Βαθύ ρήγμα στη «σταθερότητα»

Οι προβλέψεις για βραχεία διάρκεια του πολέμου με μικρές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία παραχωρούν τη θέση τους σε άλλες, για επιπτώσεις πιο σοβαρές και μακρύτερης διάρκειας. Αν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά, το πετρέλαιο θα αγγίξει τα 200 δολ/βαρέλι, αν πάλι ανοίξουν σχετικά σύντομα θα διατηρηθεί για αρκετούς μήνες στα 100 δολ/βαρέλι, ενώ μεγάλες περιοχές του κόσμου θα υποφέρουν από την έλλειψή του –από τις πρώτες η ΕΕ, που ήδη εξετάζει περιορισμούς στην κατανάλωση.

Τα καύσιμα πυροδοτούν πληθωριστικές πιέσεις, τα επιτόκια ανεβαίνουν, ο δανεισμός ακριβαίνει, επιβαρύνονται ιδιωτικά και κρατικά χρέη, περιορίζεται η κατανάλωση, αποθαρρύνονται οι επενδύσεις, συρρικνώνεται η οικονομική μεγέθυνση. Αυτός είναι ο κίνδυνος του στασιμοπληθωρισμού. Αν και σε ποιο βαθμό θα υλοποιηθεί, μένει να φανεί. Τα πράγματα πάντως είναι δύσκολα, θα γίνουν δυσκολότερα και, καθ’ ημάς, βρίσκουν τη χώρα μας στα χειρότερά της μετά την πολυετή κρίση χρέους. Η μεταρρυθμιστική αδράνεια των τελευταίων ετών, η εκρηκτική όξυνση των ανισοτήτων και η πολύ κακή ποιότητα της διακυβέρνησης, συνθέτουν ένα επικίνδυνο μίγμα.

Στο πεδίο της οικονομίας, μετά το 2021 δεν έγινε οποιαδήποτε αξιόλογη μεταρρύθμιση, απλά μοιράζονταν λεφτά: Περίπου 60 δισ. ευρώ για να περιοριστούν οι καταστροφικές συνέπειες της πανδημίας και της ενεργειακής κρίσης -με αμφιλεγόμενα κριτήρια. Αμέσως μετά, άρχισε η διανομή των δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, που αφήνουν σχεδόν μηδενικό αναπτυξιακό αποτύπωμα. Είναι χαρακτηριστικό ότι πριν τον πόλεμο, η κυβέρνηση πρόβλεπε εξασθένιση της μεγέθυνσης του ΑΕΠ από 2,4% φέτος, σε 1,7% το 2027, 1,6% το 2028 και 1,3% το 2029. Με μια παράταση του πολέμου, το ΑΕΠ θα αυξηθεί λιγότερο από 2% φέτος ενώ ο πληθωρισμός μπορεί να εκτιναχτεί στο 4-5%.

Αυτά οξύνουν το κοινωνικό πρόβλημα, την αφόρητη στέρηση που βασανίζει μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας: Το εισόδημα του 40% των νοικοκυριών τελειώνει πολύ πριν τελειώσει ο μήνας. Το 62,5% των μισθωτών (1,5 εκατ. νέοι, κυρίως, άνθρωποι) έχουν μισθό κάτω από 956 ευρώ καθαρά. Κι οι ανισότητες διευρύνονται: Το 2019 τα κέρδη ξεπερνούσαν το εισόδημα της εργασίας κατά 21,3 δισ., το 2024 το ξεπέρασαν κατά 36,1 δισ., ήτοι 69,5% περισσότερο. Ο πλούτος συγκεντρώνεται σε λίγα χέρια χωρίς να διαχέεται –είτε διαφεύγει εκτός επικράτειας, είτε αγγίζει την ελληνική οικονομία ανεπαίσθητα, μέσω αγορών γης και μέσω της πολυτελούς κατανάλωσης.

Έτσι, οξύνεται το θεμελιώδες πολιτικό πρόβλημα: Το πολιτικο-οικονομικό σύστημα γίνεται διαρκώς λιγότερο συμπεριληπτικό, η κοινωνική κινητικότητα περισσότερο ασθενής, όλο και πιο πολλοί πετάγονται στο περιθώριο. Η μεταπολιτευτική δημοκρατία μας στηρίχτηκε σε μια διπλή υπόσχεση: Για κοινωνική συμμετοχή στη διαμόρφωση της πορείας της χώρας με την γνώμη όλων, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, να μετρά. Και για ένα βιοτικό επίπεδο που επιτρέπει μια αξιοπρεπή διαβίωση, με όλους να απολαμβάνουν τα στοιχειώδη δικαιώματα στη μόρφωση, την υγεία, την ασφάλεια. Καμία από τις δύο υποσχέσεις δεν ισχύει σήμερα.

Ένα βαθύ ρήγμα υπάρχει στην καρδιά της «σταθερότητας». Που βαθαίνει και διευρύνεται από μια διακυβέρνηση που αποδεικνύεται πολύ κακή και, τώρα, καθίσταται πολύ αδύναμη και ευάλωτη.

Πολύ κακή: Έστω ότι η κυβερνητική ηγεσία δεν είχε άμεση εμπλοκή στο σκάνδαλο των αγροτικών επιδοτήσεων, όπου με τον ένα ή τον άλλο τρόπο φαίνεται να εμπλέκονται δυο ντουζίνες βουλευτές και υπουργοί. Πόσο επαρκής, όμως, είναι μια ηγεσία που κάτω από τη μύτη της γινόταν αυτή η λεηλασία χωρίς να παίρνει είδηση; Και πόσο ικανό είναι αυτό το «επιτελικό κράτος» που (έτσι τα ‘φερε η τύχη;..) λειτουργούσε καλά μόνο την περίοδο που γίνονταν υποκλοπές;..

Πολύ αδύναμη: Έστω και ότι η κυβερνητική ηγεσία παρατείνει για λίγους μήνες την θητεία της, μοιράζοντας άλλα 2 δισ. που θα μπορούσε να συγκεντρώσει από πληθωριστικά έσοδα (από ΦΠΑ σε καύσιμα και είδη λαϊκής κατανάλωσης και από μη τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας). Ωστόσο, έχει διαβεί το tipping point. Δεν μπορεί να κάνει σήμερα αυτά που δεν έκανε στη μακρά περίοδο της κυριαρχίας της και δη επαυξημένα στο μέτρο που απαιτούν οι συνθήκες της διεθνούς κρίσης. Άρα, θα περιμένει, απλώς, την επόμενη δικογραφία -ή, ίσως, να γίνει κάποιο θάμα. Και η χώρα;..