Αυτές τις ημέρες του Πάσχα, πριν από 20 χρόνια, άνοιξε το πρώτο οδόφραγμα στη Λευκωσία, στο Λήδρα Πάλας. Χιλιάδες Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι σχημάτιζαν ουρές, από την προηγούμενη νύχτα, για να περάσουν στην «άλλη πλευρά».

Το ημερολόγιο του κυπριακού προβλήματος έγραφε τότε 23 Απριλίου 2003. Σήμερα, το Κυπριακό μετρά σχεδόν μισό αιώνα. Εκείνη η ημέρα είναι σημαδιακή, γιατί καταγράφεται ως η μόνη κατά την οποία μαζικά οι πολίτες, Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι, κατάφεραν να κηρύξουν ένα είδος ανυπακοής και να προσπεράσουν τις ηγεσίες τους…

Στις Βρυξέλλες κυκλοφορούν δύο παράλληλες αναγνώσεις γύρω από τις επαφές (22-23/3) που έκανε ο νέος πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Χριστοδουλίδης με τους επικεφαλής των θεσμικών οργάνων της Ε.Ε. στο περιθώριο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Η πρώτη ανάγνωση είναι αυτή της Λευκωσίας, όπως διαχέεται στα εγχώρια ΜΜΕ. Ο νέος πρόεδρος προωθεί την πρότασή του για «μεγαλύτερη εμπλοκή της Ε.Ε. στις συνομιλίες για την επίλυση του Κυπριακού...» και συζητεί «τα χαρακτηριστικά μιας προσωπικότητας» που θα αναλάβει ως απεσταλμένος της Ε.Ε. στο Κυπριακό.

Η ανάληψη πρωτοβουλίας για επιστροφή στο τραπέζι του ΟΗΕ βρίσκεται στο επίκεντρο της προεκλογικής εκστρατείας στην Κύπρο. Τον Μάρτιο, ο νέος πρόεδρος θα κληθεί να αντιμετωπίσει τα σωρευμένα αδιέξοδα που προκαλεί το άλυτο Κυπριακό μαζί και τον ορατό κίνδυνο η κατάσταση να χειροτερέψει, εξαιτίας της κλιμακούμενης έντασης με την Τουρκία και της απειλής ενσωμάτωσης των κατεχομένων. Μπορεί ο νέος Κύπριος πρόεδρος να αναστρέψει την προδιαγεγραμμένη πορεία προς τη διχοτόμηση του νησιού;

Οι σχέσεις Ελλάδας - Τουρκίας οξύνονται συνεχώς και πλέον δεν είναι λίγοι εκείνοι που εκτιμούν ότι ένα «θερμό» επεισόδιο είναι πιθανό. Καθώς η Τουρκία ωθεί τα πράγματα στα άκρα, πολλά ερωτήματα προκύπτουν κατά πόσο οι δύο κυβερνήσεις –Ελλάδα και Κύπρος– μπορούν να αντιτάξουν έναν συγκροτημένο πολιτικό και διπλωματικό σχεδιασμό για να αντιμετωπίσουν τις επιδεινούμενες εξελίξεις.

Τις ημέρες των επετείων του μαύρου Ιούλη του ’74, ο πρόεδρος Ν. Αναστασιάδης επέλεξε να κάνει προσωπικό απολογισμό για την κατάσταση στην οποία περιήλθε την τελευταία πενταετία το Κυπριακό, που βρίσκεται στο χείλος της διχοτόμησης: «Εχω ήσυχη τη συνείδησή μου πως έπραξα ό,τι ήτο ανθρωπίνως δυνατόν όχι μόνο προς εξεύρεση λύσεως αλλά και αποτροπής του ναυαγίου στο Κραν Μοντανά», είπε με βάση γραπτή ομιλία που ανέγνωσε υπουργός του (20/7) ανήμερα της εισβολής, καθώς αναρρώνει αυτές τις ημέρες από κορονοϊό. Τι ωθεί τον Ν. Αναστασιάδη να προβεί σε τέτοια δήλωση και γιατί τώρα;

Στο μέσο του Ιουλίου η Κύπρος βρίσκεται ξανά ανάμεσα στις δύο επετείους του ’74 που σημάδεψαν ανεξίτηλα τη νεότερη ιστορία της: 15 Ιουλίου – πραξικόπημα και 20 Ιουλίου – εισβολή τουρκικών στρατευμάτων, κατάληψη του 37% του νησιού. Η τουρκική κατοχή και η διαίρεση παραμένουν η βαριά κληρονομιά του ’60 που, μισό αιώνα μετά, μεταφέρεται στους ώμους των νεότερων γενεών Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.

