Η χρυσόσκονη δεν φέρνει ανάπτυξη

Αυτή την περίοδο η κυβέρνηση διαφημίζει μία αμφιλεγόμενη μετακόμιση μερικών χρηματοπιστωτικών εταιρειών από το εξωτερικό στην Ελλάδα, με το λεγόμενο καθεστώς non-dom που αφορά μη-κατοίκους της χώρας, (non-domicile). Με μόνη τους δέσμευση να καταβάλουν ετησίως ένα ποσό 100.000 ευρώ και εντός πενταετίας να αγοράσουν ένα ακίνητο αξίας 500.000 ευρώ, θα απαλλάσσονται από κάθε άλλη φορολογία πλούτου και κερδών, καθώς και από κάθε υποχρέωση να δηλώνουν πού και πώς παράγονται τα εισοδήματα τους ανά τον κόσμο.

Πρόκειται για ένα χωρίς προσχήματα σχέδιο φορολογικής απόκρυψης που προσφέρει γη και ύδωρ στους επίδοξους φοροφυγάδες και μάλιστα με ευτελές αντίτιμο. Στην ΕΕ παρόμοιο καθεστώς απαντάται σε Ιρλανδία και Ιταλία αν και με αυστηρότερους όρους, όπως επίσης και σε Κύπρο και Μάλτα που μονίμως πρωτοστατούν σε πρωτοβουλίες διευκόλυνσης των μεγάλων φοροφυγάδων και σε αμφίβολες εταιρικές πρακτικές. Αρκετές επιχειρήσεις απολάμβαναν μέχρι τώρα ένα παρόμοιο καθεστώς στην Βρετανία αλλά η κυβέρνηση των Εργατικών το κατήργησε και ζητά πλέον την κανονική καταβολή των φόρων. Αντί όμως η ελληνική κυβέρνηση να υιοθετήσει μια παρόμοια πολιτική φορολογικής συμμόρφωσης, βγήκε στο μεϊντάνι και προσφέρεται να διευκολύνει όσους ψάχνουν πώς θα την αποφύγουν.

Μάλιστα ισχυρίζεται ανενδοίαστα ότι η έλευση όσων θέλουν να αποφύγουν την φορολογία στην χώρα τους αποτελεί ψήφο εμπιστοσύνης για την καλή πορεία της δικής μας. Στην πραγματικότητα, το καθεστώς non-dom θα αποτελέσει άλλο ένα βήμα στον εκφυλισμό της οικονομίας σε ένα περιφερειακό και αδιαφανές δίκτυο λογιστικών συναλλαγών χωρίς καμία συνεισφορά στην παραγωγή και κανένα ουσιαστικό όφελος σε ουσιαστικές επενδύσεις, οι οποίες και μόνο μπορούν να δημιουργήσουν ειδικευμένη απασχόληση, ανταγωνιστικότητα και προστιθέμενη αξία. Οι λόγοι είναι οι εξής:

1. Η εταιρεία απλώς θα μεταφέρει ένα λογιστικό γραφείο στην Ελλάδα, και δεν θα χρειαστεί να επενδύσει ούτε σε μηχανήματα, ούτε σε κατασκευές, ίσως ούτε καν σε ένα κανονικό κτίριο αφού μπορεί να στεγάσει ένα ελάχιστο αριθμό υπαλλήλων σε ένα μικρό διαμέρισμα απλώς για να στέλνει το τσεκ των 100.000 ευρώ.

2. Βεβαίως κάποια στιγμή θα πρέπει να αγοράσει ένα ακίνητο, αλλά και αυτό θα επιβαρύνει την στεγαστική αγορά, τα ενοίκια και την γηγενή απόκτηση στέγης, όπως κάνει ήδη το καθεστώς της Golden Visa, που όλο περιορίζεται και όλο διαιωνίζεται επιτρέποντας σε κάθε λογής και προέλευσης αγοραστές να γίνονται ιδιοκτήτες ελληνικών περιοχών χωρίς κανένα έλεγχο. Αντί όμως το καθεστώς αυτό να καταργηθεί πλήρως και οριστικά, τώρα θα ανοίξουν νέα παράθυρα.

3. Η προσδοκία των οικονομικών αρχών ότι πέραν της επιταγής των 100.000 ευρώ, τα κρατικά έσοδα θα αυγατίζουν και άλλο από την πολυτελή κατανάλωση που θα κάνουν οι non-dom στα εστιατόρια και τα γυμναστήρια του αθηναϊκού κέντρου, αποκαλύπτει την ρηχή αντίληψη που έχουν για τις προϋποθέσεις της ανάπτυξης. Χρυσόσκονη βέβαια θα πέφτει πολλή στην αγορά τις μέρες που θα την επισκέπτονται οι πολύ-εκατομμυριούχοι, όμως δεν θα ριζώσει ποτέ σε επενδύσεις και μαζικές ευκαιρίες απασχόλησης. Αυτές θα τις προορίζουν για χώρες με διαπιστωμένα παραγωγικά πλεονεκτήματα και σύγχρονη κατάρτιση, πέραν της φορολογικής δουλικότητας που θα απολαμβάνουν στην δική μας.

