Ποια είναι η κατάσταση σήμερα στην Τουρκία

Το καλό κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις μπορεί να διατηρηθεί για κάποιο διάστημα, που δε γνωρίζουμε πόσο θα είναι ούτε και γνωρίζουμε τι μπορεί να το αλλάξει. Ένα πρώτο τεστ της αντοχής του θα πρέπει να είναι οι επικείμενες έρευνες της αμερικανικής εταιρίας Chevron σε περιοχές που καλύπτονται από το τουρκολιβυκό μνημόνιο , το οποίο η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει ως έγκυρο. Και επειδή η περιοχή βρίσκεται στη Λιβυκή πλευρά του μνημονίου, η Τουρκία μπορεί να μην επέμβει, θεωρώντας πως αυτό είναι υποχρέωση της Λιβύης και πως τα δικά της συμφέροντα δε θίγονται. Αλλά μπορεί και να θεωρήσει ότι με τον τρόπο αυτόν έχει έννομο συμφέρον να προστατεύσει τη συμφωνία-memorandum, και να προχωρήσει σε επίδειξη δύναμης, με την αποστολή πολεμικών πλοίων στην περιοχή. Αυτό εξαρτάται από τον μοναδικό αποφασιστικό παράγοντα, τον Πρόεδρο Ερντογάν και τις διαθέσεις του να διατηρήσει ή όχι το κλίμα ηρεμίας που υπάρχει στο Αιγαίο. Και από τον υπολογισμό που θα κάνει από το γεγονός ότι πρόκειται, εάν δράσει, να αντιμετωπίσει μια πανίσχυρη αμερικανική εταιρία, με ότι αυτό συνεπάγεται για τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις.

Το κεντρικό ερώτημα είναι, όμως, ποια είναι η εσωτερική κατάσταση σήμερα στη γειτονική μας χώρα, που σαφώς επηρεάζει την εξωτερική πολιτική της, σε συνδυασμό με τα πολλαπλά ανοιχτά μέτωπα που αντιμετωπίζει ο Τούρκος Πρόεδρος, και τα οποία επιβαρύνουν ασφυκτικά αυτήν την πολιτική. Οι πρόσφατες μεγαλειώδεις διαδηλώσεις, που ακολούθησαν τη σύλληψη και φυλάκιση του Εκρέμ Ιμάμογλου, αντιπάλου του Προέδρου και πιθανού διαδόχου του, έχουν εξασθενήσει τον ισχυρό άνδρα της Τουρκίας, ενώ έχουν αυξήσει την αυταρχικότητα του καθεστώτος, που βρίσκεται πιά στα όρια μιας «εκλεγμένης» δικτατορίας.

Πράγματι η Τουρκία σήμερα μπορεί να χαρακτηριστεί έτσι, αφού παρεμποδίζει την ελευθερία της έκφρασης με τις αθρόες φυλακίσεις των αντιφρονούντων, με την ποδηγέτηση της ελευθερίας του Τύπου και των μέσων μαζικής ενημέρωσης, και τη φίμωση της αντιπολίτευσης, με φυλακίσεις και απειλές που στρέφονται κατά παντός με αντίθετη από τον Πρόεδρο γνώμη. Αυτό έχει συνεγείρει πλήθος κόσμου, κυρίως στις μεγάλες πόλεις, με κύριο επίκεντρο την Κωνσταντινούπολη, κέντρο εκλογικό του Ιμάμογλου, στην οποία είχε διατελέσει δήμαρχος ως την ημέρα της φυλάκισης του, η οποία τον στέρησε από τα καθήκοντα του.

Οι μεγάλες πόλεις δεν είναι πάντως ο προνομιακός χώρος του Ερντογάν, ο οποίος στηρίζει, κυρίως, την εκλογική του δύναμη στη βαθιά Τουρκία, δηλ. στην ευρύτατη περιοχή της Ανατολίας, εκεί που οι ψηφοφόροι διαπνέονται, ακόμα, από θρησκευτικά αισθήματα, και ο Μωαμεθανισμός παίζει κεντρικό ρόλο σε πολιτικές επιλογές, και τελικά στον τρόπο που ψηφίζουν τα κοινωνικά αυτά στρώματα. Η έντονη στροφή του Ερντογάν στη θρησκεία, με την ιλιγγιώδη αύξηση των θρησκευτικών επιρροών, με την ανέγερση νέων τόπων θρησκευτικής λατρείας, με τη θρησκευτική έμφαση που δίνεται στην εκπαίδευση, με τη χρήση της μαντήλας από τις γυναίκες, έχουν επιστρέψει την Τουρκία σε μια περίοδο πριν από το αναμορφωτικό έργο του Μουσταφά Κεμάλ και την δυτικότροπη μεταρρύθμιση που αυτό ευαγγελιζόταν. Η απήχηση αυτής της πολιτικής πάνω στα οπισθοδρομικά στοιχεία της Τουρκίας ενισχύουν τη δύναμη του Ερντογάν και καταφέρουν ένα ισχυρό πλήγμα στο λαϊκό κράτος του ιδρυτή της σύγχρονης Τουρκίας.

Το ερώτημα που έρχεται, άμεσα, στο νού είναι κατά πόσον κινδυνεύει άμεσα ο Πρόεδρος της Τουρκίας να εκθρονιστεί από το θρόνο που για 20 συναπτά έτη κατέχει. Το ερώτημα, δηλαδή, που εγείρεται, είναι αν η εκφρασμένη δυσθυμία του εκλογικού σώματος στις μεγάλες πόλεις μπορεί να συνεγείρει και τις ράθυμες πληθυσμιακές δυνάμεις της επαρχιακής Τουρκίας έτσι ώστε να ανατραπεί η αυταρχική εξουσία. Όπως δείχνουν τα πράγματα αυτό είναι δύσκολο να επιτευχθεί. Γιατί ο Ερντογάν έχει στα χέρια του όλους τους κρατικούς μηχανισμούς- που ελέγχει ασφυκτικά-, και γιατί μια ανατροπή του προϋποθέτει ένα πραξικόπημα, ανάλογο με αυτό του 2016, που στέφθηκε με παταγώδη αποτυχία. Ανάλογο πραξικόπημα σήμερα θα έχει παρόμοια τύχη. Με μοναδικό αποτέλεσμα, την πιο αυστηρή μεταχείριση των πρωταγωνιστών της, και την αύξηση του αυταρχισμού της εξουσίας, που έτσι θα γίνει μια πλήρης δικτατορία.

Ευτυχώς, η παντοδυναμία Ερντογάν πλησιάζει στο χρονικό όριο της. Με μια επιφύλαξη: Το ενδεχόμενο μιας συνταγματικής μεταρρύθμισης που να του δίνει άλλη μια θητεία στην εξουσία. Κάτι που δεν αποκλείεται. Και ίσως η μεταχείριση του Ιμάμογλου από τα σαφώς επηρεαζόμενα δικαστήρια της γείτονος από την εκτελεστική εξουσία, να αποσκοπεί στον αποκλεισμό ενός βασικού ανταγωνιστή κατάκτησης της ηγεσίας στη χώρα. Κάτι που θα άφήνε την πόρτα ανοιχτή στον Ερντογάν να διεκδικήσει επανεκλογή στη θέση του Προέδρου, και σε τελευταία ανάλυση εξάλειψη όλων των δυτικών στοιχείων που έχουν απομείνει από τα 20 χρόνια διακυβέρνησης της χώρας από τον μοιραίο αυτόν άνθρωπο.