Εμπόλεμοι από την πίσω πόρτα – Η ελληνική εμπλοκή

Η πολυδιαφημισθείσα πρόσφατη νέα αναχαίτηση drones από την ελληνική πυροβολαρχία Patriot στη Σαουδική Αραβία έφερε ξανά στην επικαιρότητα ένα σημαντικό θέμα: πως η Ελλάδα έχει εμπλακεί άμεσα στους πολέμους της Μέσης Ανατολής.

Ας θυμίσουμε τα δεδομένα:

Πρώτον, με τη δράση των Patriot, έχουμε μια κανονικότατη ελληνική πολεμική εμπλοκή εκτός ελληνικής επικράτειας, με τους πιο σύγχρονους πυραύλους του οπλοστασίου μας και με πάνω από 100 στρατιωτικούς.

Η συμμαχία με τη Σαουδική Αραβία δεν περιορίζεται σε πολιτικές διακηρύξεις, ούτε σε στρατιωτικές διευκολύνσεις στο έδαφός μας (βάσεις, άδειες υπέρπτησης, κλπ.). Συμμετέχουμε άμεσα στρατιωτικά στον πόλεμο που διεξάγεται ανάμεσα στη Ριάντ, την Τεχεράνη και τους Χούτι, στο έδαφός της πρώτης και έξω από όποιες Νατοϊκές ή ευρωπαϊκές υποχρεώσεις.

Εννοείται πως, σε πείσμα των κυβερνητικών ανοησιών ότι δήθεν δεν υπάρχει εμπλοκή αφού πρόκειται για αμυντική ενέργεια, εμπλοκή υπάρχει ανεξάρτητα από το με ποια πλευρά των εμπολέμων συντελείται.

Πλήττοντας τον αμυνόμενο, βοηθώντας ένα εγκληματικό καθεστώς

Δεύτερον, δεν στηρίζουμε κάποιον αμυνόμενο, αλλά συμμετέχουμε σε επιθετικό πόλεμο εναντίον του Ιράν και των Χούτι. Το Ιράν υφίσταται επίθεση από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ κατά παράβαση κάθε έννοιας διεθνούς δικαίου και αμύνεται πλήττοντας τους επιτιθέμενους και τους συνεργούς τους.

Το να πλήττουμε τον αμυνόμενο όταν αντεπιτίθεται προφανώς σημαίνει πως «βοηθούμε» τους επιτιθέμενους. Εξάλλου, η Σαουδική Αραβία επί χρόνια επιτίθεται δολοφονικά στην Υεμένη, παρεμβαίνοντας υπέρ της μιας πλευράς στον εκεί εμφύλιο.

Τρίτον, βοηθούμε στρατιωτικά ένα άθλιο και εγκληματικό θεοκρατικό καθεστώς (που τεμαχίζει πολιτικούς του αντιπάλους) με το οποίο θα έπρεπε να διατηρούμε τις ελάχιστες απολύτως αναγκαίες σχέσεις, αντί να πλειοδοτούμε σε διακηρύξεις φιλίας και να δηλώνουμε πως μοιραζόμαστε τις ίδιες αξίες (στρατηγός Φλώρος το 2021, τότε αρχηγός ΓΕΕΘΑ).

Στην υπηρεσία των εφοπλιστών

Μάταια θα αναζητήσει κανείς το μείζον εθνικό συμφέρον που θα επέβαλε τη στρατιωτική εμπλοκή μας στο πλευρό του απεχθούς αυτού καθεστώτος, κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου και ηθικών αρχών. Ούτε το Ιράν μας απειλεί, ούτε οι Χούτι.

Τις πανάκριβες συστοιχίες Patriot υποτίθεται πως τις αποκτήσαμε για να αμυνθούμε του πατρίου εδάφους σε περίπτωση επίθεσης από αλλού. Στην Σαουδική Αραβία δεν υπερασπιζόμαστε την πατρίδα, αλλά την παράταξη του πολέμου και τα κέρδη μεγαλοεφοπλιστών «μας», οι οποίοι κατά κανόνα δεν νηολογούν καν τα πλοία τους στην Ελλάδα και χάριν των οποίων μπλοκάραμε την πολιτική πράσινης μετάβασης στην διεθνή ναυτιλία.

Ας σημειώσουμε πως οι Patriot αποτελούν την κορυφή του παγόβουνου μιας ευρύτερης εμπλοκής μας στους πολέμους της Μ. Ανατολής, ιδίως με τη στρατιωτική συνεργασία με το Ισραήλ και τις συμφωνίες και με άλλες αραβικές χώρες που προβλέπουν «αμοιβαία συνδρομή». Οι δραστηριότητες του Ισραήλ στην Κύπρο (με πλήρη ελλαδική συναίνεση) είναι ίσως η πιο προκλητική έκφραση αυτής της εμπλοκής.

