Ποιες επιπτώσεις μπορεί να έχει ο πόλεμος στα καθ’ ημάς; Από μηδαμινές, εφόσον λήξει μέσα σε λίγες εβδομάδες, έως μεγάλες και τόσο σοβαρές που θα οδηγούσαν σε πρόωρες εκλογές πριν την κατάρτιση του Προϋπολογισμού 2027.

Ο πόλεμος επηρεάζει την ελληνική οικονομία μέσα από διάφορα κανάλια αυτοτελώς ή σε ντόμινο. Το βασικό είναι οι πληθωριστικές πιέσεις εξαιτίας της ανόδου των τιμών των ορυκτών καυσίμων. Αυτή η άνοδος πιέζει το ισοζύγιο πληρωμών (λόγω των εισαγωγών καυσίμων) και εντείνει τις πληθωριστικές πιέσεις, με συνέπεια να ακριβαίνουν όλα τα εμπορεύματα πλην της εργασίας –που, συγκριτικά, φθηναίνει.

Τι μπορεί να σημάνει ο πόλεμος για την ελληνική οικονομία; Η σωστή απάντηση είναι «εξαρτάται». Βασικά εξαρτάται από τη διάρκειά του και την επίδραση που θα έχει στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.

Στα Στενά του Ορμούζ κρύβονται μεγάλες απειλές και οι εξελίξεις δεν μπορούν να προβλεφθούν. Κάποιοι υπολογισμοί, ωστόσο, ίσως είναι χρήσιμοι για να εκτιμήσει κανείς τη μία ή την άλλη εξέλιξη:

Στο διάστημα μέχρι την Παρασκευή, η τιμή του πετρελαίου από τα 65 δολ./βαρέλι πριν ξεσπάει ο πόλεμος, είχε ανέβει στα 84 δολ./βαρέλι, και τα προθεσμιακά συμβόλαια Μαΐου την έδειχναν να πέφτει στα 79 δολ./βαρέλι, δηλαδή πολύ κάτω από τα 100 δολ. που φοβίζουν.

Την εβδομάδα που φεύγει, παρά τα ακραία καιρικά φαινόμενα που προκαλεί ο Ντ. Τραμπ στον κόσμο, οι ευρωπαϊκές αγορές ομολόγων απολάμβαναν καλοκαιρία. Μέσα σε μια μέρα, την Τρίτη, δεκατέσσερις αμερικανικές πολυεθνικές προχώρησαν σε ομολογιακές εκδόσεις σε ευρωπαϊκά νομίσματα –σημείωνε το Bloomberg. Βοηθούντος του Αμερικανού προέδρου, οι ευρωπαϊκές αγορές χρέους τείνουν να γίνουν οι αγαπημένες των Αμερικάνων. Δεν είναι μόνο ότι πέρυσι έκαναν το 25% όλων των εταιρικών εκδόσεων επενδυτικής βαθμίδας και άντλησαν 143 δισ. ευρώ, ενώ φέτος προβλέπεται να κάνουν περισσότερα. Είναι, επίσης, ότι σε αντίθεση με το παρελθόν, οι αμερικανικές εταιρείες δεν αλλάζουν σε δολάρια το προϊόν των δανείων σε ευρώ, στερλίνες ή ελβετικά φράγκα, αλλά τα διατηρούν προκειμένου να αντισταθμίζουν τους κινδύνους του δολαρίου.

Ένα από τα θεμελιώδη στοιχεία της καθ’ ημάς θρυλούμενης σταθερότητας είναι το οξύ στεγαστικό πρόβλημα. Δεν είναι μόνο σταθερό, έχει γίνει και εκρηκτικό τα τελευταία χρόνια, μετά την έξοδο από τα μνημόνια. Με συνέπεια, όχι μόνο να κονιορτοποιεί το δικαίωμα σε μια αξιοπρεπή κατοικία, αλλά και να εξασθενεί τις δυνάμεις της κοινωνικής συνοχής και να μπλοκάρει την ανάπτυξη. Μια συνοπτική εικόνα: Τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν περίπου το 36% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για να καλύψουν το κόστος στέγασης, ενώ ο μέσος όρος στους «27» της Ε.Ε. είναι σχεδόν στο μισό, 19,2%. Το 29% των Ελλήνων στα αστικά κέντρα ζει σε νοικοκυριά που ξοδεύουν πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για να καλύψουν το κόστος στέγασης, ενώ ο μέσος όρος στην Ε.Ε. είναι στο ένα τρίτο, 9,8%.

