Εξωτερική πολιτική:τρία μέτωπα

Η Ελλάδα σήμερα έχει να αντιμετωπήσει τρία μέτωπα ταυτόχρονα τρία μέτωπα στην εξωτερική πολιτική της που, εξυπακούεται, απαιτούν νηφάλιο χειρισμό: ελληνοτουρκικές σχέσεις, ελληνοαλβανικές σχέσεις και σχέσεις Ελλάδας – Βορείου Μακεδονίας. Στα ελληνοτουρκικά από το 2018 μέχρι τις αρχές του 2023 οι σχέσεις είχαν χειροτερεύσει με επίκεντρο το Αιγαίο και με την προσθήκη μιας νέας διένεξης, της Ανατολικής Μεσογείου (με εμπλοκή και της Κύπρου). Αναπάντεχα όμως το 2023 είχαμε σταδιακά βελτίωση η οποία κατέληξε στη «Διακήρυξη των Αθηνών περί Σχέσεων Φιλίας και Καλής Γειτονίας»(7 Δεκεμβρίου) που υπέγραψαν οι δύο ηγέτες.

Στα ελληνοτουρκικά όμως τίποτε δεν είναι εξασφαλισμένο και εξαρτάται από τη στάση, την υπεύθυνη στάση, και από τις δύο πλευρές: (α) να αγνοήσουν και να τιθασεύσουν τους εκατέρωθεν εθνικιστές και ιέρακες (στην ελληνική περίπτωση τους Αντώνη Σαμαρά, Κώστα Καραμανλή, Νίκο Δένδια και άλλους spoilers και την ανεύθυνη αντιπολίτευση· στην τουρκική περίπτωση κυρίως το Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης)· (β) να προβούν σε εκατέρωθεν κινήσεις καλής θέλησης (π.χ. άνοιγμα Σχολής της Χάλκης, πρωτοβουλίες υπέρ της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη)· και (γ) το κυριότερο να προχωρήσουν αποφασιστικά στον ουσιαστικό διάλογο και σε διαπραγματεύσεις σε σχέση με το Αιγαίο, και ειδικά στην περίπτωση της υφαλοκρηπίδας να συνομολογήσουν συνυποσχετικό για προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο (κόντρα στους αδιάλλακτους, σχολή Π. Μολυβιάτη που, όπως είδαμε πρόσφατα, συνεχίζει και ακολουθεί ο Κ. Καραμανλής).

Οι σχέσεις Αθήνας – Τιράνων έχουν τραυματιστεί σε τέτοιον βαθμό ώστε η κατάσταση να θυμίζει το ναδίρ στο οποίο είχαν φτάσει το 1994, με το επεισόδιο στην Επισκοπή και με τη δίκη των πέντε μειονοτικών. Η Αλβανία έχει βάλει στο στόχαστρο τον Μπελέρη γιατί ήταν – και είναι – αμετανόητος νοσταλγός του Βορειοηπειρωτικού. Στις 19 Μαρτίου 1995, αυτός και άλλοι επτά συνελήφθησαν στα σύνορα καθώς μετέβαιναν στην Αλβανία γιατί στα αυτοκίνητά τους βρέθηκαν καλάσνικοφ, πιστόλια, ξιφολόγχες κ.ά. Από ελληνικής πλευράς το να καταστήσει τον Μπελέρη υποψήφιο ευρωβουλευτή (ενώ γνωρίζει το παρελθόν του) ήταν αν μη τι άλλο ατυχές, ρίχνοντας λάδι στη φωτιά.

Στα ελληνοαλβανικά καιρός για επανεκκίνηση: (α) με εκατέρωθεν χαμήλωμα των τόνων, (β) με εποικοδομητικές διπλωματικές επαφές, και (γ) το κυριότερο με επίλυση των διαφορών που εκκρεμούν: άμεση άρση του σουρεαλιστικού εμπολέμου από ελληνικής πλευράς, επίλυση θαλασσίων ζωνών και υφαλοκρηπίδας (έχουν συμφωνήσει να προσφύγουν στο Διεθνές Δικαστήριο), κατάργηση των μεσεγγυήσεων σε βάρος των αλβανικών περιουσιών, και νέα ενισχυμένη διμερής συμφωνία Ελλάδας – Αλβανίας όπου θα υπάρχει σαφής αποκήρυξη του αλυτρωτισμού και των παρεμβάσεων στις εσωτερικές υποθέσεις της άλλης χώρας, περαιτέρω προβλέψεις για την προστασία των μειονοτικών δικαιωμάτων των μελών της ελληνικής μειονότητας κ.ά.

Τέλος, είχαμε την αλλαγή σκηνικού στη Βόρεια Μακεδονία, με το VMRO-DPMNE στην εξουσία, με δηλώσεις ότι θα αποκαλούν τη χώρα τους, ειδικά στο εσωτερικό, Μακεδονία και όχι Βόρεια Μακεδονία. Εδώ από ελληνικής πλευράς απαιτείται λεπτός χειρισμός προκειμένου να μην εκτροχιαστεί η κατάσταση και έχουμε επανεμφάνιση του Μακεδονικού και με ελληνική υπαιτιότητα. Και για να ελαφρύνω την ατμόσφαιρα, στο τελευταίο μου ταξίδι στα Σκόπια (Ιανουάριος 2020) είχα διασκεδάσει με τους συνομιλητές το ότι τα ονόματα Μητσοτάκης και Μίτσοσκι (Mickoski) έχουν την ίδια ρίζα.