Ο χορός των τεθωρακισμένων

Τη λέξη "χορός" του τίτλου τη δανείστηκα από μια συνέντευξη του Γιάννη Ρίτσου, που είδε τα ρώσικα τανκς να... χορεύουν στους δρόμους της Πράγας!

Φέτος τον Αύγουστο κλείσανε 40 χρόνια από την ημέρα που τα ρώσικα τανκς εισέβαλαν στην τσεχοσλοβάκικη πρωτεύουσα και σ’ ολόκληρη τη χώρα φυσικά, καταλύσανε με τη βία το υφιστάμενο αριστερό καθεστώς που είχε εγκριθεί πρόσφατα από την Κεντρική Επιτροπή του Τσεχοσλοβάκικου Κομμουνιστικού Κόμματος και πράγμα πρωτάκουστο για τη σημερινή Ευρώπη, κουβάλησαν με τη βία στη Μόσχα την ηγεσία αυτής της χώρας, με πρώτο τον γραμματέα του Κόμματος Αλεξάντερ Ντούμπτσεκ, όπου εκεί τους ανάγκασαν να υπογράψουν "συνθήκη" ευγνωμοσύνης, αποκαλώντας τούς εισβολείς σωτήρες τους!

***

Ίσως να μην είναι καθόλου τυχαίο που η Άνοιξη της Πράγας συνέπεσε με τον γαλλικό Μάη. Φαίνεται πως οι συνθήκες για αλλαγές ωρίμαζαν παράλληλα τόσο στον ανατολικό, όσο και στον δυτικό κόσμο της Ευρώπης. Άλλωστε πολλά από τα συνθήματα των εξεγερμένων τόσο στο Παρίσι όσο και στην Πράγα είχαν κοινούς στόχους.

Πάντως, αν με το τέλος του Μάη πολλά από τα αιτήματά του μείνανε ανεκπλήρωτα, η εισβολή των τεθωρακισμένων στην Πράγα μπορούμε να πούμε πως σηματοδότησε την αρχή του τέλους του λεγόμενου "υπαρκτού σοσιαλισμού".

Είναι γνωστό πως και άλλες τέτοιες επεμβάσεις είχαν γίνει στο παρελθόν, με αποκορύφωμα εκείνη στην Ουγγαρία το 1956. Ωστόσο οι αντιδράσεις του αριστερού κόσμου και ιδιαίτερα των κομμουνιστών ήταν πολύ χαλαρές έως ανύπαρκτες.

Στην περίπτωση της Τσεχοσλοβακίας, όμως, ύψωσαν φωνή διαμαρτυρίας τα περισσότερα κομμουνιστικά κόμματα της Δυτικής Ευρώπης και όχι μόνο αυτά. Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στα δύο μεγάλα -τότε- κόμματα, στο Ιταλικό και το Γαλλικό, που σύσσωμες οι ηγεσίες τους (με μοναδική εξαίρεση τη Ζανέτ Τορέζ, σύζυγο του πρώην γραμματέα του γαλλικού Κ.Κ.) καταδίκασαν την επέμβαση. Το σημαντικότερο όμως ήταν πως την επέμβαση καταδίκασε και η συντριπτική πλειοψηφία των μελών και των οπαδών αυτών των κομμάτων, παραδειγματιζόμενοι από τη στάση της ηγεσίας τους.

***

Ας έρθουμε και στο Ελληνικό Κομμουνιστικό Κίνημα. Όταν έγινε η επέμβαση στην Πράγα, η διάσπαση του ΚΚΕ είχε ήδη συντελεστεί από τον Φλεβάρη του ίδιου χρόνου με τη δωδέκατη ολομέλεια. Έτσι η πλειοψηφία της ηγεσίας του κόμματος, που κράτησε και τη σφραγίδα, έχοντας την αμέριστη συμπαράσταση του σοβιετικού Κ.Κ., αλλά και "ποτισμένη με τη δογματική σκέψη" (όπως έλεγε ο Β. Σερζ για κάποιους παλιότερους), τάχθηκαν ανεπιφύλακτα υπέρ της επέμβασης. Αντίθετα η ηγεσία του τότε ΚΚΕ Εσωτερικού, που είχε αρχίσει σιγά σιγά να ενστερνίζεται το πνεύμα της ανανέωσης, στάθηκε κατηγορηματικά αντίθετη.

Κατηγορηματικά αντίθετη στάθηκε και μια μεγάλη μερίδα Ελλήνων κομμουνιστών και αριστερών, που με την επέμβαση είδαν να εκλείπουν οι τελευταίες ελπίδες μιας δημοκρατικής εξέλιξης στα καθεστώτα του υπαρκτού σοσιαλισμού.

Οι πρώτες εκδηλώσεις αποδοκιμασίας ξεκίνησαν από το στρατόπεδο πολιτικών κρατουμένων στο Παρθένι της Λέρου. Ήταν μια δήλωση καταδίκης της επέμβασης, που την υπέγραφαν 80 στελέχη (η πλειοψηφία του στρατοπέδου) και δημοσιεύτηκε στις αρχές του Σεπτέμβρη του 1968 στην εφημερίδα "Ουνιτά". Στη συνέχεια εκφράστηκαν καταδικάζοντάς την και πολλοί άλλοι αγωνιστές που βρίσκονταν στα στρατόπεδα και τις φυλακές της χούντας, αλλά και στην παρανομία. Το ίδιο έγινε και με τους Έλληνες αριστερούς του εξωτερικού.

Από την άλλη μεριά το επίσημο ΚΚΕ δεν στάθηκε με σταυρωμένα χέρια. Με το κύρος της αναγνώρισής του από όλα σχεδόν τα κομμουνιστικά κόμματα και ιδιαίτερα από το Σοβιετικό, προσπάθησε να πείσει πως η πλειοψηφία των Ελλήνων κομμουνιστών ήταν υπέρ της επέμβασης. Έδωσε μάλιστα στη δημοσιότητα (πολύ αργότερα από τους άλλους είναι αλήθεια) και αρκετές υπογραφές, που σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις, όπως με το άλλο στρατόπεδο της Λέρου, το Λακί, ξεπερνούσαν εκείνες των ανανεωτικών.

Κατά της επέμβασης στάθηκε τότε και η μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων αριστερών διανοουμένων. Και το εκφράσανε με διάφορους τρόπους. Οι λίγοι που δεν μίλησαν ή ακόμη που επικρότησαν την επέμβαση δεν ήταν γιατί την πίστευαν, αλλά γιατί δεν ήθελαν να έρθουν σε ρήξη με το κόμμα τους, στο οποίο πράγματι ήταν αφοσιωμένοι.

Στους τελευταίους θα πρέπει να συμπεριλάβουμε και τον αγαπημένο μας Γιάννη Ρίτσο. Αδυνατεί κανείς να πιστέψει πως ο ποιητής της "Ρωμιοσύνης", που τραγούδησε τόσο πολύ τη λευτεριά, τη δημοκρατία και την ειρήνη, είδε τα ρώσικα τεθωρακισμένα να χορεύουν καρσιλαμά στην Πράγα και όχι να σκοτώνουν διαδηλωτές!

Για την ιστορία πάντως δεν υπάρχουν εξαιρέσεις ούτε και για τους ποιητές...