Ταμείο Ανάκαμψης: Να δοθεί έμφαση στην κοινωνική συμμετοχή και στις ΜμΕ

Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αποτελεί την ευρωπαϊκή απάντηση στην οικονομική κρίση που προκάλεσε η πανδημία. Οι κοινωνικά ευαίσθητοι και οικονομικά σημαντικοί τομείς της ενέργειας και του περιβάλλοντος αναδεικνύουν δύο διαφορετικές θεωρήσεις για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας. Η πρώτη, δίνει έμφαση στις ιδιωτικοποιήσεις κρατικών επιχειρήσεων σε υποδομές και ενέργεια, αποκλειστική ανάθεση σε ΣΔΙΤ των έργων υποδομής και κυκλικής οικονομίας, συρρίκνωση (στρατηγικά ή εκ του αποτελέσματος) των μικρομεσαίων επιχειρήσεων χάριν της ανταγωνιστικότητας. Η εναλλακτική θεώρηση εστιάζεται στη ρύθμιση της αγοράς, τη διατήρηση του δημόσιου χαρακτήρα σε δίκτυα, υποδομές και υπηρεσίες βασικών αγαθών (ενέργεια, νερό) διά του συνολικού οικολογικού μετασχηματισμού της οικονομίας, την καταπολέμηση της κλιματικής κρίσης και την κοινωνική συμμετοχή στην παραγωγή ενέργειας.

Αλλά ας δούμε τα δεδομένα. Η Ελλάδα έχει υπογράψει τη Συμφωνία του Παρισιού για το Κλίμα και τους δεσμευτικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ενωσης για την παραγωγή από ΑΠΕ του 60% της ενέργειας το 2030 και του 100% το 2050. Αντίστοιχοι στόχοι υπάρχουν για τη μεγάλη μείωση των εκπομπών ρύπων σε κατοικία, μεταφορές, βιομηχανία και τον μηδενισμό τους το 2050. Ποια η στρατηγική της χώρας εν όψει των ανωτέρω;

Θεωρούμε ότι ένα αποτελεσματικό και βιώσιμο σχέδιο για την ενεργειακή μετάβαση στο πλαίσιο της πρώτης, εναλλακτικής θεώρησης, πρέπει να ερείδεται σε τρεις θεμελιώδεις πυλώνες: πρώτον, στην προσβασιμότητα, δηλαδή διασφάλιση σχετικά φτηνής ενέργειας σε καταναλωτές και επιχειρήσεις· δεύτερον, στην κοινωνική αποδοχή και συμμετοχή, δηλαδή συμμετοχή άνευ κοινωνικών αποκλεισμών και διάχυση των οικονομικών οφελών στο σύνολο της κοινωνίας· και τρίτον, στην αναπτυξιακή λογική, ενίσχυση δηλαδή των εγχώριων κρίκων στην αλυσίδα παραγωγής αξίας, τεχνολογίας και απασχόλησης.

Το μοντέλο αυτό δεν επικεντρώνεται αποκλειστικά σε έργα μεγάλης κλίμακας ή σε μεγάλες επενδύσεις παραγωγής και αποθήκευσης ενέργειας. Αντιθέτως, το μοντέλο αυτό εδράζεται σε μια ισορροπία ανάμεσα στις αναγκαίες μεγάλες επενδύσεις και στην αυτοπαραγωγή-αυτοκατανάλωση, την παραγωγή δηλαδή και κατανάλωση ενέργειας από τα ίδια τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, την αποκέντρωση της παραγωγής, την τοπικότητα και την ανάπτυξη ενεργειακών κοινοτήτων με τη συνεργασία δήμων και άλλων φορέων.

Για παράδειγμα, στην ανάπτυξη ΑΠΕ και την εξοικονόμηση ενέργειας: περί το 1/2 των αδειών ΑΠΕ να κατανέμεται δεσμευτικά και διακριτά σε ενεργειακές κοινότητες, σε αυτοκατανάλωση νοικοκυριών, σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις και σε αγρότες. Μέσω υφιστάμενων και νέων χρηματοδοτικών εργαλείων (εγγυοδοσία μέσω της Αναπτυξιακής Τράπεζας κ.λπ.) διασφαλίζεται η πρόσβαση Ενεργειακών Κοινοτήτων, ΜμΕ, αγροτών και νοικοκυριών σε χρηματοδότηση με ευνοϊκούς όρους. Καταρτίζεται πρόγραμμα πράσινης μετάβασης για τον ενεργοβόρο τομέα της βιομηχανίας (τσιμέντα, αλουμίνιο, σιδηροβιομηχανία, νικέλιο), πρόγραμμα εξοικονόμησης για ΜμΕ και βιοτεχνίες και στηρίζονται πρωτοβουλίες για ΑΠΕ σε βιομάζα, βιοαέριο, γεωθερμία, πράσινο υδρογόνο, θαλάσσια αιολικά πάρκα ή άλλες μορφές με μικρότερη περιβαλλοντική επιβάρυνση.

Αμφιβάλλει κανείς ότι σήμερα περισσότερο από ποτέ η ανάκαμψη και η ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας απαιτεί μεγαλύτερη προσβασιμότητα, ανάπτυξη, κοινωνική αποδοχή και συμμετοχή; Κι αν αυτό ισχύει για όλο το φάσμα της οικονομίας, πόσο μάλλον για τον ευαίσθητο τομέα της ενέργειας και του περιβάλλοντος. Πρόσβαση σε χαμηλές τιμές ενέργειας, καταπολέμηση ενεργειακής πενίας και πράσινη ενεργειακή μετάβαση μπορούν να συνυπάρξουν. Οχι όμως ερήμην της κοινωνίας, αλλά με την κοινωνία ενεργή, παρούσα και ωφελούμενη της μετάβασης.