Παραπλανητική η αντιπαράθεση δημόσιας υγείας με οικονομία

«Τα πράγματα είναι πολύ κρίσιμα και η χώρα δεν αντέχει το πολιτικό σύστημα να χάνει τη μεγάλη εικόνα», λέει ο Τάκης Παναγιωτόπουλος. Ο ομότιμος καθηγητής Δημόσιας Υγείας της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας, μέλος της 28μελούς Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του υπουργείου Υγείας, εξηγεί στην «Εφ.Συν.» ότι «η κρισιμότητα της εξέλιξης της πανδημίας, ιδιαίτερα στην παρούσα φάση, και η ανάγκη να προχωρήσει όλη η κοινωνία μαζί στην εφαρμογή δύσκολων και πολλές φορές αμφιλεγόμενων μέτρων απαιτούν σημαντικό βαθμό συναίνεσης και συνεννόησης ανάμεσα στις πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις της χώρας».

● Ποια είναι η κατάσταση στη χώρα μας όσον αφορά την πανδημία;

Η κατάσταση είναι δύσκολη τόσο διεθνώς όσο και στην Ελλάδα, όπως βλέπουμε παρατηρώντας τους αριθμούς. Μετά το πρώτο κύμα (Μάρτιο έως Μάιο στην Ελλάδα), που υποχώρησε με μέτρα πολύ σοβαρού περιορισμού των μετακινήσεων (lockdown) καλλιεργήθηκε από πολλές πλευρές και κυριάρχησε μια διάχυτη εντύπωση ότι τα δύσκολα πέρασαν, παρά τις επισημάνσεις πολλών επιστημόνων. Αυτό ήταν μεγάλη πλάνη. Τώρα βλέπουμε μπροστά μας ότι υπάρχει σημαντική εξάπλωση του ιού και στη χώρα μας, παρότι η κατάσταση συνεχίζει να είναι καλύτερη από ό,τι σε πολλές άλλες χώρες.

Στην Ελλάδα τα πράγματα δεν είναι ανεξέλεγκτα – ακόμη τουλάχιστον. Δηλαδή, δεν βρισκόμαστε μπροστά σε μεγάλη εκθετική αύξηση του αριθμού των κρουσμάτων, ένα ενδεχόμενο που δυστυχώς είναι ανοιχτό. Ετσι, έχουμε τη δυνατότητα να διακόψουμε την πορεία των πραγμάτων προς την ανεξέλεγκτη εξάπλωση του ιού. Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα σήμερα. Πρέπει, όμως, να συνειδητοποιήσουμε την κρισιμότητα της κατάστασης και να δράσουμε τώρα, τόσο ατομικά όσο και συλλογικά.

● Τι εννοείτε «ατομικά» και «συλλογικά»;

Το «ατομικά» είναι αρκετά ευνόητο γιατί συζητιέται πολύ: να τηρούμε αποστάσεις από τους άλλους στις επαφές μας μαζί τους, να κάνουμε συστηματική χρήση προστατευτικής μάσκας, ιδίως σε κλειστούς χώρους αλλά και σε ανοιχτούς όταν υπάρχει μεγάλο συμπλησίασμα των ανθρώπων, να εφαρμόζουμε υγιεινή των χεριών. Επίσης, δεν είναι τώρα καιρός για μεγάλες ή και μέτριες συναθροίσεις. Τα μέτρα αυτά είναι πραγματικά απαραίτητα, δεν είναι «λόγια». Η εφαρμογή τους μπορεί να κάνει τη διαφορά. Αντιλαμβάνομαι ότι αυτό δεν είναι πάντα εύκολο, αλλά οι κίνδυνοι είναι πραγματικοί και οι εναλλακτικές επιλογές (π.χ. κλείσιμο οικονομικών και κοινωνιών λειτουργιών) είναι χειρότερες. Πρέπει να αντισταθούμε σε σκέψεις του τύπου «αυτά είναι υπερβολές» ή «δεν θα συμβεί σε μένα». Ας κοιτάξουμε γύρω μας σε άλλες χώρες…

Το «συλλογικά» δυστυχώς δεν τονίζεται όσο πρέπει στη δημόσια συζήτηση με την ετεροβαρή επικέντρωση στην «ατομική ευθύνη». Εννοώ ότι θα πρέπει η πολιτεία και οι φορείς της να υποστηρίζουν έμπρακτα την εφαρμογή των μέτρων προστασίας. Η επιβολή και το πρόστιμο πρέπει να αποτελούν την τελευταία καταφυγή. Για παράδειγμα, πρέπει να εξασφαλιστεί ότι οι μάσκες είναι φτηνές ή δωρεάν, ότι τα λεωφορεία και το μετρό έχουν συχνά δρομολόγια για την αποφυγή του συνωστισμού κ.λπ., κ.λπ.

● Αναφέρατε την ανάγκη καθολικής χρήσης μάσκας. Ομως, το μέτρο αυτό δεν συστηνόταν στην αρχική φάση της πανδημίας ενώ σήμερα συστήνεται με έμφαση. Τι συμβαίνει;

Εχετε δίκιο, όσον αφορά τη μάσκα έχει δημιουργηθεί μια αίσθηση ασυνέπειας στις θέσεις της επιστημονικής κοινότητας. Ομως, πρέπει να λάβετε υπόψη σας ότι τον τελευταίο καιρό έχουν πληθύνει τα επιστημονικά δεδομένα που τεκμηριώνουν την αποτελεσματικότητα της καθολικής χρήσης μάσκας για την προστασία τόσο αυτού που τη φοράει όσο και του απέναντι από αυτόν που τη φοράει. Η μετακίνηση της θέσης λόγω μεταβολής των ερευνητικών και επιστημονικών δεδομένων δεν είναι αντίφαση παρά μόνο επιφανειακά. Στην πραγματικότητα, αυτός είναι ο τρόπος που εξελίσσεται η επιστήμη.

