Οι πρωθυπουργικές εξαγγελίες για αναθεώρηση του Συντάγματος είναι ακόμη πρώιμες, άρα μια υπερβολική τους ανάλυση ίσως αδικήσει την πολιτική και συνταγματική πραγματικότητα μέσα στην οποία εντάσσονται. Δίνουν πάντως έναν τόνο. Μοιάζει σαν να θέλουν να τραβήξουν την πολιτική προσοχή από τα δύσοσμα θεσμικά τάρταρα, όπου μας οδήγησε η απίθανη πολιτεία των σημερινών κυβερνώντων. Στο παρόν σημείωμα πάντως λίγο ενδιαφέρουν οι πολιτικές ή και κομματικές πλευρές της πρωθυπουργικής εξαγγελίας. Μεγαλύτερη σημασία έχει να επιχειρήσουμε να αξιοποιήσουμε την αναθεωρητική πρωτοβουλία ως μια στιγμή θεσμικής αυτογνωσίας και νηφαλιότητας.

...Eπειδή κοινός στόχος μας είναι η συγκρότηση ενός ισχυρού προοδευτικού πόλου απέναντι στη Νέα Δημοκρατία πιστεύω ότι η απόφαση της πλειοψηφίας του κόμματός μας για συμπόρευση και παράλληλη πορεία με τον Αλέξη Τσίπρα είναι στη σωστή κατεύθυνση. Ευελπιστώ ο Αλέξης να παίξει ένα κεντρικό ρόλο.

Δεν είναι η πρώτη φορά που μία κυβέρνηση καταφεύγει στην αναθεώρηση του Συντάγματος, με πρόσχημα να μας πείσει για τον μεταρρυθμιστικό της οίστρο αλλά στην πραγματικότητα για να απομακρυνθούν τα φώτα της δημοσιότητας από σκάνδαλα και αποτυχίες. Την μικροπολιτική αυτήν τακτική (την οποία έχω χαρακτηρίσει περιπαικτικά «το στρίβειν δια της αναθεώρησης») την βλέπουμε ξανά σήμερα, αλλά σε μια ακόμη χειρότερη εκδοχή της. Το γιατί είναι προφανές: κανένας λεκτικός βερμπαλισμός και καμία μεγαλεπήβολη εξαγγελία δεν μπορεί να υπερκεράσει το τεράστιο έλλειμμα θεσμικής αξιοπιστίας που έχει σωρεύσει η σημερινή κυβέρνηση κατά την διάρκεια της έως τώρα θητείας της. Το διαβόητο πλέον «επιτελικό κράτος», η ασφυκτική χειραγώγηση της Δικαιοσύνης, το πρωτοφανές σκάνδαλα των υποκλοπών, η εκτός δημοκρατικών ορίων ραδιοτηλεοπτική προπαγάνδα, η ασύστολη διαπλοκή, οι καλπονοθευτικές μεθοδεύσεις ως προς το εκλογικό σύστημα, η αδίστακτη επιβολή των ιδιωτικών Πανεπιστημίων, η αδιανόητη θεσμική διαχείριση των δυσωδών υποθέσεων των Τεμπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ και πολλά άλλα δεν συνθέτουν απλώς ένα ολισθηρό πεδίο συνεχούς δοκιμασίας του Συντάγματος. Προδίδουν, ταυτόχρονα, με ολοένα και περισσότερη ένταση, μία βαθύτατα καθεστωτική νοοτροπία, η οποία, εν προκειμένω, αποστρέφεται κάθε συνταγματική δέσμευση που θα μπορούσε να θέσει φραγμούς στον αυταρχισμό και στις αυθαιρεσίες της εκτελεστικής εξουσίας (και δη του επικεφαλής της),

Ηταν σημαντική η παρέμβαση του Γιάννη Ρέτσου, την περασμένη Τρίτη, στην παρουσίαση της τριμηνιαίας έκθεσης του ΙΟΒΕ. Ο καταξιωμένος επιχειρηματίας, μιλώντας ως πρόεδρος του ΙΟΒΕ, περιέγραψε με αδρές πινελιές τη διεθνή κατάσταση και όσα πρωτοφανή γίνονται, και έστειλε σήμα κινδύνου με τρόπο και ένταση που διασφάλιζαν ότι δεν θα παραπέσει, θα φθάσει στους πολλαπλούς παραλήπτες του και θα γίνει κατανοητό: Ερχεται θύελλα, είπε. Αν και έχουμε μπει σε εντελώς αχαρτογράφητα νερά, ούτε επαγρυπνούμε ούτε προετοιμαζόμαστε γι’ αυτήν, παρότι η οικονομία μας δεν θα μπορέσει να αντέξει σε μια νέα ευρωπαϊκή κρίση.

