Στον χορό των βέτο...

Μια περίοδος πιέσεων, διπλωματικών διαβουλεύσεων, συνεχών ανατροπών και δραματικής κλιμάκωσης, ξεκίνησε την περασμένη βδομάδα για τα ευρωτουρκικά με καταληκτικό σημείο τη σύνοδο Κορυφής - στις 14 και 15 Δεκεμβρίου. Η εκκίνηση δόθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία υπέβαλε τη δική της πρόταση στην πολιτική ηγεσία της Ε.Ε., που θα αποτελέσει τη βάση συζήτησης στο συμβούλιο υπουργών Εξωτερικών (11 Δεκεμβρίου). Κατά την Επιτροπή, δεδομένης της άρνησης της Τουρκίας να εφαρμόσει το Πρωτόκολλο, η Ε.Ε. θα έπρεπε να μην ξεκινήσει διαπραγματεύσεις σε 8 (από τα εναπομείναντα 34 κεφάλαια) της ενταξιακής ύλης που επηρεάζονται από τη μη εφαρμογή του Πρωτοκόλλου - δηλαδή στα κεφάλαια: της ελεύθερης διακίνησης αγαθών, της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, της γεωργίας και της ανάπτυξης της υπαίθρου, της αλιείας, των μεταφορών, της τελωνειακής ένωσης και των εξωτερικών σχέσεων. Ως προς τα υπόλοιπα 26 κεφάλαια, η Επιτροπή προτείνει να ανοίγει αλλά να μην κλείνει η διαπραγμάτευση σε κανένα κεφάλαιο, ωσότου η ίδια διαπιστώσει ότι η Τουρκία εφαρμόζει πλήρως τις δεσμεύσεις της έναντι του Πρωτοκόλλου. Η Επιτροπή τέλος υπογραμμίζει τη σημασία που πρέπει να αποδοθεί στην "τάχιστη επανάληψη" (εντός του 2007) των διαδικασιών για τη συνολική λύση του Κυπριακού υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.

Αυτά είναι τα δεδομένα - ποιες είναι οι αντιδράσεις; Η Άγκυρα αρχικά χαρακτήρισε "απαράδεκτη" την απόφαση, στη συνέχεια όμως κατέβασε τους τόνους της και μπήκε στη διαπραγμάτευση τροποποίησης των όρων της. Η Αθήνα απέφυγε να αξιολογήσει την πρόταση, κράτησε κλειστά τα χαρτιά της και προσεκτικά δήλωσε (ο πρωθυπουργός Κ. Καραμανλής στη Ρίγα) πως πρόκειται για μια "βάση διαπραγμάτευσης". Η Λευκωσία χαρακτήρισε "μη υποβοηθητική" την απόφαση και προειδοποίησε ότι αν δεν ικανοποιηθεί από το τελικό αποτέλεσμα, θα μπλοκάρει την έκδοση συμπερασμάτων στη σύνοδο Κορυφής.

Στο ευρωπαϊκό πεδίο, η πρόταση της Επιτροπής βρέθηκε επίσης υπό τα διασταυρούμενα πυρά δύο στρατοπέδων - η Βρετανία, Πορτογαλία, Ισπανία, Εσθονία και Σουηδία θεώρησαν τη σύσταση της Επιτροπής "πολύ σκληρή" για την Τουρκία κι εξέφρασαν την ανησυχία πως η προτεινόμενη διαδικασία δεν θα οδηγήσει απλά στην επιβράδυνση αλλά στην ακινητοποίηση της ευρωτουρκικής πορείας. Στο άλλο άκρο η Κύπρος αντιτείνει ότι: 1) τα "παγωμένα" κεφάλαια είναι λίγα και θα πρεπε να επαυξηθούν, 2) η προτεινόμενη διαδικασία θα πρέπει να έχει χρονοδιάγραμμα - 18 μηνών περίπου και 3) η υπόδειξη ενεργοποίησης της διαδικασίας λύσης του Κυπριακού είναι άτοπη, δεδομένου ότι η μη εφαρμογή του Πρωτοκόλλου είναι κοινοτικό ζήτημα και άρα δεν συναρτάται με τις διαδικασίες του ΟΗΕ. Στο πλάι της Κύπρου (αλλά με μειωμένο βαθμό αντίδρασης) βρέθηκαν η Ελλάδα και η Γαλλία.

