Η πολυμερής συνεργασία δεν είναι ιδεαλισμός, είναι αναγκαιότητα

Δεν είναι διαπραγματεύσιμες αρχές όπως η εδαφική ακεραιότητα, η ειρηνική επίλυση των διαφορών, η απαγόρευση της απειλής ή της χρήσης βίας, το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, η βιώσιμη ανάπτυξη, τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι θεμελιώδεις ελευθερίες.

Καθώς οι ηγέτες του κόσμου κατευθύνονται αυτή την εβδομάδα στη Νέα Υόρκη για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα παράδοξο. Η παγκόσμια κοινότητα είναι περισσότερο αλληλεξαρτώμενη από ποτέ, την ίδια στιγμή που γίνεται ολοένα πιο κατακερματισμένη και πολωμένη.

Οι οικονομίες μας είναι βαθιά αλληλένδετες. Η τεχνολογία συνδέει δισεκατομμύρια ανθρώπους πέρα από τα εθνικά σύνορα, ενώ κεφάλαια, αγαθά, δεδομένα και ιδέες κινούνται με ταχύτητες που θα ήταν αδιανόητες όταν ιδρύθηκε ο ΟΗΕ το 1945. Το παγκόσμιο εμπόριο έφθασε πέρυσι στο ιστορικό ρεκόρ των 35 τρισ. δολαρίων και 6 δισ. άνθρωποι —σχεδόν τα τρία τέταρτα της ανθρωπότητας— είναι συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο.

Ωστόσο, η γεωπολιτική κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Το 2025 καταγράφηκαν 65 ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ κρατικών δρώντων σε 35 χώρες, ο μεγαλύτερος αριθμός από το 1946, ενώ οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν στο επίπεδο-ρεκόρ των 2,9 τρισ. δολαρίων. Το διεθνές δίκαιο δοκιμάζεται. Η γλώσσα των σφαιρών επιρροής και της πολιτικής ισχύος έχει επιστρέψει. Οι οικονομικοί δεσμοί χρησιμοποιούνται ολοένα περισσότερο ως μέσα άσκησης πίεσης και εξαναγκασμού, ενώ η ανισότητα αυξάνεται τόσο στο εσωτερικό των χωρών όσο και μεταξύ τους.

Κάποιοι μπορεί, επομένως, να συμπεράνουν ότι το πολυμερές σύστημα έχει αποτύχει. Ως έναν βαθμό, αυτή η κριτική είναι κατανοητή. Ένα πολυμερές σύστημα που αδυνατεί να αντανακλά τις σημερινές πραγματικότητες δεν θα αντέξει στη δοκιμασία του χρόνου. Όμως η ανάγκη για πολυμερή συνεργασία παραμένει απολύτως ζωντανή. Ο μεταπολεμικός κόσμος έχει προ πολλού παρέλθει, αλλά η θεμελιώδης λογική που δικαιολόγησε την πολυμερή συνεργασία είναι πιο προφανής από ποτέ.

Η κλιματική κρίση ξεπερνά ακόμη και τις πιο ανησυχητικές προβλέψεις. Η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται ταχύτερα από την ικανότητά μας να την ελέγξουμε. Οι πανδημίες μπορούν να εξαπλωθούν σε ολόκληρες ηπείρους μέσα σε λίγες εβδομάδες, ενώ οι χρηματοπιστωτικοί κλυδωνισμοί μπορούν να αναστατώσουν τις αγορές μέσα σε λίγες ώρες. Οι ένοπλες συγκρούσεις μπορούν να αποσταθεροποιήσουν ολόκληρες περιοχές και να αναγκάσουν εκατομμύρια ανθρώπους να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. Κρίσιμα σημεία διέλευσης της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας, όπως τα Στενά του Ορμούζ, όταν περιορίζεται η λειτουργία τους εξαιτίας συγκρούσεων, μπορούν να παραλύσουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες σε ολόκληρο τον κόσμο.

Καμία χώρα, όσο ισχυρή κι αν είναι, δεν μπορεί να διαχειριστεί μόνη της αυτές τις προκλήσεις. Η συνεργασία, επομένως, δεν αποτελεί πράξη ιδεαλισμού, αλλά πρακτική αναγκαιότητα. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορεί να επιβιώσει η πολυμέρεια, αλλά πώς πρέπει να εξελιχθεί ώστε να ανταποκριθεί στις πραγματικότητες της εποχής μας.

