Η «αυτοδικία» κάπου μεταξύ «αυτοάμυνας» και επίθεσης

Δημήτρης Χριστόπουλος, Αυγή της Κυριακής, Δημοσιευμένο: 2011-05-22

Τις τελευταίες μέρες, ρατσιστικές επιθέσεις, πογκρόμ εναντίον μεταναστών ενδημούν χάρη σε ένα προφανές στρατηγικό σχέδιο υλοποίησης από τη Χρυσή Αυγή και ελέω της απουσίας ενός αντίστοιχου σχεδίου αντιμετώπισης από την πολιτεία. Οι επιθέσεις αυτές στις γνωστές περιοχές του αθηναϊκού κέντρου βαπτίστηκαν από τη συντριπτική πλειοψηφία των μέσων «αυτοδικία», καθώς εγγράφονται σε μια χρονική αλληλουχία και συνάφεια με τη δολοφονία του Mανώλη Καντάρη στη γωνία Ηπείρου και 3ης Σεπτεμβρίου.

Με κάποιες εξαιρέσεις φαντάζομαι, οι άνθρωποι που διεξάγουν τις επιθέσεις αυτές δεν νιώθουν ότι εγκληματούν. Αυτό που κατά τεκμήριο προβάλλει η ρατσιστική βία ως νομιμοποιητική της βάση είναι η αυτοάμυνα. Η μελέτη της βίας αυτής στην Ευρώπη δείχνει ότι η συμπεριφορά που προσλαμβάνεται από τα υποκείμενά της ως αυτοάμυνα αιτιολογεί τις απεχθέστερες πράξεις σε βάρος μεταναστών, καθώς οι φυσικοί και ηθικοί αυτουργοί τους είτε νιώθουν είτε λένε ότι νιώθουν πως «διώκονται» από τους μετανάστες. Άρα, με βάση αυτή τη συλλογιστική, η αντίδρασή τους καλύπτεται από όσα προβλέπει ο Ποινικός Κώδικας για τέτοιες περιπτώσεις. Το άρθρο 22 του δικού μας Ποινικού Κώδικα αναφέρει πως «δεν είναι άδικη η πράξη που τελείται σε περίπτωση άμυνας», όπου άμυνα είναι «η αναγκαία προσβολή του επιτιθέμενου στην οποία προβαίνει το άτομο, για να υπερασπισθεί τον εαυτό του ή άλλον από άδικη και παρούσα επίθεση που στρέφεται εναντίον τους».

Αυτοάμυνα, πράξη δηλαδή δίκαια, θα ήταν αν την κρίσιμη στιγμή ο σαραντατετράχρονος ή ο συνοδός του μπορούσε να αμυνθεί, προκαλώντας ακόμη και σοβαρές βλάβες στους επιτιθέμενους εγκληματίες. Σύμφωνα με το ελληνικό ποινικό δίκαιο και τη σχετική νομολογία, ως και η υπέρβαση της άμυνας είτε δεν καταλογίζεται καν, είτε τιμωρείται πολύ λιγότερο αν το θύμα της επίθεσης μπορέσει να αποδείξει ότι στην κατάσταση που βρισκόταν δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς. Είναι γνωστή στα ποινικά χρονικά, και όχι μόνο, η περίπτωση της γυναίκας που πριν από αρκετά χρόνια στη Γερμανία, αν και σκότωσε στο δικαστήριο τον βιαστή του παιδιού της, τιμωρήθηκε με ελαφρυντικά.

Τι σχέση έχουν τα παραπάνω με αυτό που έγινε στην Αθήνα; Η απάντηση είναι εύκολη: καμία. Αυτοδικία θα μπορούσε να είναι να «πάρει το νόμο στα χέρια της» η οικογένεια του θανόντος, και πάλι όμως όχι στρεφόμενη εναντίον όλων των μελαψών διερχομένων του δρόμου της, αλλά εναντίον των δραστών του εγκλήματος. Αυτό που συνέβη και συνεχίζει να συμβαίνει στην Αθήνα δεν είναι ούτε αυτοάμυνα ούτε αυτοδικία. Είναι επίθεση. Κάποιοι τρίτοι σχετικά με ένα έγκλημα στρέφονται εναντίον κάποιων άλλων άσχετων με το έγκλημα, βαπτίζοντας την πράξη τους αυτοάμυνα, διότι αλλιώς δεν μπορούν να αιτιολογήσουν την επίθεση. Ταυτόχρονα, ο δημόσιος λόγος τη χρίζει «αυτοδικία», πράξη μεν ποινικά κολάσιμη, η οποία όμως εμφανίζεται να αποδίδει δικαιοσύνη, όπως ορθά επισημαίνει η Α. Ψαρρά στην Ελευθεροτυπία της 16ης Μαΐου 2011.

Αυτό που κρύβεται πίσω από την επιτηδευμένη κατάχρηση του όρου «αυτοδικία» δεν είναι τίποτε άλλο από την «κατανόηση» των αιτιών της επίθεσης. «Μην αυτοδικείτε» σημαίνει ότι «καταλαβαίνουμε ότι σας πνίγει το δίκιο, αλλά σταματήστε». Και εδώ, πάντως, η ακροδεξιά δεν φαίνεται να πρωτοτυπεί. Για μια ακόμη φορά, φαίνεται πως το πήρε το μάθημα. Κάθε άλλο παρά σπάνια, η βία «κατανοείται» με αντίστοιχο τρόπο από ζωντανά κομμάτια της ελληνικής Αριστεράς: όχι βέβαια, η ρατσιστική βία --η οποία πάντοτε καταδικάζεται απερίφραστα--, αλλά άλλες μορφές, με τις οποίες έχουμε μάλλον εξοικειωθεί. Όταν όμως η προβολή της βίας χάνεται μέσα σε μια αλυσίδα γεγονότων και γενεσιουργών αιτιών, με τα οποία η ανθρώπινη συμπεριφορά συνδέεται μέσα από μια μορφή ιστορικής αλληλουχίας ή συνάφειας, τότε ελλοχεύει ο γνωστός κίνδυνος της σχετικοποίησης της ηθικής απαξίωσης της βίας. Αυτό βλέπουμε σήμερα να γίνεται με τη ρατσιστική βία. Ενώ το ελληνικό ποινικό δίκαιο αναφέρεται στο ρατσιστικό κίνητρο ως «επιβαρυντική περίσταση», η κυρίαρχη πολιτική κουλτούρα μάλλον το προσλαμβάνει ως ελαφρυντικό. Να θυμίσουμε, ότι κατά κανόνα, για την ελληνική δικαιοσύνη και τις διωκτικές αρχές στην Ελλάδα η ρατσιστική βία είναι σχεδόν σαν να μην υπάρχει. Το ρατσιστικό κίνητρο των εγκλημάτων δεν εξετάζεται ούτε βέβαια εξιχνιάζεται, καθώς κατά κανόνα θεωρείται ανάξιο λόγου. Όπου βέβαια το ρατσιστικό κίνητρο δεν μπορεί να κρυφτεί, όπως στην περίπτωση του πρόσφατου πογκρόμ, τότε αίφνης οι Έλληνες αναζητούν τις αιτίες της «αυτοδικίας». Ανύποπτοι φαντάζομαι, σαν και αυτούς που αγόρασαν την κάμερα του άτυχου Καντάρη για 120 ευρώ…

----

Ο Δημήτρης Χριστόπουλος είναι πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και διδάσκει στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

Θέματα επικαιρότητας: Βία

Ιλεάνα Σακκά

Τα θύματα θύτες;

Ιλεάνα Σακκά, 2024-01-09

Μέχρι τώρα το γυναικείο κίνημα αναδείκνυε αιτήματα ενάντια...

Περισσότερα
Τάκης Καμπύλης

Η κανονικότητα των επετειακών επεισοδίων

Τάκης Καμπύλης, 2022-12-07

Αθήνα και Θεςσαλονίκη τα περίμεναν τα χθεσινά επεισόδια....

Περισσότερα
Αλέξης Τσίπρας

Το κορίτσι του Κολωνού είναι δικό μας παιδί

Αλέξης Τσίπρας, 2022-10-20

Αντιμετωπίζοντας τραγωδίες όπως αυτή της «εμπορίας» του...

Περισσότερα

Πέρα από τα ˮτέραταˮ: Γονείς, σχολείο, γείτονες και λαϊκιστές πολιτικοί...

Γιώργος Καρελιάς, 2022-10-13

Όταν ξεσπάει μια υπόθεση παρόμοια ή ανάλογη με τη σημερινή...

Περισσότερα

Είναι η γυναικοκτονία, ηλίθιε

Ελενα Ακρίτα, 2021-06-19

Όταν ομολόγησε ο φονιάς, κλάψαμε. Θρηνήσαμε την Καρολάιν...

Περισσότερα

Η δολοφονία του Γιώργου Καραϊβάζ, ενός δημοσιογράφου

Παντελής Μπουκάλας, 2021-04-13

Η ειδεχθής δολοφονία του δημοσιογράφου Γιώργου Καραϊβάζ...

Περισσότερα
Ολύμπιος Δαφέρμος

Βασανιστήρια ξανά!

Ολύμπιος Δαφέρμος, 2021-03-18

Ανατρίχιασα, εξαγριώθηκα, θύμωσα διαβάζοντας ότι άρχισαν...

Περισσότερα

Βία και πολιτική

Χρίστος Αλεξόπουλος, 2018-05-27

Οι τοποθετήσεις των κομμάτων και ιδιαιτέρως του πρωθυπουργού...

Περισσότερα

Άρθρα/ Πολιτική

Δημήτρης Χατζησωκράτης

Μια εβδομάδα μετά, 99 ημέρες πριν

Δημήτρης Χατζησωκράτης, 2024-03-01

Μια εβδομάδα μετά το 4ο Συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ αλλά και ενενήντα...

Γιώργος Γιαννουλόπουλος

Περί εσωστρέφειας και εξωστρέφειας

Γιώργος Γιαννουλόπουλος, 2024-03-02

Kρίνοντας από όσα ακούστηκαν και γράφτηκαν από την εμφάνιση...

Παύλος Τσίμας

Καίγοντας εμπιστοσύνη

Παύλος Τσίμας, 2024-03-02

Την πρώτη φορά που μια δημοσκόπηση έθεσε το ερώτημα «πόση...

Αλ. Τσίπρας: Θυμωμένος; Απογοητευμένος; Ανακουφισμένος;

Τάσος Παππάς, 2024-03-02

Ψάχνοντας στο διαδίκτυο για ιστορικές φράσεις που περιλαμβάνουν...

Σόσιαλ μίντια και φενάκες εν αφθονία

Παντελής Μπουκάλας, 2024-02-20

Από τον πλατωνικό «Φαίδρο» διδαχτήκαμε να είμαστε επιφυλακτικοί...

Γιατί υποχώρησε το κράτος δικαίου στην Ελλάδα;

Παύλος Ελευθεριάδης, 2024-02-17

Το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 7ης Φεβρουαρίου...

Θανάσης Θεοχαρόπουλος

Στροφή σε ένα νέο, υγιές παραγωγικό μοντέλο

Θανάσης Θεοχαρόπουλος, 2024-02-15

Η κυβέρνηση της ΝΔ μετά τις εκλογές και το 41%, που το θεώρησε...

Δημοκρατική αφύπνιση

Λάμπρος Αθανάσιος Τσουκνίδας, 2024-02-11

Να που φτάσαμε να πρέπει να (ξανα)μάθουμε να κουβεντιάζουμε...

Γιώργος Σιακαντάρης

Μια συζήτηση: Αγαθούληδες ή πονηρούληδες;

Γιώργος Σιακαντάρης, 2024-02-11

Η προγραμματισμένη συζήτηση της Έφης Αχτσιόγλου, του Διονύση...

Εξωτερική πολιτική σε έναν απρόβλεπτο κόσμο

Λουκάς Τσούκαλης, 2024-02-10

Το παγκόσμιο οικοδόμημα στην εποχή της αμερικανικής παντοδυναμίας...

Ένας νέος αστερισμός;

Παύλος Τσίμας, 2024-02-10

Το βράδυ των εκλογών του 1981- αφηγείται ο Μίμης Ανδρουλάκης...

Πάνος Σκοτινιώτης

Ζητείται εναλλακτική

Πάνος Σκοτινιώτης, 2024-02-09

Σε λίγες ημέρες συμπληρώνονται 68 χρόνια από τις εκλογές...

×
×