«Κάτω από το χαλί»

Η εμπλοκή μας στους πολέμους της Μέσης Ανατολής (και κάπως λιγότερο άμεσα της Ουκρανίας) θα έπρεπε λογικά να είναι στην κορυφή της δημόσιας ατζέντας, αφού οι συνέπειές της μπορούν να αποβούν σοβαρότατες: η Ελλάδα να γίνει στόχος αντιποίνων (είχαμε ήδη μια περίπτωση με επίκεντρο την Κύπρο), ή και η εμπλοκή μας να διευρυνθεί σε σύγκρουση με την Τουρκία.

Στις δημοκρατικές χώρες η συμμετοχή σε πολέμους βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής. Σε εμάς, κυβέρνηση, κόμματα και ΜΜΕ «θυμούνται» τα θέματα αυτά μόνο όταν η επικαιρότητα το καθιστά αναπόφευκτο, αλλά κατά κανόνα τα κρύβουν -και ιδίως τις πιθανές συνέπειές τους- «κάτω από το χαλί».

Η κοινή γνώμη, μας λένε, δεν ενδιαφέρεται, την απασχολεί περισσότερο η ακρίβεια, τα Τέμπη και το κόμμα Τσίπρα. Όμως ο ρόλος της πολιτικής ηγεσίας και των μίντια είναι ακριβώς να αναδεικνύουν και ζητήματα που δεν απασχολούν αυθόρμητα τους πολίτες, αλλά έχουν σημασία -συχνά ζωτική- για τη χώρα και το λαό.

Ο εναγκαλισμός με το Ισραήλ

Εν προκειμένω η κυβέρνηση υποβαθμίζει σκανδαλωδώς την όλη υπόθεση: Έφερε προς κύρωση στη Βουλή τη σχετική συμφωνία με τη Σ. Αραβία το 2024, τρία ολόκληρα χρόνια μετά την υπογραφή της και την αποστολή των Patriot. Αρνείται πως πρόκειται για εμπλοκή σε πόλεμο.

Και όποτε η δράση των Patriot τούς φέρνει στην επικαιρότητα, κομπάζει για το αξιόμαχο των ενόπλων μας δυνάμεων και την αξιοπιστία μας ως σύμμαχο.

Για τη κυβέρνηση της ΝΔ η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στη γραμμή του «πιο πιστού συμμάχου» των ΗΠΑ, του στενού εναγκαλισμού με το Ισραήλ και της σύναψης συμμαχιών με χώρες της Μέσης Ανατολής.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης πρωταγωνιστεί σ’ αυτή τη γραμμή με ακραίες στάσεις και ενέργειες, όπως η επί μακρόν συναίνεση και σιωπή απέναντι στη συντελούμενη γενοκτονία στη Γάζα, η αποστολή των Patriot, ή η εξωφρενική δημόσια επικρότηση της δολοφονίας του Σουλεϊμανλί.

Η διγλωσσία της αντιπολίτευσης

Από τον χώρο της αντιπολίτευσης, το ΠΑΣΟΚ υπερψήφισε τη συμφωνία στη Βουλή, αλλά τώρα δηλώνει αντίθετο στην εμπλοκή μας στον πόλεμο, χωρίς όμως να τοποθετείται επί του συγκεκριμένου και να ζητά την επιστροφή των πυραύλων.

Αντίθετα, υιοθέτησε το έωλο κυβερνητικό επιχείρημα περί της ανάγκης τήρησης των συμφωνημένων. Εννοείται πως τίποτε δεν εμποδίζει την καταγγελία της συμφωνίας από μέρους μας (υπάρχει και σχετικό άρθρο της που το προβλέπει), πολλώ μάλλον που σήμερα η αποστολή αφορά συμμετοχή σε ευρύτερο επιθετικό πόλεμο.

Ο ΣΥΡΙΖΑ υπερψήφισε επίσης τη συμφωνία το 2024. Το 2020, όταν πρωτοσυζητήθηκε η αποστολή των Patriot, υπήρξαν δηλώσεις καταδικαστικές από επιτροπές και στελέχη του κόμματος (π.χ. Δρίτσας), όχι όμως, εξ όσων γνωρίζω, από μέρους της ηγεσίας και του τότε προέδρου Αλέξη Τσίπρα.

