Καλπάζων λαϊκισμός στην ελληνική κοινωνία
Νίκος Μουζέλης, Ελευθεροτυπία, Δημοσιευμένο: 2004-05-28
Νομίζω πως ο σχετικά ευρωσκεπτικιστικός προσανατολισμός των Ελλήνων, που δείχνει η έρευνα της Opinion, για την «Ε», μπορεί να εξηγηθεί αν λάβουμε υπόψη μας τους εξής παράγοντες:
* Υπάρχει ένα σοβαρό δημοκρατικό έλλειμμα στον τρόπο που παίρνονται οι αποφάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η συμμετοχή των πολιτών στις ευρωπαϊκές πολιτικές διαδικασίες είναι τόσο έμμεση/απόμακρη που ο πολίτης αισθάνεται τελείως ξεκομμένος από την κεντρική γραφειοκρατία των Βρυξελλών. Αυτή φαίνεται να αποφασίζει χωρίς να παίρνει υπόψη της τη λαϊκή βούληση σε εθνικό επίπεδο.
* Η Ε.Ε. δεν έχει ακόμα αποκτήσει το είδος της πολιτικής και στρατιωτικής ενοποίησης που θα την καθιστούσε σχετικά αυτόνομη από την αμερικανική υπερδύναμη. Επειδή δεν έχει τέτοιου είδους αυτονομία, η Ευρώπη δεν μπορεί να διαφοροποιήσει σημαντικά την εξωτερική της πολιτική απ’ αυτή των ΗΠΑ σε θέματα όπως το Ιράκ και η Παλαιστίνη- πράγμα που την καθιστά μη δημοφιλή όχι μόνο στους Ελληνες αλλά και στους άλλους Ευρωπαίους πολίτες.
* Λόγω του νεοφιλελεύθερου χαρακτήρα του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος (το οποίο η Ευρώπη δεν μπορεί για τη στιγμή ν’ αλλάξει), η Ε.Ε. είναι αναγκασμένη να ακολουθεί κοινωνικο-οικονομικές πολιτικές που εντείνουν τις ανισότητες και σε ευρωπαϊκό επίπεδο και σ’ αυτό των κρατών-μελών. Αυτή η κατάσταση δημιουργεί αντιευρωπαϊκές στάσεις και νοοτροπίες στη σημαντική μερίδα του πληθυσμού που, λόγω των εντεινόμενων ανισοτήτων, περιθωριοποιείται.
* Παρατηρούμε έναν καλπάζοντα λαϊκισμό στην ελληνική κοινωνία που οδηγεί στην ξενοφοβία και σε έναν εθνικισμό «αμυντικού» τύπου. Αυτή η κατάσταση καλλιεργείται από την Εκκλησία από τη μια μεριά και από πολιτικές ελίτ με αριστεροεθνικιστικούς προσανατολισμούς. Οι τελευταίοι, παρ’ όλο που δεν κυριαρχούν πολιτικά, επηρεάζουν σημαντικά το μέσο πολίτη. Αυτή η επιρροή εξηγείται εν μέρει από το ότι η ηγεσία του κυβερνώντος κόμματος, όπως είδαμε και στο θέμα της Κύπρου, αντί να προσπαθεί να αλλάξει μια κακά πληροφορημένη κοινή γνώμη, τείνει να την ακολουθεί παθητικά.
* Οπως είναι γνωστό, οι πόροι από τα κοινοτικά κονδύλια, αντί να χρησιμοποιηθούν για να γίνουν οι απαραίτητες δομικές αλλαγές (ιδίως στον αγροτικό τομέα) διοχετεύθηκαν σε αντιπαραγωγικούς χώρους. Τώρα που τα κονδύλια αρχίζουν να μειώνονται, μια σημαντική μερίδα του πληθυσμού βρίσκεται σε όλο και πιο δύσκολη οικονομική θέση. Η ευθύνη γι’ αυτή την κατάσταση, κατά τη γνωστή λαϊκιστική λογική, μετατίθεται από αυτούς που κατασπατάλησαν τους πόρους, στην «κακή» γραφειοκρατία των Βρυξελλών.
