Μην πυροβολείτε τις ανεξάρτητες αρχές
Παναγής Γαλιατσάτος, Ελεύθερος Τύπος, Δημοσιευμένο: 2007-11-27
Την ημέρα που η ηγεσία της Αρχής Προσωπικών Δεδομένων υπέβαλε την παραίτησή της, ο υπουργός Δικαιοσύνης κ. Σωτήρης Χατζηγάκης εξέδωσε μια ανακοίνωση με την οποία παρείχε κάλυψη στις ενέργειες της αστυνομίας και της Δικαιοσύνης: Εκεί ο κ. Χατζηγάκης αναφέρει ρητά ότι «το δημόσιο συμφέρον και το κοινωνικό δικαίωμα είναι τουλάχιστον εξίσου πολύτιμα με το ατομικό».
Ο υπουργός σφάλλει. Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι θεμελιώδη και αδιαπραγμάτευτα. Αν δεχτούμε, όπως ο κ. Χατζηγάκης, «ότι η προστασία συνεπώς των ατομικών δικαιωμάτων δεν μπορεί να φθάνει μέχρις αναιρέσεως των αντικειμενικών συμφερόντων της κοινωνίας», τότε καλώς είχε στήσει η Ανατολική Γερμανία έναν απίστευτο μηχανισμό παρακολούθησης των πολιτών της και καλώς έστελνε η ΕΣΣΔ τους αντιφρονούντες στα γκουλάγκ. Γιατί το «αντικειμενικό συμφέρον της κοινωνίας» το ορίζουν οι εκάστοτε σχέσεις εξουσίας. Το απόφθεγμα ότι το όποιο τέτοιο συμφέρον είναι ισότιμο με τα ανθρώπινα δικαιώματα, δείχνει μόνο ότι ο κ. Χατζηγάκης δεν είχε καταλάβει γιατί βρισκόταν στην πλευρά που βρισκόταν στον Ψυχρό Πόλεμο…
Γιατί όμως είναι αδιαπραγμάτευτα τα ανθρώπινα δικαιώματα; Επειδή ο κλασικός φιλελευθερισμός είναι βαθύτατα καχύποπτος απέναντι σε κάθε μορφή εξουσίας. Τα δικαιώματα αυτά ορίζονται αρνητικά, απαγορεύεται στην πολιτεία να τα παρακάμψει ή να τα παραβιάσει, είναι δικλίδες ασφαλείας για την ελευθερία. Και επειδή ακριβώς - όπως όλα τα συντηρητικά φιλοσοφικά ρεύματα - ο φιλελευθερισμός ξεκινά από ένα απαισιόδοξο ανθρωποκεντρικό μοντέλο (Χομπς) και θεωρεί όσους ασκούν εξουσία ικανούς για όλα και προπάντων για τα χειρότερα, όλα τα φιλελεύθερα μοντέλα οργάνωσης του κράτους δικαίου προβλέπουν αντίβαρα και ισορροπίες. Η περίφημη διάκριση των εξουσιών δεν είναι μια απλή περιγραφή, είναι εκεί ώστε η μία εξουσία να ελέγχει την άλλη. Ο μεγαλύτερος εφιάλτης της φιλελεύθερης σκέψης είναι η τυραννία της πλειοψηφίας που αποφασίζει να παρανομήσει.
Οι ανεξάρτητες αρχές είναι η επέκταση της φιλοσοφίας του αντίβαρου και της ισορροπίας, της διάκρισης των εξουσιών στον 20ό αιώνα, όπου προέκυψαν από την κομματικοποίηση των θεσμών και την ανάπτυξη της τεχνολογίας συγκεκριμένα προβλήματα προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων: π.χ. στο θέμα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων. Οι αρχές αυτές δεν ασκούν διοίκηση, όπως εσφαλμένα γράφεται, δεν είναι κράτος. Η δουλειά τους είναι να ελέγχουν την άσκηση της εξουσίας, να προστατεύουν ό,τι είναι ταγμένες να προστατεύουν. Οχι μόνο αδόκιμο δεν είναι, λοιπόν, αλλά αντίθετα περιμένει κανείς από τις αρχές αυτές να συγκρούονται με την εκάστοτε εξουσία, να αντιστέκονται στην κατάχρησή της. Και στο πλαίσιο αυτό, καμιά σημασία δεν έχει αν χρηματοδοτούνται από τον Προϋπολογισμό, αν η πλειοψηφία, η κυβέρνηση, η Δικαιοσύνη ή η κοινή γνώμη έχει διαφορετική άποψη. Οι αρχές δεν είναι τέρας - προσπαθούν να περιορίσουν το τέρας της αχαλίνωτης εξουσίας. Και η άποψη που βρίσκεται στο υπόβαθρο όλων των επιθέσεων που δέχονται, δηλαδή ότι η εξουσία μπορεί να κάνει ό,τι θέλει, δεν είναι συντηρητική, είναι απλώς εξουσιολάγνα.
