Τι άλλαξε και τι δεν άλλαξε

21η Απριλίου 1967

Γιώργος Γιαννουλόπουλος, Η Εφημερίδα των Συντακτών, Δημοσιευμένο: 2017-05-06

Τα πενηντάχρονα από την 21η Απριλίου 1967 έφεραν ξανά στο προσκήνιο το πραξικόπημα, τη δικτατορία, την πτώση της και τι επακολούθησε. Με την ευκαιρία αυτή, και χωρίς να περιμένουμε άλλα εφτά χρόνια όταν θα γιορτάσουμε τη μεταπολίτευση, αξίζει ίσως τον κόπο να σκεφτούμε πόσο και πώς μεταμορφώθηκε η χώρα, δηλαδή τι άλλαξε και τι δεν άλλαξε τον τελευταίο μισό αιώνα.

Γενικεύοντας, μπορούμε να πούμε ότι, σε πολιτικό επίπεδο, η μεταπολίτευση ήταν μια ευδιάκριτη τομή, με την έννοια ότι δεν επανέφερε το πρότερο καθεστώς, αλλά εκθεμελίωσε το μετεμφυλιακό κράτος που στο όνομα της εθνικοφροσύνης είχε επιβάλει πρώτα έναν αστυνομοκρατούμενο και κατ’ όνομα μόνο κοινοβουλευτισμό και στη συνέχεια τη χούντα.

Κι επειδή η τομή αυτή αποδείχθηκε τόσο ριζική και τελεσίδικη, είναι σήμερα δύσκολο για όποιους δεν βίωσαν τις δεκαετίες του πενήντα και του εξήντα να συλλάβουν καν τι σήμαινε τότε ο αυταρχισμός της Δεξιάς. Ετσι εξηγείται μάλλον η περισσή ευκολία με την οποία μερικοί ισχυρίζονται ότι και σήμερα χούντα έχουμε, παραβλέποντας το γεγονός ότι στη μεταπολίτευση αναγνωρίστηκαν επιτέλους και στην Ελλάδα τα στοιχειώδη πολιτικά και ατομικά δικαιώματα που ισχύουν στον υπόλοιπο πολιτισμένο κόσμο.

Ενδεικτικά, νομιμοποιήθηκε το ΚΚΕ, δεν υπάρχουν εκτοπισμένοι σε ξερονήσια, το πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων καταργήθηκε, όποιος διαβάζει την «Αυγή» δεν προσάγεται στο αστυνομικό τμήμα για εξακρίβωση στοιχείων ή κάτι χειρότερο, κανείς δεν λαμβάνει σημείωμα να περάσει από την Ασφάλεια «δι’ υπόθεσίν του» και οι νέοι που εγγράφονται στο πανεπιστήμιο δεν οφείλουν να προσκομίσουν πιστοποιητικό από τον παπά της ενορίας τους κ.ο.κ. Ολα αυτά τα χρωστάμε στη μεταπολίτευση, ας μην το ξεχνάμε.

Με τη βοήθεια της ύστερης γνώσης όμως, θα πρέπει να θέσουμε το εξής άβολο ερώτημα: μήπως η μεταπολίτευση έκλεισε μεν τους λογαριασμούς με το κακό παρελθόν, αλλά ούτε μας προετοίμασε ούτε μας έδωσε τα εφόδια για να αποφύγουμε ή να θεραπεύσουμε τα νέα δεινά που μας περίμεναν στη γωνία, για να μην πω ότι τα προκάλεσε;

Θα απαντούσα ότι μέχρι ενός σημείου αυτό αληθεύει. Οσον αφορά την Αριστερά, η αδράνειά της δεν οφείλεται τόσο σε άρνηση να αναγνωρίσει τα νέα προβλήματα όσο στο γεγονός ότι στην αρχική, εικονοκλαστική φάση, την απασχόλησαν οι εκκρεμότητες από τα παλιά. Εννοώ ότι δαπάνησε τεράστιες ποσότητες σκέψης και πάθους στον εσωτερικό της διχασμό, με τους μεν να παραμένουν πιστοί στη Σοβιετική Ενωση η οποία εξεμέτρησε τον βίον το 1989 και τους δε να επιλέγουν τον ευρωκομμουνισμό που είχε την ίδια τύχη.