Επρόκειτο για τη συνηθισμένη πρακτική ο πρόεδρος να επιτρέπει αντιεθνικιστικές δηλώσεις σε χαμηλότερα επίπεδα για να ικανοποιήσει το κομματικό κοινό, αλλά ο ίδιος ή να σιωπά ή να προβαίνει σε αντίθετες, εθνικιστικές δηλώσεις και ενέργειες, απευθυνόμενος στο εθνικό κοινό (μεταναστευτικό, ελληνο-τουρκικά).

Σήμερα, το επιτελείο του Τσίπρα (και πάλι όχι ο ίδιος) ζήτησε την απόσυρση των Patriot, συνδέοντας το ζήτημα με τις φιλικές σχέσεις Ριάντ με Άγκυρα (πρόκειται προφανώς για άσχετο επιχείρημα, που φαίνεται να δικαιολογεί τη συμμετοχή μας σε επιθετικό πόλεμο σε τρίτη χώρα, φθάνει να έχει αντιτουρκικό χαρακτήρα!).

Επιπλέον «υπενθυμίζει» πως ο Τσίπρας το 2021 είχε εκφραστεί κατά της αποστολής, πράγμα που ή δεν ισχύει ή έγινε σε πολύ χαμηλούς τόνους, αφού δεν εμφανίζεται στην τότε ειδησεογραφία, ούτε και αναπαράγεται σήμερα στην ανακοίνωση της ΕΛΑΣ.

Εξάλλου, ο Αλέξης Τσίπρας ως πρωθυπουργός (και μετέπειτα ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης) ήταν από τους αρχιτέκτονες και θερμός θιασώτης των συμμαχιών με το Ισραήλ και αραβικά καθεστώτα.

Σαφή θέση καταδίκης της παρουσίας των Patriot με απαίτηση να επιστρέψουν στην Ελλάδα έλαβε το ΚΚΕ, η Νέα Αριστερά και ο (εναπομένων) ΣΥΡΙΖΑ.

Είναι πάντως χαρακτηριστική της αγκυλωμένης ελευθεροτυπίας σε «εθνικά» θέματα, η ελάχιστη προβολή που έλαβε η πολεμική μας εμπλοκή στα ΜΜΕ παρά και τις επικρίσεις, έστω με διαφορετική ένταση, του συνόλου της δημοκρατικής αντιπολίτευσης. Αλλά και κόμματα που διατύπωσαν αντιρρήσεις δεν φαίνεται να πολυασχολούνται με το θέμα.

Ο ελέφαντας στο δωμάτιο

Η αποστολή των Patriot και όλη η στρατηγική συμμαχιών με το Ισραήλ και αραβικά καθεστώτα έχει βέβαια τη λογική της. Εξηγείται και δικαιολογείται από όσους την επινόησαν ή συναινούν σε αυτήν από την αντιπαλότητα με την Τουρκία.

Το επιχείρημα είναι απλό: την χώρα μας απειλεί η Τουρκία, άρα επιδιώκουμε να την κυκλώσουμε με ένα πλέγμα συμμαχιών στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Το ότι έτσι εμπλεκόμαστε σε μια άλλη, πολύ μεγαλύτερη σύγκρουση, με τεράστιο πολιτικό και δυνητικά στρατιωτικό κόστος είναι δευτερεύον.

Δευτερεύων είναι και ο γενοκτονικός χαρακτήρας του καθεστώτος Νετανιάχου καθώς και ο χαρακτήρας των συμμάχων μας αραβικών καθεστώτων.

Ας σημειώσουμε κατ’ αρχάς την ευκολία με την οποία κάποιοι εγκαταλείπουν διεθνές δίκαιο και αρχές προς όφελος μιας ακραίας ρεαλπολιτίκ, όταν κρίνουν πως αυτή μας συμφέρει εθνικά.

Πρόκειται συχνά για τους ίδιους που ομνύουν στις αρχές αυτές για να στηρίξουν τη συνέχιση του πολέμου κατά του Πούτιν μέχρι τον «τελευταίο Ουκρανό». Και τους ίδιους που αρνούνται κάθε ρεαλιστική επίλυση του κυπριακού και των ελληνο-τουρκικών διαφορών στο όνομα διεθνούς δικαίου και αρχών.

Όμως η αλήθεια είναι πως σε έναν κόσμο που εξελίσσεται όλο περισσότερο σε ζούγκλα όπου κυριαρχεί η ισχύς πάνω στο δίκαιο, ο ρεαλισμός στην εξωτερική πολιτική και τις διεθνείς σχέσεις αποτελεί δυστυχώς ανάγκη.