Ποια ιεράρχηση έχει το Κυπριακό και η επίλυσή του στο μυαλό των ανθρώπων ενόψει των προεδρικών εκλογών τον Φεβρουάριο;

Το βάρος του άλυτου Κυπριακού βρίσκει συνεχώς μπροστά της η Κύπρος, καθώς ο πρόεδρος Νίκος Αναστασιάδης κλείνει τον κύκλο της μακράς διακυβέρνησής του. Με δύο εκθέσεις του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες περιγράφει (3/1/22) με μελανά χρώματα την κατάσταση σήμερα στην Κύπρο.

Το 2021 κλείνει αφήνοντας την κοινωνία της Κύπρου –και στις δυο Κοινότητες που τις χωρίζει η γραμμή κατοχής– να αισθάνεται πιο έντονα το κενό στις προσπάθειες για την επίλυση του Κυπριακού. Επί μισό αιώνα τρεις γενιές Κυπρίων βιώνουν τις συνέπειες της de facto διαίρεσης, αλλά το πρόβλημα δεν έχει στεγανοποιηθεί, όπως αρκετοί πιστεύουν.

Τέλος στον φαύλο κύκλο των αλυσιδωτών παρενεργειών που προκαλεί το άλυτο Κυπριακό αποφάσισαν να δώσουν συντονισμένα η Ευρωπαϊκή Ενωση και ο ΟΗΕ, προετοιμάζοντας το έδαφος για μια συγκροτημένη πολιτική πρωτοβουλία επίλυσης. Στις Βρυξέλλες και τη Νέα Υόρκη ωριμάζει πια η ιδέα ότι πρέπει να αναλάβουν από τώρα πολιτική δράση, που στον κατάλληλο χρόνο να εξελιχθεί σε πλήρη και αποφασιστική πρωτοβουλία. Το μήνυμα που διαβιβάζουν στο διπλωματικό παρασκήνιο προς όλους είναι: όχι άλλα παιχνίδια με μηδενικό αποτέλεσμα! Μόνιμη λύση, συνεργασία και σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ένα χρόνο μετά τις εκλογές που έφερε στην ηγεσία των Τ/Κ τον «ντενκτασικό» Ερσίν Τατάρ, η Κύπρος βυθίζεται στη διχοτόμηση, η ε/κ κοινότητα στην εσωστρέφεια και τον λαϊκισμό και η τ/κ κοινότητα στην απόγνωση και το περιθώριο. Οι Ε/Κ πολιτικές δυνάμεις βρίσκονται σε οξύ καθημερινό ανταγωνισμό, βλέπουν την καταστροφική αυτή πορεία, αλλά κανείς δεν έχει μέχρι στιγμής καταθέσει μια συγκροτημένη εναλλακτική πρόταση για το μέλλον. Το ορόσημο για τους Ε/Κ είναι πλέον οι προεδρικές εκλογές και η διαπάλη έχει ήδη αρχίσει…

Ο Ν. Αναστασιάδης επέστρεψε από το πολυήμερο ταξίδι στη Νέα Υόρκη χωρίς να έχει τίποτα απολύτως στη βαλίτσα του για το Κυπριακό. Τη Δευτέρα συγκαλεί το Εθνικό Συμβούλιο, το συμβουλευτικό σώμα με τους πολιτικούς αρχηγούς για να εξηγήσει την κατάσταση. Το μοτίβο είναι γνωστό στους «παροικούντες την Ιερουσαλήμ»: η τουρκική αδιαλλαξία έχει φθάσει στα άκρα, «δύο κράτη», εποικισμός Βαρωσίων, ΝΟΤΑΜ για ασκήσεις σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο. Στο ερώτημα, «τότε, τι κάνουμε;», καμία απάντηση!

Στον ΟΗΕ ένα συμπέρασμα έχει εξαχθεί εδώ και αρκετό καιρό. Ο Ν. Αναστασιάδης δεν θα διαβεί ποτέ το κατώφλι μιας πλήρους δέσμευσης στην πολιτική ισότητα και την αποτελεσματική συμμετοχή στο πακέτο των εκκρεμούντων θεμάτων προς επίλυση – το γνωστό και ως Πλαίσιο Γκουτέρες από την εποχή του Κραν Μοντανά. Εχει κατά καιρούς ανοίξει όλα τα υπό διαπραγμάτευση θέματα. Η σημερινή χαοτική κατάσταση είναι και δικό του προϊόν. Θα κάνει κίνηση τώρα που κλείνει τη 10ετή προεδρία του;