Κι όλα αυτά ενώ η πολιτική και η κοινωνία σταδιακά πασοκοποιούνταν. Δηλαδή, σταθερή άνοδος του βιοτικού επιπέδου χωρίς πραγματική ανάπτυξη, με τα δύο κόμματα εξουσίας να εφαρμόζουν τη γνωστή συνταγή, κληροδοτημένη από το αμαρτωλό παρελθόν: αντί να αναμορφώσουν το απαρχαιωμένο κράτος, το διόγκωσαν βολεύοντας τα δικά τους παιδιά.

Η δε Αριστερά, μολονότι τους κατηγορούσε για ευνοιοκρατία, αναλάμβανε να υπερασπιστεί τους διορισμένους ως εργαζόμενους πλέον, αξιώνοντας αυξήσεις και προνόμια μέσα σε ένα γενικευμένο κλίμα ανέφελης ευζωίας και αισιοδοξίας. Και όταν κάποιοι λίγοι χτύπησαν το καμπανάκι του κινδύνου, ούτε τα κόμματα ούτε ο ευημερών λαός το άκουσε. Κι έτσι φτάσαμε, ανίδεοι και χορτάτοι, όπως λέει ο Σεφέρης, εδώ που φτάσαμε.

Αυτή ήταν η θεμελιώδης αντίφαση της μεταπολίτευσης. Από τη μια άλλαξε ριζικά και προς το καλύτερο τους όρους της πολιτικής. Για να χρησιμοποιήσω την κατεξοχήν αμφιλεγόμενη έννοια, τους «εκσυγχρόνισε».

Από την άλλη όμως, διατήρησε και ίσως ενίσχυσε τα αντανακλαστικά μας, τους βαθιά ριζωμένους αυτοματισμούς της νεοελληνικής σκέψης: δεν φταίμε εμείς αλλά οι άλλοι που βυσσοδομούν εναντίον μας, ο ένοχος είναι πάντα ένας και οι υπόλοιποι αθώοι, η κριτική αναβάλλεται για μετά τη μάχη, η οποία, ως γνωστόν, δεν τελειώνει ποτέ, εγώ ψήφισα σωστά αλλά οι υπόλοιποι ψήφισαν λάθος (όπως φάνηκε σε πρόσφατη δημοσκόπηση) και φυσικά η μόνη λύση είναι η εγγεγραμμένη στο εθνικό μας DNA Αντίσταση (το άλφα πάντα κεφαλαίο για να τονιστεί η οντολογική, δηλαδή η μη πολιτική της διάσταση).

Με τη δυναμική της εξαντλημένη, αυτάρεσκη και κυρίως μεταλλαγμένη, η θνήσκουσα μεταπολίτευση διάβασε την κρίση με τα γυαλιά της ιδεολογίας που την προκάλεσε. Ολα αυτά αποτυπώθηκαν στην περίφημη φωτογραφία (μια εικόνα αξίζει χίλιες λέξεις) όπου βλέπουμε τον Χρήστο Σπίρτζη του βαθέος ΠΑΣΟΚ και την εκ των Ανεξάρτητων Ελλήνων Ραχήλ Μακρή -συστεγαζόμενοι τότε στον ΣΥΡΙΖΑ- να ποζάρουν ως επιτέλους νικητές, με φόντο ένα τεράστιο πορτρέτο του Βελουχιώτη σε στιλ ποπ-αρτ.

Θέματα επικαιρότητας: 21 Απριλίου 1967

Γιάννης Βούλγαρης

Μια επέτειος για 70+ ή μια υπόμνηση;

Γιάννης Βούλγαρης, 2024-04-20

...Στις ιστορικά σημαδιακές μέρες όπως η αυριανή, επαναλαμβάνουμε...

Περισσότερα

54 χρόνια μετά

2021-04-21

Η 21η Απριλίου του 1967 υπήρξε ο πρώτος κρίκος μιας αλυσίδας...

Περισσότερα
Γιώργος Γιαννουλόπουλος

Τι άλλαξε και τι δεν άλλαξε

Γιώργος Γιαννουλόπουλος, 2017-05-06

Τα πενηντάχρονα από την 21η Απριλίου 1967 έφεραν ξανά στο προσκήνιο...

Περισσότερα

«Ψωμί - Παιδεία - Ελευθερία»: η ιστορική διάσταση ενός συνθήματος

Αλεξάνδρα Σφοίνη, 2017-04-23

Το σύνθημα «Ψωμί - Παιδεία - Ελευθερία» αποτελεί σήμα κατατεθέν...