Το ένα αφήγημα λέει ότι μπορεί να μην είναι ιδανική η κατάσταση της οικονομίας αλλά, πάντως, τα πράγματα πάνε γενικά προς το καλύτερο, υπάρχει βελτίωση σε όλα τα μέτωπα, αλλού μικρότερη αλλού μεγαλύτερη κι ίσως δεν είναι τόσο γρήγορη όσο θα θέλαμε και όσο υπό προϋποθέσεις θα ήταν εφικτό αλλά, πάντως, η βελτίωση είναι σταθερή, το σύστημα λειτουργεί, αποδίδει και το αύριο θα είναι καλύτερο από το χτες. Υπάρχει κι ένα διαφορετικό αφήγημα: Ότι οι βελτιώσεις είναι επιμέρους και οριακές και συνολικά τα πράγματα κατατείνουν σε ένα αύριο όπου οι νεότερες γενιές θα ζηλεύουν το βιοτικό επίπεδο των προγενέστερων.

Ηταν σημαντική η παρέμβαση του Γιάννη Ρέτσου, την περασμένη Τρίτη, στην παρουσίαση της τριμηνιαίας έκθεσης του ΙΟΒΕ. Ο καταξιωμένος επιχειρηματίας, μιλώντας ως πρόεδρος του ΙΟΒΕ, περιέγραψε με αδρές πινελιές τη διεθνή κατάσταση και όσα πρωτοφανή γίνονται, και έστειλε σήμα κινδύνου με τρόπο και ένταση που διασφάλιζαν ότι δεν θα παραπέσει, θα φθάσει στους πολλαπλούς παραλήπτες του και θα γίνει κατανοητό: Ερχεται θύελλα, είπε. Αν και έχουμε μπει σε εντελώς αχαρτογράφητα νερά, ούτε επαγρυπνούμε ούτε προετοιμαζόμαστε γι’ αυτήν, παρότι η οικονομία μας δεν θα μπορέσει να αντέξει σε μια νέα ευρωπαϊκή κρίση.

Πόσοι είναι οι νεκροί από εργατικά δυστυχήματα στην Ελλάδα; 50 το χρόνο, όπως λένε τα επίσημα στοιχεία; Ή 200 όπως τους μετράει ένας συνδικαλιστικός φορέας; Σε μια χώρα που είχε γίνει κάποτε ανέκδοτο για τις στατιστικές της επιδόσεις και που, μέχρι να την υποχρεώσει η τρόικα να τους μετρήσει, δεν ήξερε πόσους δημοσίους υπαλλήλους απασχολεί και πόσους δημόσιους οργανισμούς διαθέτει, μας συμβαίνει συχνά να διαφωνούμε στο μέτρημα. Αλλά αυτός ο καυγάς για τους μακάβριους αριθμούς που στήθηκε ενώ κάπνιζαν ακόμη τα αποκαΐδια του εργοστασίου στα Τρίκαλα και ήταν ακόμη άταφες οι πέντε νεκρές γυναίκες, μάλλον ξεπέρασε τα όρια.

Πριν από δύο εβδομάδες, η Bank of America έκανε την πρώτη φετινή παγκόσμια έρευνα κοινής γνώμης στον χώρο των διαχειριστών κεφαλαίων. Παρά τον συγκλονιστικό χαρακτήρα και το απρόβλεπτο των αλλαγών σε όλο τον κόσμο, οι διαχειριστές κεφαλαίων είναι περισσότερο αισιόδοξοι για το μέλλον απ’ όσο υπήρξαν τα τελευταία πέντε χρόνια. Οι μισοί λένε ότι δεν βλέπουν οικονομική «προσγείωση» μέσα στο 2026, ενώ το ποσοστό όσων προβλέπουν νέα εκρηκτική άνοδο είναι το υψηλότερο στην τελευταία τετραετία.