Ενώ στόχος πρέπει να είναι η κυριαρχία κανόνων και αρχών, καθώς αυτά υπηρετούν μακροπρόθεσμα την ειρήνη, τη σταθερότητα και άρα τελικά και το συμφέρον των κρατών, θα ήμασταν αφελείς αν παραμέναμε δογματικά προσηλωμένοι σε έναν ιδεαλισμό.

Ας δούμε λοιπόν αν η μεγάλη στρατηγική που υιοθετείται από τη χώρα μας και χαίρει πλατιάς συναίνεσης («στρατηγική αναβάθμιση» την χαρακτηρίζουν μερικοί) ανταποκρίνεται όχι σε ηθικές επιταγές και το διεθνές δίκαιο (αυτό σίγουρα δεν συμβαίνει), αλλά στο ωμό εθνικό συμφέρον.

Το διεθνές δίκαιο δεν είναι κατά περίσταση

Ας επισημάνουμε πρώτον μια κραυγαλέα αντίφαση. Η όλη στάση μας απέναντι στην Τουρκία και στο Κυπριακό στηρίζεται στην επίκληση του διεθνούς δικαίου. Οι συμμαχίες μας όμως στη Μέση Ανατολή το αγνοούν πλήρως. Η αντίφαση αυτή δεν είναι μόνο υποκρισία. Πλήττει αναπόφευκτα την αξιοπιστία μας ως χώρα και άρα είναι ευθέως αντίθετη προς το εθνικό μας συμφέρον.

Το κυριότερο όμως είναι ότι η στρατηγική της «περικύκλωσης» της Τουρκίας με εχθρικές προς αυτήν συμμαχίες, στρατηγική που σήμερα και οπωσδήποτε σε βάθος χρόνου «δείχνει» προς πολεμική σύγκρουση με την γείτονα, μόνο ρεαλιστική δεν είναι.

Η Τουρκία είναι μια ενδιάμεση δύναμη, πολύ ισχυρότερη από εμάς από κάθε άποψη και σε μια δυναμική που η απόσταση που μας χωρίζει θα μεγαλώνει. Είναι εντελώς ουτοπικό να ελπίζουμε ότι θα κατορθώσουμε να υπερισχύσουμε συγκρουσιακά, με φρεγάτες, αεροπλάνα και κυκλωτικές κινήσεις.

Μια τέτοια προσπάθεια μοιραία θα αποτύχει, ενώ παράλληλα θα μας στοιχίζει στο διηνεκές πολύτιμους πόρους αναγκαίους για την ευημερία του λαού μας και τη συνολική μας «ανθεκτικότητα».

Αντιτουρκισμός και αναζήτηση συμβιβασμών

Όλοι οι «παίκτες» της περιοχής και διεθνώς το γνωρίζουν αυτό και η στάση τους απέναντι στην Τουρκία υπαγορεύεται από εντελώς άλλες παραμέτρους από αυτές που σχετίζονται με το δικό μας εθνικό συμφέρον.

Άρα οι αντιτουρκικές συμμαχίες μαζί μας ούτε σταθερές είναι ούτε είναι πιθανό να μας «σώσουν» την κρίσιμη στιγμή. Αντίθετα, οξύνουν τη σχέση μας με την Άγκυρα και δυσχεραίνουν κάθε συνεννόηση.

Αντί λοιπόν να στρώνουμε το δρόμο για σύγκρουση με την γείτονα, σύγκρουση που θα χάσουμε ή, και αν ακόμη την κερδίζαμε προσωρινά, θα μας οδηγούσε σε μια πλήρως αδιέξοδη τροχιά παντοειδούς μακροπρόθεσμης αντιπαράθεσης[1], η σώφρων και ρεαλιστική στάση θα έπρεπε να είναι η αναζήτηση λύσεων στα όσα μας χωρίζουν με την Τουρκία.

Λύσεων που προϋποθέτουν αποφυγή προκλητικών και μονομερών ενεργειών, όπως τα βλέπει η άλλη πλευρά, και ειλικρινή βούληση για αμοιβαίους συμβιβασμούς. Εννοείται πως μια ισχυρή άμυνα αποτελεί μέρος μιας τέτοιας στρατηγικής, ως δικλείδα ασφαλείας, ως συμπλήρωμα όμως της επιδίωξης λύσεων και όχι ως υποκατάστατό της, και χωρίς αυταπάτες για στρατηγική υπεροχή.

Η λύση του διαλόγου

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη παρασύρει τη χώρα σε αυξανόμενη εμπλοκή στους πολέμους της Μέσης Ανατολής και της Ουκρανίας, θυσιάζοντας συν τοις άλλοις και το μακρόχρονο κεφάλαιο καλών σχέσεων της χώρας μας με τον αραβικό κόσμο (σε αντίθεση με ορισμένα καθεστώτα) και τη Ρωσία.

Το σκεπτικό της είναι η προοπτική σύγκρουσης με την Τουρκία σε συνθήκες έλλειψης πολιτικού θάρρους να προχωρήσει σε πραγματικό διάλογο και συμφωνίες με την γείτονα. Η θλιβερή δε πραγματικότητα είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος της προοδευτικής αντιπολίτευσης, το ΠΑΣΟΚ, και εν πολλοίς ο Τσίπρας και ο ΣΥΡΙΖΑ, συναινούν στον πυρήνα της στρατηγικής αυτής.

Μάλιστα, ακολουθώντας τον εύκολο δρόμο του εθνικιστικού λαϊκισμού, ασκούν κριτική στην εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης από τα «δεξιά», επικρίνοντας κάθε «άνοιγμα» προς την Τουρκία και φθάνοντας να συγκλίνουν σ’ αυτό με το εθνικιστικό μπλοκ εντός και στα δεξιά της ΝΔ.

Ακόμη και όταν δυνάμεις της αντιπολίτευσης αντιτάσσονται -και ορθά- στους υπερεξοπλισμούς (που σημειωτέον εξυπηρετούν τα πολεμικά λόμπι τουλάχιστον όσο και την εθνικιστική στρατηγική), αποφεύγουν να επισημάνουν πως η λύση είναι ο διάλογος και η επίλυση των διαφορών με την Τουρκία.

Διότι βέβαια, αν η σύγκρουση με την γείτονα είναι αναπόφευκτη, οι υπερεξοπλισμοί αποτελούν υπαρξιακή ανάγκη, πάνω από παιδεία, υγεία και κοινωνική πολιτική, μπαίνουμε δηλαδή σε έναν άλλο κόσμο, αυτόν του Ισραήλ και της Ουκρανίας. Όμως πρώτιστος στόχος της εξωτερικής μας πολιτικής θα έπρεπε ακριβώς να είναι το να μην εισέλθουμε σε μια τέτοια τροχιά.

Η υπνοβασία της χώρας

Στις σημερινές συνθήκες πολεμικών συγκρούσεων στην ευρύτερη γειτονιά μας η στρατηγική της περικύκλωσης της Τουρκίας με συμμαχίες με εμπολέμους προσλαμβάνει έναν ακραία τυχοδιωκτικό χαρακτήρα.

Ακόμη πιο τυχοδιωκτικές είναι οι ιδέες να «κερδίσουμε πόντους» στην αντιπαράθεση με την Τουρκία, αξιοποιώντας και κρυπτόμενοι πίσω από τις συγκρούσεις αυτές (ιδιαίτερα στην Κύπρο). Είναι απίστευτο πως κάποιοι φαντασιώνονται ότι η Άγκυρα θα το αποδεχτεί και δεν θα αντιδράσει.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης προχωρά προς τις επερχόμενες εκλογές με κύριο όπλο την πολιτική σταθερότητα και την έλλειψη αξιόπιστης εναλλακτικής. Και η δημοκρατική αντιπολίτευση επιλέγει να τον αντιμετωπίσει στο πεδίο της ακρίβειας και της διαφθοράς, θεμάτων που δικαιολογημένα βρίσκονται στο επίκεντρο των ανησυχιών των πολιτών.

Όμως τόσο η κυβέρνηση όσο και η αντιπολίτευση (με λίγες εξαιρέσεις) κρύβουν «κάτω από το χαλί» τον επικίνδυνο δρόμο στον οποίο η κυβέρνηση οδηγεί τη χώρα παίζοντας κυριολεκτικά με τη φωτιά εν μέσω των κοσμογονικών αναταράξεων στην περιοχή μας. Σαν να υπνοβατούμε σε έναν δικό μας κόσμο.

[1] Ας θυμηθούμε εκείνους τους θλιβερούς ναυάρχους που στην εκπομπή του Παπαχελά για την κρίση των Ιμίων δήλωναν περιχαρείς πως, αν επιτιθέμεθα τότε στον τουρκικό στόλο, θα κερδίζαμε τη ναυμαχία με τον αιφνιδιασμό, αλλά τίποτε δεν έλεγαν για το τι θα έπονταν του ναυτικού αυτού… θριάμβου.