Ο κόσμος που γνωρίσαμε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου φαίνεται να απομακρύνεται οριστικά. Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες επικράτησε -έστω με αντιφάσεις και ασυνέχειες- η αίσθηση ότι το διεθνές σύστημα κινείται προς μεγαλύτερη συνεργασία, θεσμική ρύθμιση και σταδιακή επικράτηση κανόνων δικαίου έναντι της ωμής ισχύος.

Σήμερα, αυτή η εικόνα έχει ανατραπεί. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην κορυφή της αμερικανικής πολιτικής ζωής δεν είναι απλώς μεμονωμένα γεγονότα. Αποτελούν συμπτώματα μιας βαθύτερης μετάβασης σε μια νέα, πιο ασταθή και συγκρουσιακή διεθνή τάξη.

Η εικόνα που διαμορφώνεται στις αγορές την τελευταία περίοδο δεν είναι ούτε μια κλασική «φούσκα» χωρίς υπόβαθρο, ούτε ένα «μαγικό νέο καθεστώς» όπου οι αποτιμήσεις αποσυνδέονται οριστικά από τα θεμελιώδη. Πρόκειται για έναν ανοδικό κύκλο ο οποίος στηρίζεται σε δυο βασικούς πυλώνες. Πρώτος, θετικά δεδομένα κερδοφορίας και ρευστότητας για την πλειονότητα των εισηγμένων εταιρειών διεθνώς. Δεύτερος, η κληρονομιά μιας δεκαετίας χαλαρής νομισματικής πολιτικής, που εξακολουθεί να διαμορφώνει τον τρόπο λειτουργίας του συστήματος.

Για να απαντήσει κανείς σοβαρά στο ερώτημα «έχει βάση η άνοδος;» πρέπει να κοιτάξει νηφάλια τρία επίπεδα: Την εταιρική κερδοφορία, την παγκόσμια ρευστότητα και το αποτύπωμα της νομισματικής πολιτικής της προηγούμενης δεκαετίας.

Οι ραγδαίες πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις, τόσο σε διεθνές και ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο, θέτουν επί τάπητος, με ολοένα και μεγαλύτερη ένταση, το έντονο πολιτικό πρόβλημα που βιώνει σήμερα η χώρα μας. Είναι φανερό ότι η παρούσα κυβέρνηση, παρά τον έντονο αυξανόμενο κατακερματισμό της αντιπολίτευσης αλλά και την σκανδαλώδη προπαγανδιστική υποστήριξη της ΕΡΤ και των διαπλεκόμενων ΜΜΕ, αντιμετωπίζει μία ολοένα και μεγαλύτερη αμφισβήτηση, η οποία δεν οφείλεται μόνο στην φθορά του χρόνου αλλά, πρωτίστως θα λέγαμε, στην πρωτοφανή φθορά που προκάλεσε με την στάση της στους δημοκρατικούς και δικαιοκρατικούς θεσμούς της χώρας. Επανειλημμένες παραβιάσεις ατομικών δικαιωμάτων, μεθοδευμένη υπονόμευση πολιτικών δικαιωμάτων με καλπονοθευτικά εκλογικά συστήματα, κοινωνική αναλγησία, χειραγώγηση της Δικαιοσύνης, σκανδαλώδης διαπλοκή και προνομιακή μεταχείριση των ημετέρων συνθέτουν ένα πλέγμα αθέμιτων και συχνά εγκληματικών πολιτικών επιλογών, οι οποίες δεν φαίνεται να είναι πλέον ανεκτές από την μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών, δεδομένης μάλιστα και της αλαζονικής συμπεριφοράς του πρωθυπουργού και πολλών σημαντικών υπουργών του.

Μια ζοφερή εικόνα για τα εθνικά θέματα παρουσιάζει ο ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ και πρώην πρεσβευτής Παναγιώτης Ιωακειμίδης σε περίπτωση που η πολιτική Τραμπ οδηγήσει στο τέλος του ΝΑΤΟ. Θα πρόκειται για το τέλος της διαμορφωμένης εδώ και δεκαετίες πολιτικής ασφάλειας και σταθερότητας στην περιοχή μας, επισημαίνει ο καθηγητής, μιλώντας παράλληλα και για την ανάγκη η χώρα μας να προβάλλει «τη δύναμη των αξιών, ηθικής και αρχών στη διαχείριση των παγκόσμιων υποθέσεων» απέναντι στη λογική της ανατροπής του παγκόσμιου συστήματος κανόνων και θεσμών που προωθεί ο Αμερικανός Πρόεδρος.

