Αντισυστημισμός

Το ένα αφήγημα λέει ότι μπορεί να μην είναι ιδανική η κατάσταση της οικονομίας αλλά, πάντως, τα πράγματα πάνε γενικά προς το καλύτερο, υπάρχει βελτίωση σε όλα τα μέτωπα, αλλού μικρότερη αλλού μεγαλύτερη κι ίσως δεν είναι τόσο γρήγορη όσο θα θέλαμε και όσο υπό προϋποθέσεις θα ήταν εφικτό αλλά, πάντως, η βελτίωση είναι σταθερή, το σύστημα λειτουργεί, αποδίδει και το αύριο θα είναι καλύτερο από το χτες. Υπάρχει κι ένα διαφορετικό αφήγημα: Ότι οι βελτιώσεις είναι επιμέρους και οριακές και συνολικά τα πράγματα κατατείνουν σε ένα αύριο όπου οι νεότερες γενιές θα ζηλεύουν το βιοτικό επίπεδο των προγενέστερων.

Το πρώτο αφήγημα χαϊδεύει αυτιά, το δεύτερο προβληματίζει όσους διατηρούν επαφή με την πραγματικότητα και –όπως δείχνουν οι στατιστικές- το συμμερίζεται το μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας. Καθώς εκ πείρας διαπιστώνει ότι η μεγέθυνση της οικονομίας συμβαδίζει με διεύρυνση των ανισοτήτων και η αύξηση του συνολικού πλούτου της χώρας συμβαδίζει με διαρκή επιδείνωση των όρων αναπαραγωγής της μισθωτής εργασίας. Ότι το πολιτικό-οικονομικό σύστημα γίνεται διαρκώς λιγότερο συμπεριληπτικό, η κοινωνική κινητικότητα περισσότερο ασθενής, κι ότι πληθαίνουν αυτοί που πετάγονται στο περιθώριο.

Αν δεν πρόκειται για λάθη του συστήματος αλλά για λάθος σύστημα, το ερώτημα είναι αν και πώς μπορεί να αλλάξει ή, εναλλακτικά, αν θα αφεθεί να καταρρεύσει σε σωρούς ερειπίων -επί δικαίων και αδίκων.

Σήμερα η χώρα είναι πλουσιότερη, οι αξίες των επιχειρήσεων, της γης, των ακινήτων έχουν υπερκαλύψει τις απώλειες της μεγάλης κρίσης, αλλά η εργασία παραμένει σε καθεστώς αποπληθωρισμού. Το αποτέλεσμα αποτυπώνεται στα στοιχεία της αγοράς εργασίας: Η μείωση της ανεργίας δεν γίνεται με τη δημιουργία καλών θέσεων εργασίας αλλά με την υπερπαραγωγή νεόπτωχων, δηλαδή ανθρώπων που είναι φτωχοί αν και έχουν δουλειά. Το 62,5% των μισθωτών, πάνω από 1,5 εκατ. νέοι, κυρίως, άνθρωποι, έχουν μισθό κάτω από 956 ευρώ καθαρά. Η ανεργία μειώνεται, αλλά τα προβλήματα που προκαλούσε, η φτώχεια και η περιθωριοποίηση, παραμένουν.

Και οι ανισότητες διευρύνονται (α) μεταξύ μισθών των ρετιρέ και των υπογείων -σε μια μεγάλη επιχείρηση μπορεί να είναι 2-3 εκατ. το χρόνο το μεγαλύτερο και 12-15 χιλ. το μικρότερο. (β) Μεταξύ μισθών και κερδών: Το 2019 τα κέρδη ξεπερνούσαν το εισόδημα της εργασίας κατά 21,3 δισ. ευρώ, το 2024 το ξεπέρασαν κατά 36,1 δισ. ευρώ, ήτοι 69,5% περισσότερο. (γ) Μεταξύ κερδών από την παραγωγή και κερδών από υπεραξίες -που είναι πολλαπλάσια και απολαμβάνουν μία από τις χαμηλότερες φορολογίες στον ΟΟΣΑ. Περισσότερος πλούτος συγκεντρώνεται σε λιγότερα χέρια χωρίς να διαχέεται –ίσως συναντιέται με την υπόλοιπη οικονομία μόνο μέσω της πολυτελούς κατανάλωσης.

Με τη συμφωνία ΣΕΒ- ΓΣΕΕ και το ξεπάγωμα των συλλογικών διαπραγματεύσεων θα γίνει εφικτό να τονωθούν οι μισθοί. Ωστόσο, με δεδομένη την ακρίβεια σε όλα, από το νοίκι, το ηλεκτρικό ρεύμα μέχρι τα τρόφιμα, οι όποιες αυξήσεις δεν θα αλλάξουν την κοινωνική διάθεση. Χρειάζεται μια ουσιαστική αναδιανομή που θα ενισχύσει αποφασιστικά το κοινωνικό κράτος. Αν μπορείς να πληρώσεις το νοίκι σου, να ζεστάνεις το σπίτι σου, αν υπάρχει ένα καλό σχολείο για τα παιδιά σου, αν για τη φροντίδα της υγείας υπάρχει ένα ισχυρό και σύγχρονο ΕΣΥ, μπορείς να συζητήσεις για τα υπόλοιπα –δηλαδή, αν και πως αυτό, το λάθος σύστημα, θα αλλάξει. Αν όχι, ο θυμός αγριεύει. Και η οργή ανοίγει τους δικούς της δρόμους.