισμένες δραστηριότητες ( πχ αμυντική ολοκλήρωση- Νορβηγία, Τουρκία κ.α.). Η προωθηση της αμυντικής ολοκλήρωσης φαίνεται ότι θα είναι μια από τις κύριες δραστηριότητες για την οπόια θα εφαρμοσθεί η διαφοροποιημένη ολοκλήρωση με την ενεργοποίηση και των σχετικών ρυθμίσεων της συνθήκης της Λισσαβώνας( «Μονιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία/ Permanent Structured Cooperation-PESCO). Να σημειωθεί σχετικά ότι υπαρχουν αρκετες μορφές δισφοροποιμρνης αμυντικής συνεργασίας που λειτουργούν όμως εκτός του θεσμικού πλαισίου της ΕΕ όπως π.χ. το Southern Quartet μεταξύ Πορτογαλιας, Ισπανίας, Γαλίας και Ιταλίας για την προώθηση της ασφάλειας της Μεσογείου αλλα περιεργως χωρίς τη συμμετοχή της Ελλαδας. Γιατί αραγε ;