Εκτός όμως από τις πρόδηλες αμφιβολίες για το όφελος που θα έχουν οι ρυθμίσεις του non-dom στην ελληνική οικονομία, είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσουν αγανάκτηση σε πολλές άλλες χώρες στο εξωτερικό, όταν βλέπουν την Ελλάδα να παρέχει κρυψώνες σε υπερπλούσιους και να αναιρεί έτσι την υποχρέωση τους να καταβάλουν τους φόρους τους εκεί που παράγονται και τα κέρδη τους. Διότι αυτή ακριβώς η αντιστοίχιση τόπου παραγωγής και χώρας φορολογίας αποτελεί εδώ και μερικές δεκαετίες τον βασικό πυλώνα εξορθολογισμού του διεθνούς φορολογικού συστήματος και καθιέρωσης καλών πρακτικών.

Ο ΟΟΣΑ έχει επανειλημμένα ασχοληθεί με την διαμόρφωση κανόνων που εμποδίζουν τον αθέμιτο φορολογικό ανταγωνισμό μεταξύ χωρών και αποτρέπουν την αποφυγή φορολογίας σε μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις (**). Η πρόταση αναμόρφωσης περιλαμβάνει δύο πυλώνες: Ο πρώτος περιλαμβάνει ένα σύστημα επανακατανομής φορολογικών εσόδων με την δυνατότητα μιας χώρας να επιβάλει και να διεκδικεί αρμοδιότητες σε άλλες αγορές όπου έχει επεκταθεί η εταιρεία για να φοροδιαφύγει. Ο δεύτερος πυλώνας περιλαμβάνει ένα πολύ μεγαλύτερο αριθμό πολυεθνικών επιχειρήσεων, στις οποίες οι αναπτυσσόμενες χώρες μπορούν να επιβάλουν έναν ελάχιστο διεθνή φορολογικό συντελεστή (Global Minimum Tax Rate, GMTR), ακόμα και αν οι φοροδιαφεύγουσες επιχειρήσεις είχαν εγκατασταθεί εκεί παλιότερα με χαριστικές διατάξεις.

Είναι προφανές ότι η καθιέρωση του καθεστώτος non-dom παραβιάζει και τους δύο πυλώνες του ΟΟΣΑ. Τον πρώτο διότι αργά ή γρήγορα οι χώρες στις οποίες παράγεται ο τζίρος του πλούσιου φοροφυγάδα θα κινηθούν να ακυρώσουν την προνομιακή μεταχείριση που του παρέχει η Ελλάδα. Τον δεύτερο, διότι το ποσό των 100.000 ευρώ είναι ασήμαντο σε σύγκριση με τα έσοδα που θα έφερνε η εφαρμογή του GMTR, την οποία τα κράτη αυτά θα επιδιώξουν.

Τέλος υπάρχει και ένα γενικότερο θέμα για το πώς η Ελλάδα τοποθετείται στην σύγχρονη δημοσιονομική αρχιτεκτονική που οικοδομείται στην ΕΕ. Ιδίως μάλιστα την περίοδο που αξιώθηκε να προεδρεύει του Eurogroup και θα περίμενε κανείς να πρωτοστατεί σε πολιτικές φορολογικής ενοποίησης, πάταξης των πρακτικών απόκρυψης και κατάργησης κάθε φανερής ή κρυφής διευκόλυνσης στους διεθνείς φοροφυγάδες. Πριν από δύο και πλέον δεκαετίες, η Ελληνική Προεδρία είχε καταφέρει το 2003 την θετική κατάληξη μακροχρόνιων διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό της φορολογικής ασυλίας των διαφυγόντων κεφαλαίων από μία χώρα της ΕΕ σε άλλες, πράγμα που θεωρήθηκε σημαντικό βήμα προόδου και φορολογικού συντονισμού (***). Με το non-dom η παράδοση αυτή ακυρώνεται και η Ελλάδα τροφοδοτεί πλέον τον αθέμιτο φορολογικό ανταγωνισμό αντί να πρωταγωνιστεί για να τον περιορίσει.

(*) Ο Νίκος Χριστοδουλάκης είναι Ομότιμος καθηγητής Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην υπουργός.

(**) https://www.oecd.org/en/topics/cross-border-and-international-tax.html

(***) https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/summary/taxation-of-savings-income.html