● Πού οφείλεται η εκτόξευση των διαγνώσεων κατά την τελευταία εβδομάδα; Επαιξε ρόλο το άνοιγμα του τουρισμού;

Η αύξηση οφείλεται στο ότι δεν έχει ελεγχθεί –ποτέ δεν ελέγχθηκε– η κυκλοφορία του ιού. Το γεγονός ότι κανένας στον πληθυσμό δεν έχει ανοσία είναι το έδαφος για τη διασπορά. Οταν οι μετακινήσεις, και ως εκ τούτου οι επαφές των ανθρώπων μεταξύ τους, ήταν σε σχεδόν πλήρη διακοπή, η διασπορά είχε μειωθεί κι αυτή. Η άρση των μέτρων πλήρους αναστολής των μετακινήσεων άλλαξε την κατάσταση και ασφαλώς ο τουρισμός είναι κι αυτός μέρος της εξέλιξης αυτής. Αλλά ο τουρισμός δεν μπορούσε να μην ανοίξει σε μια χώρα που η οικονομία της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αυτόν.

Η αντιπαράθεση της δημόσιας υγείας με την οικονομία, που συχνά γίνεται στη δημόσια συζήτηση, είναι, νομίζω, πολλές φορές απλοϊκή και παραπλανητική. Το ζητούμενο είναι η ανεύρεση της ισορροπίας σε μια δύσκολη στάθμιση όλων των δεδομένων: ιατρικών, επιδημιολογικών, οικονομικών, κοινωνικών. Και ενώ η Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων συμβουλεύει για τις ιατρικές και επιδημιολογικές πλευρές των θεμάτων, είναι ρόλος της πολιτικής ο συνυπολογισμός όλων των παραμέτρων. Και οι αποφάσεις για τη λήψη μέτρων είναι/οφείλουν να είναι πολιτικές.

Η κρισιμότητα της εξέλιξης της πανδημίας, ιδιαίτερα στην παρούσα φάση, και η ανάγκη να προχωρήσει όλη η κοινωνία μαζί στην εφαρμογή δύσκολων και πολλές φορές αμφιλεγόμενων μέτρων απαιτεί σημαντικό βαθμό συναίνεσης και συνεννόησης ανάμεσα στις πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις της χώρας.

● Μιλήσατε για συναίνεση και συνεννόηση. Θέλετε να διευκρινίσετε;

Ναι, συναίνεση και συνεννόηση. Θεωρώ το θέμα κομβικό και πιστεύω ότι το πολιτικό σύστημα της χώρας πρέπει να ξανασταθμίσει τα δεδομένα και να βρει τρόπους συνεννόησης. Συναίνεση δεν είναι «εγώ αποφασίζω κι εσύ συμφωνείς μαζί μου». Το πολιτικό σύστημα πρέπει να εφαρμόσει μορφές συστηματικής ανταλλαγής απόψεων, συνεννόησης και συμμετοχής πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων στη λήψη αποφάσεων για τα μεγάλα θέματα αντιμετώπισης του κορονοϊού. Οχι με λογική «business as usual» - τα πράγματα είναι πολύ κρίσιμα και η χώρα δεν αντέχει το πολιτικό σύστημα να χάνει τη μεγάλη εικόνα.

● Οι πρόσφυγες και οι μετανάστες στους καταυλισμούς και στα Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης εξακολουθούν να είναι αποκλεισμένοι λόγω της πανδημίας. Πώς το σχολιάζετε;

Οι πανδημίες δεν αντιμετωπίζονται χωρίς δικαιοσύνη στην κατανομή των βαρών για την αντιμετώπισή τους, χωρίς συνοχή των μέτρων και χωρίς αναλογικότητα των μέτρων με τον κίνδυνο που καλούνται να αντιμετωπίσουν. Οι απαγορεύσεις στις μετακινήσεις προσφύγων και μεταναστών που διαμένουν σε καταυλισμούς και κέντρα φιλοξενίας, οι οποίες ίσχυαν την περίοδο του αυστηρού lockdown στη χώρα, συνεχίζουν να ισχύουν με σχεδόν τον ίδιο τρόπο (μέσω επαναλαμβανόμενων παρατάσεων). Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) έχει εμφατικά δηλώσει ότι τέτοια μέτρα δεν είναι αποτελεσματικά για την πρόληψη της νόσου Covid ούτε στον γηγενή πληθυσμό ούτε στους ίδιους τους πρόσφυγες. Ολοι οι υπόλοιποι έχουμε βγει από το lockdown, όχι όμως οι πρόσφυγες και οι μετανάστες που διαμένουν σε κέντρα υποδοχής. Αυτό παραβιάζει θεμελιώδη δικαιώματά τους και διαμορφώνει ένα εξαιρετικά αρνητικό έδαφος για την αντιμετώπιση ενδεχόμενων μελλοντικών συμβάντων μετάδοσης του ιού σε κάποια κέντρα, διότι καλλιεργεί την καχυποψία ότι ο Covid χρησιμοποιείται προσχηματικά για τον περιορισμό των μετακινήσεων των προσφύγων. Είναι επείγουσα ανάγκη η πολιτική αυτή να αλλάξει.