Μια αυτοκτονική επιλογή

Η Ελλάδα συγκεκριμένα, σ αυτή τη φάση έχει στην αιχμή της διαπραγμάτευσής της την υιοθέτηση ενός χρονοδιαγράμματος, ώστε η έκτακτη τούτη διαδικασία να μη μονιμοποιηθεί και να λειτουργήσει πραγματικά ως μοχλός πίεσης προς την Τουρκία. Στο καυτό όμως ερώτημα, αν δηλαδή θα συμπορευθεί μέχρι τέλους με την Κύπρο, απάντηση δεν υπάρχει. Καταρχάς, διότι η Αθήνα δεν γνωρίζει ποια θα είναι η τελική επιλογή της Λευκωσίας, την οποία εξάλλου ούτε η ίδια η Λευκωσία σ αυτή τη φάση γνωρίζει. Κατ ακολουθία, επειδή η Αθήνα δεν μπορεί να αξιολογήσει πώς θα διαμορφωθούν οι ενδοκοινοτικοί συσχετισμοί και άρα, αν σε μια ακραία γραμμή (όπως είναι το μπλοκάρισμα των συμπερασμάτων της συνόδου) η Κύπρος θα είναι μόνη της, ή αν θα συμπλεύσουν και άλλες χώρες. Τέλος, διότι δεν έχει διαμορφωθεί ακόμη το τοπίο της τελικής απόφασης της Ε.Ε. και δεν μπορεί να εκτιμηθεί, αν η δυναμική των πραγμάτων οδηγήσει σε βελτίωση ή σε επιδείνωση των προβλέψεων της Επιτροπής.

Αυτό που γνωρίζει η Αθήνα, είναι ότι η προσφυγή στην ακραία δυνατότητα που διαθέτει η Κύπρος δεν προσφέρει ορατά οφέλη, ενώ ανοίγει τον δρόμο σε κινδύνους. Αν η σύνοδος Κορυφής δεν εκδώσει συμπεράσματα, η Ε.Ε. ουσιαστικά δεν εκπέμπει κανένα μήνυμα προς την Τουρκία. Η ενταξιακή διαδικασία θα συνεχίσει συνεπώς να εξελίσσεται και η Λευκωσία θα εξαναγκασθεί να προβάλλει διαρκώς βέτο στο άνοιγμα των κεφαλαίων, για να πιέσει την Τουρκία να εφαρμόσει το Πρωτόκολλο. Προς τι όμως η Τουρκία να προχωρήσει στην κύρωση του Πρωτοκόλλου, όταν πρακτικά η ευρωτουρκική της πορεία θα έχει διακοπεί, αφού θα μπλοκάρεται σε κάθε βήμα από το Κυπριακό βέτο; Πώς επομένως θα ωφελήσει τούτη η διαδικασία την εφαρμογή του Πρωτοκόλλου και πώς θα επηρεάσει θετικά τη διεθνή κοινότητα για την επανάληψη των προσπαθειών λύσης του Κυπριακού;

Μια τέτοια εξέλιξη εξάλλου, ενδέχεται να προκαλέσει την εκδήλωση αντίμετρων - από την Ε.Ε. και την Τουρκία - και άρα η Κύπρος (σε ένα βαθμό και η Ελλάδα) μπορεί να βρεθούν στη δίνη ενός φαύλου κύκλου πιέσεων και αρνητικών εξελίξεων.

Όλα αυτά τα απεύχεται η Ελλάδα και προφανώς η επίσκεψη της κ. Ντ. Μπακογιάννη στη Λευκωσία είχε το νόημα της παρουσίασης αυτού του προβληματισμού. Ωστόσο είναι βέβαιο, πως όλα αυτά είναι γνωστά στην κυπριακή ηγεσία και το κρίσιμο ερώτημα που καλείται να απαντήσει είναι τι προκρίνει: τις προεκλογικές της σκοπιμότητες ή το εθνικό συμφέρον;