* Υπάρχει ένα σοβαρό δημοκρατικό έλλειμμα στον τρόπο που παίρνονται οι αποφάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η συμμετοχή των πολιτών στις ευρωπαϊκές πολιτικές διαδικασίες είναι τόσο έμμεση/απόμακρη που ο πολίτης αισθάνεται τελείως ξεκομμένος από την κεντρική γραφειοκρατία των Βρυξελλών. Αυτή φαίνεται να αποφασίζει χωρίς να παίρνει υπόψη της τη λαϊκή βούληση σε εθνικό επίπεδο.
* Η Ε.Ε. δεν έχει ακόμα αποκτήσει το είδος της πολιτικής και στρατιωτικής ενοποίησης που θα την καθιστούσε σχετικά αυτόνομη από την αμερικανική υπερδύναμη. Επειδή δεν έχει τέτοιου είδους αυτονομία, η Ευρώπη δεν μπορεί να διαφοροποιήσει σημαντικά την εξωτερική της πολιτική απ’ αυτή των ΗΠΑ σε θέματα όπως το Ιράκ και η Παλαιστίνη- πράγμα που την καθιστά μη δημοφιλή όχι μόνο στους Ελληνες αλλά και στους άλλους Ευρωπαίους πολίτες.
* Λόγω του νεοφιλελεύθερου χαρακτήρα του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος (το οποίο η Ευρώπη δεν μπορεί για τη στιγμή ν’ αλλάξει), η Ε.Ε. είναι αναγκασμένη να ακολουθεί κοινωνικο-οικονομικές πολιτικές που εντείνουν τις ανισότητες και σε ευρωπαϊκό επίπεδο και σ’ αυτό των κρατών-μελών. Αυτή η κατάσταση δημιουργεί αντιευρωπαϊκές στάσεις και νοοτροπίες στη σημαντική μερίδα του πληθυσμού που, λόγω των εντεινόμενων ανισοτήτων, περιθωριοποιείται.
* Παρατηρούμε έναν καλπάζοντα λαϊκισμό στην ελληνική κοινωνία που οδηγεί στην ξενοφοβία και σε έναν εθνικισμό «αμυντικού» τύπου. Αυτή η κατάσταση καλλιεργείται από την Εκκλησία από τη μια μεριά και από πολιτικές ελίτ με αριστεροεθνικιστικούς προσανατολισμούς. Οι τελευταίοι, παρ’ όλο που δεν κυριαρχούν πολιτικά, επηρεάζουν σημαντικά το μέσο πολίτη. Αυτή η επιρροή εξηγείται εν μέρει από το ότι η ηγεσία του κυβερνώντος κόμματος, όπως είδαμε και στο θέμα της Κύπρου, αντί να προσπαθεί να αλλάξει μια κακά πληροφορημένη κοινή γνώμη, τείνει να την ακολουθεί παθητικά.
* Οπως είναι γνωστό, οι πόροι από τα κοινοτικά κονδύλια, αντί να χρησιμοποιηθούν για να γίνουν οι απαραίτητες δομικές αλλαγές (ιδίως στον αγροτικό τομέα) διοχετεύθηκαν σε αντιπαραγωγικούς χώρους. Τώρα που τα κονδύλια αρχίζουν να μειώνονται, μια σημαντική μερίδα του πληθυσμού βρίσκεται σε όλο και πιο δύσκολη οικονομική θέση. Η ευθύνη γι’ αυτή την κατάσταση, κατά τη γνωστή λαϊκιστική λογική, μετατίθεται από αυτούς που κατασπατάλησαν τους πόρους, στην «κακή» γραφειοκρατία των Βρυξελλών.