Συνέντευξη στον Σπύρο Σουρμελίδη

Πριν από δύο εβδομάδες, η Bank of America έκανε την πρώτη φετινή παγκόσμια έρευνα κοινής γνώμης στον χώρο των διαχειριστών κεφαλαίων. Παρά τον συγκλονιστικό χαρακτήρα και το απρόβλεπτο των αλλαγών σε όλο τον κόσμο, οι διαχειριστές κεφαλαίων είναι περισσότερο αισιόδοξοι για το μέλλον απ’ όσο υπήρξαν τα τελευταία πέντε χρόνια. Οι μισοί λένε ότι δεν βλέπουν οικονομική «προσγείωση» μέσα στο 2026, ενώ το ποσοστό όσων προβλέπουν νέα εκρηκτική άνοδο είναι το υψηλότερο στην τελευταία τετραετία.

Ακραία αισιοδοξία, λοιπόν, στο ξεκίνημα μιας χρονιάς με πολλές απειλές. Που δεν μένει στα λόγια, αλλά μεταφράζεται σε τοποθετήσεις, σε λεφτά.

Η εμπορική συμφωνία Ε.Ε.-Mercosur προβάλλεται ως εμβληματικό βήμα οικονομικής προόδου και διακρατικής σύγκλισης, ωστόσο πίσω από το κανονιστικό λεξιλόγιο της «ανάπτυξης» και της «ανταγωνιστικότητας» διαγράφεται ένα πρότυπο συστηματικής οικολογικής υποβάθμισης. Ο Νίκος Χαραλαμπίδης, γενικός διευθυντής της Greenpeace, τονίζει ότι η συμφωνία θα είναι καταστροφική για τον Αμαζόνιο, καθώς το εμπόριο ζωοτροφών και ζωικών προϊόντων από αποψιλωμένα δάση του μεγαλύτερου πνεύμονα της Γης αλλά και η χρήση φυτοφαρμάκων εξασφαλίζουν τοξική ρύπανση και υποβάθμιση των οικοσυστημάτων.

Πριν από πενήντα ημέρες, μερικές χιλιάδες τρακτέρ άρχισαν να μπλοκάρουν εθνικές οδούς, λιμάνια, αεροδρόμια και τελωνεία. Τι είχε προκαλέσει την έκρηξη; Οι διεθνείς τιμές παραδοσιακών προϊόντων μας είχαν καταρρεύσει, η ευλογιά των προβάτων είχε αφεθεί να ξεκληρίζει το ένα μετά το άλλο τα κοπάδια, οι τιμές α΄ υλών είχαν εκτοξευτεί, και σ’ αυτά ήρθε να προστεθεί το σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ. Ο θυμός από τις αποκαλύψεις ότι μια συμμορία κομματικών λεηλατούσαν τις επιδοτήσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ και τις έκαναν Φεράρι συνδυάστηκε με την οργή από την κυβερνητική αδιαφορία που επιδείχθηκε στη συνέχεια.

Υπάρχει μια σπουδαία λέξη που κρύβει μια πολύτιμη δύναμη: έγνοια. Είναι η φροντίδα που παρακινείται από την αίσθηση της ευθύνης. Αν δεν νοιάζεσαι, δεν κάνεις προσπάθεια, κι αν κάνεις, δεν θα ‘χει διάρκεια. Η έγνοια μετουσιώνει τις αποφάσεις σε πράξη. Τα καθ’ ημάς δημόσια πράγματα δεν σφραγίζει η έγνοια, αλλά η παντελής έλλειψή της.

Δεν είναι ότι δεν επισημαίνεται ένα πρόβλημα – το αντίθετο συμβαίνει. Οταν, για παράδειγμα, έβαζαν τους συρμούς να τρέχουν με 160 χλμ./ώρα χωρίς να υπάρχει ηλεκτρονικό σύστημα ασφαλείας και περηφανεύονταν για τα «τρένα-βέλη», είχε μαλλιάσει η γλώσσα των μηχανοδηγών να προειδοποιούν ότι κάποιο μεγάλο κακό θα πάθουμε. Κι επειδή οι έχοντες την εξουσία δεν είχαν την έγνοια, 57 νέοι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους.