Η στάση τους μπορεί ακόμη να εμπνέει, να δείχνει δρόμους αντίστασης και αξιοπρέπειας απέναντι στη βαρβαρότητα και στον αυταρχισμό που προελαύνει

Βλέπω τις φωτογραφίες από το Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Και δίπλα τους τοποθετώ με τον νου μου τους φακέλους που σώθηκαν από τις πυρές της Χαλυβουργικής, τα οστά των εκτελεσμένων στο Επταπύργιο, τα χειροποίητα καραβάκια των πολιτικών κρατουμένων. Υλικά κατάλοιπα ενός τραυματικού παρελθόντος που μπορεί ακόμη επίμονα να εισβάλει ξαφνικά στις ζωές μας και να ανατρέπει τις «στέρεες παρατάξεις». Τα υλικά κατάλοιπα ενός παρελθόντος που όσο κι αν υποτιμάται ή ξορκίζεται, παραμένει ζωντανό μέσα από την εμπειρία των ανθρώπων. Δεν διαγράφεται, μένει κρυμμένο σε φακέλους κι αποθήκες, παραμονεύει.

Εδώ και λίγο καιρό ο Θανάσης Καρτερός (ΘΚ), με καθημερινά άρθρα από τις στήλες της Εφημερίδας των Συντακτών, έχει αναλάβει τη στήριξη του εγχειρήματος του Αλέξη Τσίπρα για επιστροφή στην εθνική πολιτική. Απολύτως σεβαστή η επιλογή του. Εξάλλου δεν είναι η πρώτη φορά που αναλαμβάνει αυτόν τον ρόλο.

Πολλοί από εμάς θυμόμαστε πώς υπερασπιζόταν τον τότε πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ απέναντι σε όσους τυχόν διαφωνούσαν σε συγκεκριμένα θέματα. Η αλήθεια είναι βέβαια πως τότε, όπως και τώρα, ο τρόπος του ενοχλούσε.

Στο άρθρο του της 21/2, ο ΘΚ ασχολείται (πάλι) με τη Νέα Αριστερά. Εύλογο, αφού στο κόμμα αυτό υπάρχουν ισχυρές διχογνωμίες γύρω από τη στάση απέναντι στον Τσίπρα.

Στην Ελλάδα, 8 στους 10 πολίτες θεωρούν ότι υφίσταται κρίση θεσμών. Απλοί άνθρωποι, σε πολλές χώρες, απομακρύνονται από τη δημοκρατία επειδή νιώθουν ότι οι ελίτ χειραγωγούν τους θεσμούς, τους πόρους και το «σύστημα» προς όφελός τους. Για να ανατραπεί αυτή η επικίνδυνη τάση, που αναπτύσσεται και στη χώρα μας, χρειάζεται ριζική πολιτική αλλαγή, δικαιοσύνη και καταπολέμηση των ανισοτήτων. Οι θεσμοί έχουν ανάγκη από ένα αέρα ανανέωσης και αλλαγής, ώστε να κερδίσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών. Όμως, πολλά από αυτά που συμβαίνουν κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση και επιτείνουν τη δυσπιστία των πολιτών.

ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ που χαρακτηρίζεται από την αλληλουχία πολλαπλών κρίσεων, η αναθεώρηση του Συντάγματος οφείλει να απαντήσει σε ένα θεμελιώδες ερώτημα, αν η οικονομία θα συνεχίσει να αντιμετωπίζεται ως τεχνικό πεδίο ή ως βάση της κοινωνικής συνοχής.

ΑΔΙΑΜΦΙΣΒΗΤΗΤΑ υπάρχουν πεδία όπου η αναθεώρηση επιβάλλεται από τη συγκυρία.

Το άρθρο 16 είναι ένα από αυτά. Η χώρα χρειάζεται ένα συνταγματικό πλαίσιο παιδείας που να μιλά με όρους 21ου αιώνα.

Η χώρα μας σήμερα διανύει τον έβδομο χρόνο διακυβέρνησης της ΝΔ και η κατάσταση γίνεται ολοένα και πιο ανυπόφορη. Το κράτος δικαίου πλήττεται συνεχώς και τα σκάνδαλα εμφανίζονται το ένα μετά το άλλο. Έχουμε μία κυβέρνηση της συγκάλυψης και της κοινωνικής αδικίας. Τέμπη, ΟΠΕΚΕΠΕ, διασπάθιση κονδυλίων, αγροτικό, ακρίβεια και αισχροκέρδεια. Αυτή η δυστοπία δεν μπορεί να συνεχιστεί και η ευθύνη όλων μας είναι μεγάλη.

Για να αντιμετωπιστούν οι κοινωνικές ανισότητες χρειάζεται ξεκάθαρο αριστερό προοδευτικό πρόγραμμα. Η διάκριση Αριστεράς – Δεξιάς, προοδευτικής – συντηρητικής παράταξης είναι απολύτως υπαρκτή. Όποιοι επένδυσαν ή επενδύουν στη συνολική απαξίωση του πολιτικού συστήματος και του κοινοβουλευτισμού αργά ή γρήγορα αντιλαμβάνονται το αδιέξοδο.

Με τρία χρόνια καθυστέρηση μετά από αρκετές πολιτικές αντιπαραθέσεις, η γαλλική κυβέρνηση ανακοίνωσε την Πέμπτη τον ενεργειακό οδικό χάρτη της Γαλλίας με τον μεγαλεπήβολο στόχο ότι θα αποτελέσει την απάντηση στην «πρόκληση του αιώνα». Να γίνει δηλαδή η Γαλλία «το πρώτο μεγάλο βιομηχανικό έθνος που θα απαλλαγεί από την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα». Η νέα ενεργειακή στρατηγική ανατρέπει την προηγούμενη δίνοντας ξανά την έμφαση στην πυρηνική ενέργεια, με παράλληλη επιβράδυνση της αιολικής και της ηλιακής.

Κάπου στην αρχή της δεύτε­ρης θητείας του Κυριάκου Μητσο­τάκη φαι­νόταν η κυριαρ­χία του να είναι αδιαμ­φι­σβήτητη. Έγραφα τότε για έναν «μονο­κομ­μα­τικό πλου­ρα­λι­σμό» ή έναν «πλου­ρα­λι­στικό μονο­κομ­μα­τι­σμό», με την έννοια πως δεν δια­φαι­νόταν αντίπαλο κομ­μα­τικό δέος στη Ν.Δ. και στον Κυριάκο Μητσο­τάκη. Το σύστημα της σύγκρου­σης των παλαιών δύο πόλων (ΠΑΣΟΚ-Ν.Δ.) είχε ξεπε­ρα­στεί προ πολ­λού από τον δικομ­μα­τι­σμό (ΣΥΡΙΖΑ-Ν.Δ.) της μνη­μο­νια­κής περιόδου. Αλλά το 2023 φαι­νόταν και αυτό να παρα­δίδει τη θέση του στο σύστημα του ενός (Ν.Δ.) και μισού κόμ­μα­τος.

Επιχειρηματολόγησε χθες ο Πρωθυπουργός ότι πρέπει να γίνει αναθεώρηση γιατί «στο Σύνταγμα δεν υπάρχει η έννοια της αξιολόγησης, της κλιματικής κρίσης, της τεχνητής νοημοσύνης. Εξακολουθεί να υπάρχει η “σκληρή” απαγόρευση για μη κρατικά πανεπιστήμια».

Υπάρχουν δύο διαδεδομένοι «μύθοι» σχετικά με την αναθεώρηση του Συντάγματος. Σύμφωνα με τον πρώτο η αναθεώρηση δεν είναι αναγκαία για την ανάταξη μιας χώρας, αφού τα προβλήματα στους θεσμούς και την οικονομία δεν έχουν ως επίκεντρο τη συνταγματική τάξη. Ο δεύτερος είναι εκ διαμέτρου αντίθετος, θεωρώντας προϋπόθεση για την έξοδο από χρόνιες παθογένειες μια ευρεία συνταγματική μεταρρύθμιση.

Η άποψή μου αποκλίνει και από τις δύο προηγούμενες αντιλήψεις. Με την αναθεώρηση του Συντάγματος δεν θα αλλάξει όψη η χώρα. Η συνταγματική μεταρρύθμιση είναι μεν αναγκαία, τόσο από ουσιαστική όσο και από συμβολική άποψη, όμως δεν αποτελεί τη λυδία λίθο για την αντιμετώπιση των παθογενειών στη δημόσια διοίκηση, τη δικαιοσύνη, το εκπαιδευτικό σύστημα ή την κοινωνική ασφάλιση.

Οι πρωθυπουργικές εξαγγελίες για αναθεώρηση του Συντάγματος είναι ακόμη πρώιμες, άρα μια υπερβολική τους ανάλυση ίσως αδικήσει την πολιτική και συνταγματική πραγματικότητα μέσα στην οποία εντάσσονται. Δίνουν πάντως έναν τόνο. Μοιάζει σαν να θέλουν να τραβήξουν την πολιτική προσοχή από τα δύσοσμα θεσμικά τάρταρα, όπου μας οδήγησε η απίθανη πολιτεία των σημερινών κυβερνώντων. Στο παρόν σημείωμα πάντως λίγο ενδιαφέρουν οι πολιτικές ή και κομματικές πλευρές της πρωθυπουργικής εξαγγελίας. Μεγαλύτερη σημασία έχει να επιχειρήσουμε να αξιοποιήσουμε την αναθεωρητική πρωτοβουλία ως μια στιγμή θεσμικής αυτογνωσίας και νηφαλιότητας.

Δεν είναι η πρώτη φορά που μία κυβέρνηση καταφεύγει στην αναθεώρηση του Συντάγματος, με πρόσχημα να μας πείσει για τον μεταρρυθμιστικό της οίστρο αλλά στην πραγματικότητα για να απομακρυνθούν τα φώτα της δημοσιότητας από σκάνδαλα και αποτυχίες. Την μικροπολιτική αυτήν τακτική (την οποία έχω χαρακτηρίσει περιπαικτικά «το στρίβειν δια της αναθεώρησης») την βλέπουμε ξανά σήμερα, αλλά σε μια ακόμη χειρότερη εκδοχή της. Το γιατί είναι προφανές: κανένας λεκτικός βερμπαλισμός και καμία μεγαλεπήβολη εξαγγελία δεν μπορεί να υπερκεράσει το τεράστιο έλλειμμα θεσμικής αξιοπιστίας που έχει σωρεύσει η σημερινή κυβέρνηση κατά την διάρκεια της έως τώρα θητείας της. Το διαβόητο πλέον «επιτελικό κράτος», η ασφυκτική χειραγώγηση της Δικαιοσύνης, το πρωτοφανές σκάνδαλα των υποκλοπών, η εκτός δημοκρατικών ορίων ραδιοτηλεοπτική προπαγάνδα, η ασύστολη διαπλοκή, οι καλπονοθευτικές μεθοδεύσεις ως προς το εκλογικό σύστημα, η αδίστακτη επιβολή των ιδιωτικών Πανεπιστημίων, η αδιανόητη θεσμική διαχείριση των δυσωδών υποθέσεων των Τεμπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ και πολλά άλλα δεν συνθέτουν απλώς ένα ολισθηρό πεδίο συνεχούς δοκιμασίας του Συντάγματος. Προδίδουν, ταυτόχρονα, με ολοένα και περισσότερη ένταση, μία βαθύτατα καθεστωτική νοοτροπία, η οποία, εν προκειμένω, αποστρέφεται κάθε συνταγματική δέσμευση που θα μπορούσε να θέσει φραγμούς στον αυταρχισμό και στις αυθαιρεσίες της εκτελεστικής εξουσίας (και δη του επικεφαλής της),

Όταν αναφέρεται η φράση «ψηφιακή κυριαρχία», πολλοί νομίζουν ότι αυτό είναι κάτι τεχνικό, που αφορά μόνο ειδικούς. Όμως η αλήθεια είναι απλή: αν ως κοινωνία δεν ελέγχουμε τις ψηφιακές υποδομές που στηρίζουν σχεδόν όλες τις λειτουργίες ενός σύγχρονου κράτους, την οικονομία και την καθημερινή μας ζωή, τότε δεν ελέγχουμε ούτε τις επιλογές μας. Στον 21ο αιώνα η ανεξαρτησία δεν κρίνεται μόνο στα σύνορα και στην ενέργεια. Κρίνεται και στο ποιος έχει τα κλειδιά των δικτύων, των υπολογιστικών κέντρων, του λογισμικού και, πλέον, της Τεχνητής Νοημοσύνης.