Ακραία αισιοδοξία, λοιπόν, στο ξεκίνημα μιας χρονιάς με πολλές απειλές. Που δεν μένει στα λόγια, αλλά μεταφράζεται σε τοποθετήσεις, σε λεφτά.

Μετά τα χρόνια της χρεοκοπίας η χώρα ανέπτυξε μια ιδιότυπη φοβία. Να μην ανησυχήσει άλλο τους πολίτες της. Να μη χαλάσει την εικόνα της. Μάθαμε να αποφεύγουμε συστηματικά να μιλάμε και να ψάχνουμε λύσεις αποκατάστασης, για την αποεπένδυση που προκάλεσε η οικονομική κρίση στις βασικές υποδομές της χώρας.

Το περιστατικό με τις ραδιοσυχνότητες την Κυριακή δεν ήταν ένα μεμονωμένο περιστατικό. Εδώ και χρόνια λειτουργούμε οδικές (εκτός των ιδιωτικών δρόμων), σιδηροδρομικές και αεροπορικές μεταφορές με συστήματα και λογικές μιας άλλης εποχής. Κατά τη διάρκεια της κρίσης, η χώρα έμαθε να μετράει τα πάντα σε δημοσιονομικούς όρους και ως εκ τούτου τα θέματα των υποδομών υποχώρησαν ως προτεραιότητες.

Μία παράμετρος που θα βαρύνει στις οικονομικές εξελίξεις το 2026 είναι η ολοκλήρωση της λειτουργίας του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), πρακτικά στα τέλη του πρώτου εξαμήνου. Μένει να φανεί πόσα από τα 36,6 δισ. ευρώ, που είχαν κατανεμηθεί στη χώρα μας, θα απορροφηθούν τελικά – σύμφωνα με υπολογισμούς θα είναι λίγο πάνω από τα δύο τρίτα. Αλλ’ αυτό που ήδη έχει φανεί και, δυστυχώς, δεν αλλάζει, είναι η πολύ κακή διαχείριση όσων απορροφήθηκαν.

Οι προβλέψεις του Μεσοπρόθεσμου Δημοσιονομικού – Διαρθρωτικού Σχεδίου που δόθηκε στη δημοσιότητα τον Οκτώβριο, επιβεβαιώνουν την ανησυχία πολλών αναλυτών για το μέλλον της ελληνικής οικονομίας. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, που είχε την ευθύνη για την κατάρτιση του Σχεδίου, ο ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης την πενταετία 2029-34 θα κυμανθεί από 0,2-0,4%, επιδόσεις στασιμότητας και απόκλισης από τον ευρωπαϊκό κανόνα.

Πίσω από την επιστροφή στις χαμηλές επιδόσεις βρίσκεται η εξάντληση της δυναμικής του Ταμείου Ανάκαμψης. Η επιλογή των Ευρωπαίων ηγετών να θεσμοθετήσουν το Ταμείο Ανάκαμψης μεσούσης της πανδημίας είχε δύο στόχους.

Αναζητώντας τις ρίζες του κακού που οδηγούν – απ΄ όσα βλέπουμε μέχρι σήμερα – τον συντηρητικό αγροτικό κόσμο στα άκρα με τους αποκλεισμούς δρόμων, τελωνείων, αεροδρομίων ακόμη και λιμανιών, γεγονότα πρωτόγνωρα για τη γενιά της Μεταπολίτευσης, ανακαλύπτει κανείς διαφορετικές αναγνώσεις του ίδιου προβλήματος.

Την «επιφανειακή», ότι για όλα φταίει το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, η μαζική κλοπή των επιδοτήσεων από κυκλώματα και επιτήδειους που είχαν την πλάτη κυβερνητικών στελεχών για να πλουτίζουν (χωρίς να παράγουν) σε βάρος των έντιμων αγροτών με τους οποίους μοιράστηκαν τον κοινό κουμπαρά της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ).