Τα δύσκολα στους επόμενους
Κώστας Καλλίτσης, Η Καθημερινή της Κυριακής, Δημοσιευμένο: 2026-11-15

Το 2025 ένας στους δύο αδυνατούσε να αντιμετωπίσει μια απρόβλεπτη δαπάνη 500 ευρώ (το 50,5% έναντι 48% το 2019) ενώ την ίδια περίοδο το αντίστοιχο μέσο ποσοστό στην ΕΕ των 27 μειώθηκε από 32% σε 29,2%, ανακοίνωσε προχτές η Eurostat. Την ίδια 6ετία, ενώ το πραγματικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ αυξήθηκε 12,7% και από 53,3% του μέσου ευρωπαϊκού όρου ανέβηκε στο 56,9%, οι πραγματικοί μισθοί πάγωσαν: Δεν αυξήθηκαν παρά μόλις 0,3%. Έτσι, στην 6ετία, με κριτήριο την μέση αμοιβή μιας θέσης πλήρους απασχόλησης η Ελλάδα έπεσε από την 19η στην 26η θέση των 27 της ΕΕ. Προτελευταίοι στους μισθούς.
Μπορεί ένα 25% της κοινωνίας να περνά καλά έως πολύ καλά, αλλά το μεγάλο μέρος και δη, το πολύ μεγάλο μέρος του κόσμου της μισθωτής εργασίας, αντιμετωπίζουν ακραίες οικονομικές δυσκολίες. Και χωρίς προοπτική. Γιατί η επιδείνωση της κατάστασής τους συμβαδίζει με την επιδείνωση θεμελιακών μεγεθών: Στην 6ετία, η Ελλάδα κατάφερε να πέσει κάτω από τη Βουλγαρία στην παραγωγικότητα ανά ώρα εργασίας σε μονάδες αγοραστικής δύναμης. Από 55,7% καθ’ ημάς και 48,5% στη Βουλγαρία το 2019, έπεσε στο 54,1% καθ’ ημάς και ανέβηκε στο 59,2% στη γείτονα το 2025. Τελευταίοι στην παραγωγικότητα.
Τί υποδηλώνουν αυτά τα δεδομένα; Μεταξύ άλλων ότι μια ιστορικά μοναδική σε αφθονία χρηματοδότηση, δαπανήθηκε χωρίς να αφήσει κάποιο αξιόλογο αναπτυξιακό αποτύπωμα. Το 2019 το ελληνικό ΑΕΠ ήταν 185 δισ. ευρώ, το 2025 ήταν 250 δισ. ευρώ, αυξημένο 65 δισ. Τα δύο τρίτα της αύξησης οφείλονται στον πληθωρισμό, το ένα τρίτο είναι πραγματική. Για να επιτευχθεί, δαπανήθηκαν περίπου 65 δισ. ευρώ από τα ευρωπαϊκά λεφτόδεντρα (πόροι ΤΑΑ, ΕΣΠΑ, ΚΑΠ που απορροφήθηκαν στη διάρκεια της 6ετίας) καθώς και σχεδόν άλλα 60 δισ. ευρώ ενισχύσεις για/με αφορμή την πανδημία και την πρώτη ενεργειακή κρίση. Άπειρα λεφτά.
Μια ιστορική ευκαιρία χάθηκε. Πόσο θα μας λείψει, θα φανεί σύντομα.
Υπάρχουν παράγοντες που δεν εξαρτώνται από εμάς και που θα έχουν ή θα μπορούσαν να έχουν σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην ελληνική οικονομία. Ο ανοδικός κύκλος των επιτοκίων, που δυσχεραίνει επενδύσεις, προσθέτει βάρη σε επιχειρήσεις (απειλώντας τις πλέον υπερδανεισμένες), νοικοκυριά και κράτη, είναι ένας από αυτούς. Οι υφεσιακές επιπτώσεις μιας επιδείνωσης της έντασης στην Μέση Ανατολή ή/και της παράτασης του πολέμου στην Ουκρανία, άλλοι δύο. Το σπάσιμο της φούσκας της τεχνητής νοημοσύνης και το ντόμινο των επιπτώσεών του, άλλο ένα ενδεχόμενο που δεν μπορεί να αποκλεισθεί.
Το θέμα είναι τί κάνουμε εμείς. Κάνουμε ότι δεν καταλαβαίνουμε.
Είναι ενδεικτικά όσα σχετίζονται με το πετράδι του στέμματος, τη δημοσιονομική πολιτική. Για να κινείται εντός των πλαισίων, να είναι ανθεκτική και σταθερή, απαιτούνται μεταρρυθμίσεις τόσο στο σκέλος των δαπανών (λειτουργία κράτους, φοροαπαλλαγές, επιδοτήσεις) όσο και στο σκέλος των εσόδων -το φορολογικό σύστημα χρειάζεται μια βαθιά μεταρρύθμιση ώστε από τριτοκοσμικό να γίνει φιλικό στην ανάπτυξη. Δεν γίνεται τίποτα ουσιαστικό ούτε στο ένα ούτε στο άλλο. Δεν υπάρχει μεταρρυθμιστική διάθεση. Κυριαρχεί ο συντηρητισμός, πελατειακές πολιτικές και προεκλογικές παροχές.
Για να υπάρχει παράθυρο στις τελευταίες, συνθλίβονται οι κοινωνικές δαπάνες -σοβάδες πέφτουν στα σχολεία, δάσκαλοι λείπουν, νοσηλευτές λείπουν, αντιπλημμυρικά και άλλα αναγκαία έργα υποδομών στέλνονται στο μέλλον. Κι επειδή αυτά δεν επαρκούν, γίνεται προσφυγή σε ρήτρες διαφυγής για δαπάνες για την άμυνα και την ενέργεια. Αλλά οι ρήτρες διαφυγής λήγουν το 2028 –μετά απομένουν και μας επιβαρύνουν οι πληρωμές, σκέτες. Ενώ η υπερβολική συμπίεση των κοινωνικών δαπανών δρα αποσταθεροποιητικά –γιατί, όπως βλέπουμε και σε άλλες χώρες, κάποια στιγμή η οργή τινάζει το καπάκι. Αλλά αυτά ίσως είναι τα δύσκολα που θα κληθούν να διαχειριστούν οι επόμενοι.






