Προϋπολογισμός χωρίς σχέδιο

Η παγκοσμιοποίηση δημιουργεί πλούσιες χώρες με φτωχούς κατοίκους, διαπιστώνει ο βραβευμένος με το Νόμπελ Οικονομίας καθηγητής Joseph Stiglitz. Και σε πρόσφατη συνέντευξή του (στο Global Viewpoint) το εξηγεί: Παρά την υπόσχεση ότι κάτω από καλή διαχείριση η παγκοσμιοποίηση θα βελτίωνε την κατάσταση για όλους, η παγκοσμιοποίηση αμερικανικού τύπου χειροτερεύει την κατάσταση πολλών από τους κατοίκους των ανεπτυγμένων χωρών - ιδίως όταν η οικονομική μεγέθυνση που προκαλεί πιέζει έντονα προς τα κάτω τον μισθό των ανειδίκευτων εργαζομένων και των πιο απροετοίμαστων. Η συνταγή για να λειτουργήσει καλά η παγκοσμιοποίηση, προσθέτει ο γνωστός οικονομολόγος, είναι αυτό που έχει ονομαστεί «σκανδιναβικό μοντέλο». Σημαίνει υψηλές επενδύσεις στην παιδεία, την έρευνα και την τεχνολογία και ένα ισχυρό δίκτυ ασφαλείας. Και φυσικά προϋποθέτει έναν έντονα προοδευτικό φόρο εισοδήματος, όπως έχουν οι σκανδιναβικές χώρες οι οποίες είναι εξαιρετικά ανταγωνιστικές. Σε αντίθεση με όσα πρεσβεύουν οι συντηρητικοί ιδεολόγοι που νομίζουν ότι η μείωση των φόρων απαντά σε όλα τα προβλήματα, τονίζει ο Stiglitz, η αλήθεια είναι ότι οι άνθρωποι πιο εύκολα αναλαμβάνουν επιχειρηματικά ρίσκα όταν μπορούν να υπολογίζουν σε ένα δίκτυ ασφαλείας και όταν έχουν την κατάρτιση για να είναι καινοτόμοι.

Αν οι απόψεις του Stiglitz ακούγονταν αιρετικές πριν από μερικά χρόνια - τον ώθησαν να παραιτηθεί από σύμβουλος του προέδρου Κλίντον πρώτα, από επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας κατόπιν - πλέον τις συμμερίζονται ολοένα περισσότεροι συνάδελφοί του, αλλά και πολιτικοί. Και τις δύο ιδιότητες έχουν ο πρωθυπουργός Romano Prodi και ο υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών Tommaso Padoa-Schioppa που ανέλαβαν μετά τις εκλογές του περασμένου Απριλίου την ευθύνη να βγάλουν από την κρίση τη γειτονική Ιταλία. Με τον πρώτο τους προϋπολογισμό, έναν προϋπολογισμό υποχρεωτικής λιτότητας, αφού είναι αναγκασμένοι να ρίξουν το έλλειμμα κατά δύο μονάδες του ΑΕΠ για να το φέρουν στο 2,8%, εισάγουν μια νέα κλίμακα φόρου εισοδήματος που μειώνει τη φορολογία μέχρι το ετήσιο εισόδημα των 35.000 ευρώ - η μείωση είναι ουσιαστική για οικογένειες με παιδιά - από εκεί και πάνω όμως την αυξάνει. Στις επιχειρήσεις μειώνουν τη φορολογία ανά απασχολούμενο, μόνο δηλαδή σε συνάρτηση με την απασχόληση, για την τόνωση της οποίας μειώνουν επίσης κατά δύο μονάδες το μη μισθολογικό κόστος (κρατήσεις φόρων και εισφορών) της εργασίας. Με επιλεκτικές παρεμβάσεις στην κοινωνική πολιτική, όπως ένα γενναίο πρόγραμμα επέκτασης των παιδικών σταθμών και νηπιαγωγείων, συνολικά παγώνουν τις καταναλωτικές δαπάνες. Αλλά τις δημόσιες επενδύσεις τις αυξάνουν, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης.