Σε αυτό το πλαίσιο, ενώνουμε τις δυνάμεις μας σε μια νέα πρωτοβουλία: τους «Εταίρους για την Πολυμέρεια» (Partners for Multilateralism – P4M). Η P4M δεν αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ακόμη αποκλειστικού μπλοκ ή μιας ακόμη διεθνούς γραφειοκρατίας. Σκοπός της είναι ακριβώς το αντίθετο: Να δημιουργήσει ένα ευέλικτο και ανοικτό πλαίσιο για χώρες από διαφορετικές περιοχές και πολιτικές παραδόσεις, οι οποίες είναι πρόθυμες να συνεργαστούν πέρα από τις διαχωριστικές γραμμές, να οικοδομήσουν συμμαχίες για μεταρρυθμίσεις και να μετατρέψουν κοινές αρχές σε πρακτική δράση.

Η P4M θα υποστηρίξει τη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ και άλλων πολυμερών θεσμών, ώστε να γίνουν πιο αντιπροσωπευτικοί, νομιμοποιημένοι, αποτελεσματικοί και αξιόπιστοι. Στόχος της είναι να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ περιφερειακών οργανισμών, να συμβάλει στην ειρήνη και την ασφάλεια, να βελτιώσει την παγκόσμια οικονομική διακυβέρνηση και να αναπτύξει κοινές προσεγγίσεις απέναντι στις αναδυόμενες προκλήσεις, από την τεχνητή νοημοσύνη και την κλιματική αλλαγή έως την υγειονομική ασφάλεια και τον ψηφιακό μετασχηματισμό.

Η P4M θα επιδιώξει να ανανεώσει και να ενισχύσει το πολυμερές σύστημα, όχι να το αντικαταστήσει· να χτίσει γέφυρες και να φέρει κοντά χώρες που μπορεί να διαφωνούν σε πολλά ζητήματα, αλλά συμμερίζονται τη δέσμευση στις θεμελιώδεις αρχές που κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.

Αρχές που δεν είναι διαπραγματεύσιμες, όπως η κυρίαρχη ισότητα των κρατών, η εδαφική ακεραιότητα, η ειρηνική επίλυση των διαφορών, η απαγόρευση της απειλής ή της χρήσης βίας, το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, η βιώσιμη ανάπτυξη, τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι θεμελιώδεις ελευθερίες.

Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες δήλωσε πρόσφατα ότι «οι υπερδυνάμεις ανακαλύπτουν τα όριά τους». Εμείς πιστεύουμε ότι η διεθνής κοινότητα πρέπει να ανακαλύψει εκ νέου τις εξαιρετικές δυνατότητες της συλλογικής δράσης.

Ο ανταγωνισμός δεν είναι αναγκαστικό να μετατρέπεται σε αντιπαράθεση, εφόσον δημιουργούμε διαύλους διαλόγου και συνεργασίας. Η κυριαρχία των κρατών ενισχύεται, δεν αποδυναμώνεται, όταν οι χώρες συνεργάζονται για να αντιμετωπίσουν κοινές προκλήσεις. Τα εθνικά συμφέροντα συχνά εξυπηρετούνται καλύτερα μέσα από τη συλλογική δράση απέναντι σε τέτοιες προκλήσεις.

Η πραγματική επιλογή δεν είναι ανάμεσα στη διατήρηση της διεθνούς τάξης που οικοδομήθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και στην εγκατάλειψή της. Είναι ανάμεσα στην ανανέωση της πολυμερούς συνεργασίας μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει και στο να επιτρέψουμε στην πόλωση και στην πολιτική της ισχύος να καθορίσουν την επόμενη εποχή.

Καθώς βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια παγκόσμια τάξη που μετασχηματίζεται με ταχύτητα, καλούμε και άλλους διεθνείς ηγέτες να ενωθούν μαζί μας, επιλέγοντας τη συνεργασία αντί του κατακερματισμού, το δίκαιο αντί της ισχύος και την κοινή ευθύνη αντί του διχασμού.