Το λάθος

Ας το πούμε ευθαρσώς και ανεπιφύλακτα: τα κάναμε λίγο θάλασσα, μπορεί και πολύ. Ολοι. Κυρίως οι ανεμβολίαστοι (που αδιαφόρησαν), αλλά και οι εμβολιασμένοι (που χαλαρώσαμε). Η κυβέρνηση, τα κόμματα, η εκκλησία, οι επιστήμονες, οι διανοούμενοι, οι σεφ, οι επιχειρηματίες. Σπεύσαμε να ανακηρύξουμε την επιστροφή στην κανονικότητα. Κάναμε λάθος. Η ελπίδα τώρα είναι να μην το πληρώσουμε ακριβά.

Η μεγαλύτερη ευθύνη ανήκει χωρίς αμφιβολία στους ανεμβολίαστους: ακόμη και σήμερα, με το τέταρτο κύμα προ των πυλών (αν δεν έχει ξεκινήσει ήδη), τέσσερις στους δέκα δηλώνουν ότι δεν θα εμβολιαστούν «ποτέ» και ένας στους τέσσερις δηλώνει ότι θα εμβολιαστεί «αρκετά αργότερα». (Σε ένα χρόνο; Σε δύο; Σε πέντε;) Μπορούμε να τους καταδικάσουμε. Μπορούμε να τους τιμωρήσουμε. Μπορούμε να τους βρίσουμε (αν και εκείνοι βρίζουν συνήθως πιο εύκολα, πιο πηγαία, πιο αφοπλιστικά). Μπορούμε και να προσπαθήσουμε να τους καταλάβουμε.

Εύκολο στα λόγια, κανονικό βουνό στην πράξη. Το ίδιο λάθος όμως είχαν κάνει οι ελίτ και με τους χαμένους της παγκοσμιοποίησης: τους περιφρόνησαν, τους ξέγραψαν, τους ξέχασαν, για να τους ξαναθυμηθούν όταν ψήφισαν το Brexit ή τον Τραμπ και κόντεψε να γυρίσει ο κόσμος ανάποδα. Οι δύο καταστάσεις έχουν βέβαια μεγάλες διαφορές. Και εκεί και εδώ, όμως, παρατηρείται μια δυσπιστία προς τους ειδικούς, μια άρνηση της αποδοχής του γεγονότος ότι κάποιοι (πιο ικανοί, πιο έξυπνοι, πιο πλούσιοι ή απλώς πιο τυχεροί) μπορεί να ξέρουν το συμφέρον μας καλύτερα κι από εμάς τους ίδιους. Το φαινόμενο έχει πολιτισμικό, κοινωνικό, εν τέλει δηλαδή ταξικό, χαρακτήρα: πώς αλλιώς να εξηγηθεί το χάσμα στα ποσοστά εμβολιασμού ανάμεσα στις δυτικές και ανατολικές συνοικίες της Αθήνας και τα βόρεια προάστια;

Η ανάλυση δεν αίρει φυσικά την ανάγκη της επαγρύπνησης της πολιτείας ώστε να εξασφαλίζεται η εφαρμογή των μέτρων. Γιατί σταμάτησε η επιβολή προστίμων; Γιατί δεν γίνονται οι αναγκαίοι έλεγχοι στα πλοία; (Προσωπική εμπειρία: δεν ζητήθηκε ούτε το πιστοποιητικό εμβολιασμού ούτε το έντυπο δήλωσης υγείας.) Ποιοι (εκτός από τους άμεσα εμπλεκόμενους) ευθύνονται για την έξαρση των κρουσμάτων του κορωνοϊού στην Ιο; Πώς είναι δυνατόν να επιτρέπεται η πραγματοποίηση αυτού του εγκληματικού πάρτι των λυκείων σε beach bar του Αλίμου;

Η καταστολή όμως, το ξέρουμε καλά, δεν είναι ποτέ αρκετή. Οσο αναγκαίο είναι να καταστεί υποχρεωτικός ο εμβολιασμός για ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων και να θεσπιστούν «προνόμια» για τους εμβολιασμένους (ή, καλύτερα, αντικίνητρα για τους ανεμβολίαστους), άλλο τόσο επιτακτικό είναι να ενταθούν οι προσπάθειες προσέγγισης των απρόθυμων, των δύσπιστων, ακόμη και των αρνητών. Οσο αντιπαραγωγικό ήταν εκείνο το «αξιοθρήνητοι» που είχε επιφυλάξει η Χίλαρι στους ψηφοφόρους του Τραμπ, άλλο τόσο αδιέξοδο είναι να χαρακτηρίζονται οι ανεμβολίαστοι «ψεκασμένοι» και «τζαμπατζήδες».