Πρόκειται για μια λογική πολύ διαφορετική από εκείνην της γενικής μείωσης των φόρων, πρώτα στα κέρδη των επιχειρήσεων, από το επόμενο έτος και στο εισόδημα των φυσικών προσώπων, και της συμπίεσης των δημοσίων επενδύσεων που ακολουθεί τρία χρόνια τώρα στους δικούς της προϋπολογισμούς η κυβέρνηση Καραμανλή. Είναι αλήθεια ότι, παρά την εκρηκτική κατάσταση που δημιουργούν οι επίμονα χαμηλές δημόσιες δαπάνες στην παιδεία, και παρά την κοινωνική δυσφορία που παράγει η διατήρηση της υψηλής ανεργίας, ιδίως στους νέους, της ανασφάλειας για την απασχόληση, της φτώχειας στο ένα πέμπτο του πληθυσμού, οι δυσμενείς επιπτώσεις της πολιτικής αυτής στην οικονομία συνολικά δεν φαίνονται ακόμα: το εθνικό προϊόν εξακολουθεί να αυξάνεται με ρυθμούς της τάξεως του 4%. Συμβάλλουν εδώ οι υψηλές ακόμα εισροές κοινοτικών πόρων, καθώς έμμεσα τροφοδοτούν την αύξηση της κατανάλωσης, την οποία άλλωστε στηρίζει και ο διογκούμενος δανεισμός. Η κατανάλωση παραμένει έτσι κινητήρια δύναμη της μεγέθυνσης, και αν διευρύνει το εξωτερικό έλλειμμα σε νέα ρεκόρ, χάρη στο ευρώ μπορούμε για την ώρα να το αγνοούμε. Αυτή η πορεία έχει ωστόσο ημερομηνία λήξης σε πολύ λίγα χρόνια, και προετοιμασία δεν γίνεται καμία. Εφόσον το κατά κεφαλήν εισόδημα με τους αναθεωρημένους εθνικούς λογαριασμούς προσεγγίζει πλέον το μέσο ευρωπαϊκό, οι γενναιόδωροι κοινοτικοί πόροι θα στερέψουν. Και τότε, με τα χαμηλότερα φορολογικά έσοδα της Ευρώπης, χωρίς ουσιαστική πρόοδο στην παιδεία, στην έρευνα και ανάπτυξη, μη έχοντας δημιουργήσει νέες, καλύτερες ευκαιρίες απασχόλησης, το πρόβλημα θα είναι πραγματικά μεγάλο.

Στο μεταξύ, η βράβευση προχθές με το Νόμπελ Οικονομίας του καθηγητή Edmund Phelps έρχεται να αναδείξει το άμεσο πρόβλημα της ανεργίας. Ο Αμερικανός οικονομολόγος, που έχει διακριθεί για τη μελέτη της ισορροπίας πληθωρισμού και ανεργίας ως βάσης για τη μακροχρόνια αναδιανομή του πλούτου, σύμφωνα με τη Σουηδική Ακαδημία, επίμονα εισηγείται τα τελευταία χρόνια την ανάγκη κρατικής επιδότησης των θέσεων εργασίας χαμηλής ειδίκευσης στις προηγμένες οικονομίες: αυτών που κατ εξοχήν πλήττονται από την παγκοσμιοποίηση, όπως ξέρουν καλά σε μας οι εργάτριες της κλωστοϋφαντουργίας. Στην Ιταλία, ο προϋπολογισμός που προτείνει η κυβέρνηση Prodi προσπαθεί και το άμεσο αυτό πρόβλημα να αντιμετωπίσει και για το μέλλον να προνοήσει, προσκρούοντας σε έντονες αντιδράσεις, των επιχειρήσεων κυρίως, αλλά και άλλων. Σε μας, ο προϋπολογισμός του Γιώργου Αλογοσκούφη δεν κάνει ούτε το ένα ούτε το άλλο.