Περισσότερα
Σήφης Πολυμίλης

Οι ανοιχτές πληγές της χούντας

Σήφης Πολυμίλης, 2017-04-23

Μισός αιώνας είναι πολύ μεγάλο διάστημα για να διατηρείται...

Περισσότερα
Π.Κ. Ιωακειμίδης

Κινδυνεύει η Δημοκρατία;

Π.Κ. Ιωακειμίδης, 2016-07-24

Ύστερα από σαράντα δύο ακριβώς χρόνια μετά την αποκατάσταση...

Περισσότερα

ΔΗΜΑΡ: Η μόνη εγγύηση για ένα καλύτερο αύριο είναι η διεύρυνση, η ενίσχυση της Δημοκρατίας και ο συνεχής αγώνας για κοινωνική δικαιοσύνη.

2016-07-23

Συμπληρώνονται πλέον 42 χρόνια από την πτώση της δικτατορίας...

Περισσότερα
Θεόδωρος Γεωργίου

Τι ήταν η «Μεταπολίτευση»;

Θεόδωρος Γεωργίου, 2014-07-27

Τον Ιούλιο του 1974 δεν έχουμε να κάνουμε μόνο με την «πτώση...

Περισσότερα

Άρθρα/ Πολιτική

Θανάσης Θεοχαρόπουλος

Ισχυρή Κεντροαριστερά απέναντι στη Δεξιά

Θανάσης Θεοχαρόπουλος, 2024-07-07

...Ο ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία οφείλει να συμμετέχει...

Στέργιος Καλπάκης

Η Γαλλία τρομάζει ήδη Μητσοτάκη και συμφέροντα

Στέργιος Καλπάκης, 2024-07-09

Ανησυχούν: Αυτό που έγινε για να αποτραπεί η νίκη της Ακροδεξιάς...

Η απόλυτη ανατροπή στη Γαλλία

2024-07-08

Μια τεράστια ανακούφιση του Γαλλικού λαού και της προοδευτικής...

Θόδωρος Τσίκας

”Οι Γάλλοι στον πρώτο γύρο τιμωρούν. Στο δεύτερο επιλέγουν”

Θόδωρος Τσίκας, 2024-07-08

Δεν είναι βέβαιο αν ο πρώτος σοσιαλιστής Πρόεδρος της Γαλλίας,...

Δημήτρης Χατζησωκράτης

Όλοι/ες είμαστε σήμερα του Νέου Λαϊκού Μετώπου(NFP)

Δημήτρης Χατζησωκράτης, 2024-07-06

Δεν αρκεί όμως να δηλώνουμε τη στήριξή στο NFP και να μην...

Θανάσης Θεοχαρόπουλος

Για μία μεγάλη Κεντροαριστερά με ανανέωση

Θανάσης Θεοχαρόπουλος, 2024-06-28

H ΝΔ μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο διακυβέρνησης έχασε...

ΕΚΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ

2024-06-24

.Επειδή οι καιροί ου μενετοί, αποφασίσαμε να απευθύνουμε...

Χάρης Τσιόκας

Πώς και γιατί πρέπει τώρα μαζί…

Χάρης Τσιόκας, 2024-06-23

...Ο κατακερματισμος του προοδευτικού χώρου ,οι άγονοι και...

Εγκλήματα διαρκείας στη Ράφα

2024-05-29

Τραγικό λάθος ο κυριακάτικος βομβαρδισμόςκαταυλισμού...

Σωτήρης Βαλντέν

Η Βόρεια Μακεδονία και τα όρια της πολιτικής της ισχύος

Σωτήρης Βαλντέν, 2024-05-26

Εν μέσω πολλαπλών διεθνών και περιφερειακών κρίσεων, μερικές...

Στέργιος Καλπάκης

Τα πολλά πρόσωπα της υποκρισίας και της ανευθυνότητας

Στέργιος Καλπάκης, 2024-05-25

Άλλοτε πολέμιοι της Συμφωνίας, σήμερα ομνύουν στην τήρησή...

Θανάσης Θεοχαρόπουλος

Ισχυρή προοδευτική λύση διακυβέρνησης απέναντι στη ΝΔ

Θανάσης Θεοχαρόπουλος, 2024-05-21

Θεωρώ ότι υπάρχει κοινωνικό αίτημα του προοδευτικού κόσμου...

×
×