Ο υπουργός σφάλλει. Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι θεμελιώδη και αδιαπραγμάτευτα. Αν δεχτούμε, όπως ο κ. Χατζηγάκης, «ότι η προστασία συνεπώς των ατομικών δικαιωμάτων δεν μπορεί να φθάνει μέχρις αναιρέσεως των αντικειμενικών συμφερόντων της κοινωνίας», τότε καλώς είχε στήσει η Ανατολική Γερμανία έναν απίστευτο μηχανισμό παρακολούθησης των πολιτών της και καλώς έστελνε η ΕΣΣΔ τους αντιφρονούντες στα γκουλάγκ. Γιατί το «αντικειμενικό συμφέρον της κοινωνίας» το ορίζουν οι εκάστοτε σχέσεις εξουσίας. Το απόφθεγμα ότι το όποιο τέτοιο συμφέρον είναι ισότιμο με τα ανθρώπινα δικαιώματα, δείχνει μόνο ότι ο κ. Χατζηγάκης δεν είχε καταλάβει γιατί βρισκόταν στην πλευρά που βρισκόταν στον Ψυχρό Πόλεμο…
Γιατί όμως είναι αδιαπραγμάτευτα τα ανθρώπινα δικαιώματα; Επειδή ο κλασικός φιλελευθερισμός είναι βαθύτατα καχύποπτος απέναντι σε κάθε μορφή εξουσίας. Τα δικαιώματα αυτά ορίζονται αρνητικά, απαγορεύεται στην πολιτεία να τα παρακάμψει ή να τα παραβιάσει, είναι δικλίδες ασφαλείας για την ελευθερία. Και επειδή ακριβώς - όπως όλα τα συντηρητικά φιλοσοφικά ρεύματα - ο φιλελευθερισμός ξεκινά από ένα απαισιόδοξο ανθρωποκεντρικό μοντέλο (Χομπς) και θεωρεί όσους ασκούν εξουσία ικανούς για όλα και προπάντων για τα χειρότερα, όλα τα φιλελεύθερα μοντέλα οργάνωσης του κράτους δικαίου προβλέπουν αντίβαρα και ισορροπίες. Η περίφημη διάκριση των εξουσιών δεν είναι μια απλή περιγραφή, είναι εκεί ώστε η μία εξουσία να ελέγχει την άλλη. Ο μεγαλύτερος εφιάλτης της φιλελεύθερης σκέψης είναι η τυραννία της πλειοψηφίας που αποφασίζει να παρανομήσει.
Οι ανεξάρτητες αρχές είναι η επέκταση της φιλοσοφίας του αντίβαρου και της ισορροπίας, της διάκρισης των εξουσιών στον 20ό αιώνα, όπου προέκυψαν από την κομματικοποίηση των θεσμών και την ανάπτυξη της τεχνολογίας συγκεκριμένα προβλήματα προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων: π.χ. στο θέμα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων. Οι αρχές αυτές δεν ασκούν διοίκηση, όπως εσφαλμένα γράφεται, δεν είναι κράτος. Η δουλειά τους είναι να ελέγχουν την άσκηση της εξουσίας, να προστατεύουν ό,τι είναι ταγμένες να προστατεύουν. Οχι μόνο αδόκιμο δεν είναι, λοιπόν, αλλά αντίθετα περιμένει κανείς από τις αρχές αυτές να συγκρούονται με την εκάστοτε εξουσία, να αντιστέκονται στην κατάχρησή της. Και στο πλαίσιο αυτό, καμιά σημασία δεν έχει αν χρηματοδοτούνται από τον Προϋπολογισμό, αν η πλειοψηφία, η κυβέρνηση, η Δικαιοσύνη ή η κοινή γνώμη έχει διαφορετική άποψη. Οι αρχές δεν είναι τέρας - προσπαθούν να περιορίσουν το τέρας της αχαλίνωτης εξουσίας. Και η άποψη που βρίσκεται στο υπόβαθρο όλων των επιθέσεων που δέχονται, δηλαδή ότι η εξουσία μπορεί να κάνει ό,τι θέλει, δεν είναι συντηρητική, είναι απλώς εξουσιολάγνα.
