Στεγαστική κρίση / Τι θα γίνει με τα ενοίκια;

Αν κάποτε η στέγη ήταν δικαίωμα, σήμερα είναι όπλο μαζικής φτωχοποίησης. Δεν μιλάμε πια για «αυξήσεις». Μιλάμε για ληστεία μέρα μεσημέρι, νομιμοποιημένη, θεσμοθετημένη και καμουφλαρισμένη ως «αγορά». Οι τιμές των ενοικίων δεν ανεβαίνουν απλά αλλά εκτοξεύονται, καταπίνουν μισθούς και διαλύουν ζωές. Και το πιο εξοργιστικό είναι ότι όλα αυτά παρουσιάζονται σαν φυσιολογική ροή της αγοράς. Σαν να φταίει ο καιρός, όχι οι πολιτικές που άφησαν την κατοικία στα χέρια όσων τη βλέπουν σαν χρηματιστηριακό προϊόν και με πρωθυπουργικά συμπεράσματα ότι κάποιοι κερδίζουν.

Σύμφωνα με τον δείκτη τιμών Spitogatos-SPI, οι τιμές ενοικίασης παραμένουν σε εξωφρενικά υψηλά επίπεδα, ακόμη κι αν ο ρυθμός αύξησης δείχνει μια τεχνητή «επιβράδυνση» 4,5% το 2025, έναντι 8,1% το 2024. Μόνο που αυτή η επιβράδυνση δεν ανακουφίζει κανέναν. Στο υπόλοιπο της Αττικής οι αυξήσεις φτάνουν το 6,3%, με τη μέση τιμή στα 9,38€/τ.μ., ενώ στη Θεσσαλονίκη η άνοδος αγγίζει το 8,3%, εκτοξεύοντας τη μέση ζητούμενη τιμή στα 10€/τ.μ., από 9,23€ πριν από έναν χρόνο. Και αν κοιτάξει κανείς σε βάθος χρόνου, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ζοφερή. Από το 2019 μέχρι σήμερα η μέση ζητούμενη τιμή ενοικίασης στην Αττική έχει αυξηθεί κατά 30%, με το κέντρο της Αθήνας να «σώζεται» μόνο επειδή η αύξηση περιορίστηκε στο 16,5%, την ώρα που στις περισσότερες περιοχές του Λεκανοπεδίου οι τιμές έχουν εκτοξευθεί. Οι κατωτέρω αυξήσεις είναι μ.ο. τελευταίου 12/μήνου.

Θεσσαλονίκη +12,5% (η πόλη που έγινε Airbnbland). Η Θεσσαλονίκη δεν είναι πια πόλη αλλά είναι πλατφόρμα. Οι κάτοικοι δεν είναι άνθρωποι αλλά είναι «εμπόδια» ανάμεσα σε ένα διαμέρισμα και στον επόμενο τουρίστα.

Υπόλοιπη Ελλάδα +11,4%. Από τα νησιά μέχρι τα χωριά η στέγη έγινε είδος πολυτελείας. Η κρίση έχει γίνει πανεθνική και είμαστε μία χώρα όπου μπορεί να δουλεύεις, αλλά όχι να ζεις.

Αττική +4,8%. Η Αθήνα έχει γίνει εργοτάξιο κερδοσκοπίας. Γκαρσονιέρα 30 τ.μ. στα 11,54€/τ.μ. Γιατί; Γιατί μπορεί. Γιατί κανείς δεν βάζει φρένο. Γιατί η αγορά έχει γίνει θεός και οι άνθρωποι αναλώσιμοι. Το κέντρο της Αθήνας έχει ισοφαρίσει με τα Βόρεια Προάστια.

Οι αυξήσεις στην 7ετία της Ν.Δ.

2019-2026. Ας συγκρίνουμε πού ήμασταν το 2019 και πού είμαστε τώρα:

* Ανατολικά Προάστια: +56%

* Δυτικά Προάστια: +53,2%

* Πειραιάς & Υπόλοιπο Αττικής: +51%

* Βόρεια Προάστια: +44,25%

Αυτά δεν είναι νούμερα. Είναι μετακινήσεις πληθυσμών, είναι εκδίωξη κατοίκων. Είναι η μετατροπή της πόλης σε χώρο για λίγους και της ζωής σε αγώνα επιβίωσης για τους πολλούς.

Ποιος ωφελείται; Οι εργαζόμενοι, οι φοιτητές ή οι οικογένειες ωφελούνται; Ή όσοι αγοράζουν μαζικά ακίνητα, όσοι τα νοικιάζουν πανάκριβα, όσοι μετατρέπουν ολόκληρες γειτονιές σε τουριστικά πάρκα και όσοι βλέπουν την πόλη σαν χρηματιστήριο και τους κατοίκους σαν «κόστος»; Και όλα αυτά συμβαίνουν επειδή η πολιτική αντιμετωπίζει τη στέγη όχι ως δικαίωμα αλλά ως επενδυτικό προϊόν. Οι πόλεις έγιναν φιλέτα για όσους αγοράζουν μαζικά και νοικιάζουν ακριβά.

Ζούμε για να πληρώνουμε ενοίκιο. Όταν τα νοικοκυριά πνίγονται, όταν τα ζευγάρια αναβάλλουν να κάνουν παιδιά γιατί «δεν βγαίνουν τα τετραγωνικά» και όταν οι νέοι μένουν στο πατρικό μέχρι τα 35+ (και 50+) γιατί ο μέσος μισθός των 866€ είναι αστείος μπροστά στα ενοίκια, υπάρχει μεγάλο θέμα που κανείς δεν το βλέπει όπως θα έπρεπε. Γιατί ο μόνος τρόπος είναι να το ζήσεις. Τον εργαζόμενο που ψάχνει σπίτι και παίρνει 750 ευρώ και του ζητάνε 500 με 600 ευρώ για ενοίκιο δεν τον βοηθάει το ότι σε κάποια χρόνια θα έχουμε κοινωνική κατοικία ή ότι η αγορά ίσως εξομαλυνθεί. Απαιτούνται μέτρα τώρα.

Ο πόλεμος επιδεινώνει το πρόβλημα

Η νέα γεωπολιτική ένταση δεν είναι απλώς «εξωτερικός παράγοντας»· είναι ο τέλειος καταλύτης για να εκραγεί μια αγορά κατοικίας που ήδη βράζει. Με το Euribor να σκαρφαλώνει στο 2,56% και τις τράπεζες να σφίγγουν τη θηλιά με ακριβότερα δάνεια και αυστηρότερα κριτήρια, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο, ότι η στέγη γίνεται προνόμιο. Το κόστος κατασκευής, που έχει ήδη εκτοξευθεί πάνω από 30% την περίοδο 2020-2025, απειλεί να ανέβει ακόμα 10%, ενώ οι αγοραπωλησίες πέφτουν 11% την ώρα που οι τιμές ανεβαίνουν 16,4% (περίεργο που μόνο μια αγορά πλήρως παραδομένη στη λογική της κερδοσκοπίας μπορεί να παράγει). Για τα νοικοκυριά αυτό σημαίνει ένα μέλλον όπου η πρόσβαση στη στέγη γίνεται όλο και πιο απαγορευτική είτε θέλεις να αγοράσεις είτε να νοικιάσεις. Και όσο η κρίση βαθαίνει, τόσο πιο καθαρό γίνεται ότι δεν μιλάμε για «συγκυρία» αλλά για μια συστηματική μετατροπή της κατοικίας σε εμπόρευμα που αφήνει τους πολλούς απέξω.

Αν δεν υπάρξει ρήξη, δεν θα υπάρξει λύση

Τώρα να μπει πλαφόν στα ενοίκια, με προστασία των ενοικιαστών, να γίνει κοινωνική κατοικία, να μπει τέλος στα Airbnb στα μεγάλα αστικά κέντρα και σε όποιες περιοχές στην περιφέρεια υπάρχει θέμα και αύξηση (όχι μείωση) της φορολόγηση της μεγάλης ακίνητης περιουσίας. Όχι άλλα «σχέδια» επί χάρτου. Όχι άλλες «μελέτες». Όχι άλλη «διαβούλευση». Μόνο πολιτική βούληση απαιτείται. Η στέγη είναι δικαίωμα. Και όταν ένα δικαίωμα καταπατείται, δεν το ζητάς ευγενικά πίσω. Το διεκδικείς.

* Η Ιωάννα Λιούτα είναι πολιτική και οικονομική αναλύτρια