Αν δεν σπάσει το καθεστώς, δεν σπάει ο κύκλος της καταστροφής στον Εβρο

Στον Εβρο, μια περιοχή που έχει χτυπηθεί όσο λίγες από πυρκαγιές, πλημμύρες, ξηρασίες και ζωονόσους, η πρόσφατη επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη δεν αποτέλεσε απολογισμό επτά ετών διακυβέρνησης, αλλά ακόμη μία δέσμη υποσχέσεων. Πάνω από 150.000 στρέμματα ξαναπλημμύρισαν, αναχώματα έσπασαν και καλλιέργειες χάθηκαν, ενώ το δάσος της Δαδιάς ακόμη προσπαθεί να αναγεννηθεί μετά τη μεγαλύτερη δασική πυρκαγιά που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ε.Ε. Αυτή δεν είναι εικόνα «ανθεκτικής» περιοχής – ούτε περιβαλλοντικά ούτε κοινωνικά. Είναι το «καθεστώς» των υποσχέσεων, των αναβολών και της επικοινωνίας, με την πρόληψη και την ανθεκτικότητα μόνιμα τελευταίες.

Ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε ότι η Ολοκληρωμένη Χωρική Επένδυση του Εβρου αυξάνεται στα 30 εκατ. ευρώ, υποσχόμενος έργα που θα εξασφαλίσουν νερό για τον πρωτογενή τομέα σε ορίζοντα τετραετίας, στη βάση της συμφωνίας με τη Βουλγαρία για τις παροχές του Αρδα. Την ίδια στιγμή παραδέχτηκε ότι αυτά τα έργα «συζητιούνται δεκαετίες» και ότι τώρα «έχουμε τέσσερα χρόνια για να τα κάνουμε», σαν να μην είναι ο ίδιος επτά χρόνια πρωθυπουργός. Αν τα έργα ανθεκτικότητας είχαν γίνει εγκαίρως, ο Εβρος δεν θα βρισκόταν ξανά σε καθεστώς συναγερμού, με τους παραγωγούς να βλέπουν για πολλοστή φορά τον κόπο τους μέσα στο νερό.

Η διατύπωσή του ήταν αποκαλυπτική: «Η δική μας δουλειά τώρα είναι να κάνουμε τα έργα υποδομής… να σιγουρευτούμε ότι θα έχουμε νερό το καλοκαίρι». Σε μια περιοχή που πνίγεται τον χειμώνα και διψά το καλοκαίρι, το να χαρακτηρίζονται οι πλημμύρες «άλλης τάξης θέμα» δείχνει μια κυβέρνηση που δεν νιώθει την ανάγκη να απολογηθεί, αλλά μόνο να υποσχεθεί.

Στο πεδίο των υποδομών μεταφορών, η απόσταση ανάμεσα στην τοπική πραγματικότητα και τις κυβερνητικές εξαγγελίες παραμένει μεγάλη. Για την Ανατολική Σιδηροδρομική Εγνατία γίνεται λόγος εδώ και χρόνια ως «στρατηγικής σημασίας έργο», ενώ ταυτόχρονα ο πρωθυπουργός οραματίζεται σιδηροδρομικό διάδρομο από την Αλεξανδρούπολη μέχρι την Οδησσό. Ωστόσο λείπει το θεμελιώδες: μια ουσιαστική, σύγχρονη και αξιόπιστη σύνδεση Αλεξανδρούπολης-Θεσσαλονίκης που θα έδινε πραγματική πρόσβαση των επιχειρήσεων του Εβρου στο βασικό εμπορικό κέντρο της Βόρειας Ελλάδας.

Ετσι, ο σιδηρόδρομος παραμένει κρίκος-απουσία στην εφοδιαστική αλυσίδα της Θράκης. Χωρίς αξιόπιστη σύνδεση, οι επιχειρήσεις λειτουργούν με υψηλότερο μεταφορικό κόστος από τους ανταγωνιστές τους στη Βόρεια Ελλάδα και στη Βουλγαρία. Ακόμη και εκεί που ο τόπος διαθέτει συγκριτικά πλεονεκτήματα –λιμάνι, σύνορα και ενεργειακά έργα– η απουσία σοβαρού σχεδιασμού ακυρώνει στην πράξη τις εξαγγελίες. Παράλληλα, για τις ενεργειακές επενδύσεις που επιβαρύνουν περιβαλλοντικά την περιοχή, δεν υπάρχει σαφής δέσμευση μόνιμων ανταποδοτικών για τις τοπικές κοινωνίες.

Την ίδια ημέρα, στους Κήπους, ανακοινώθηκε ξανά αναβάθμιση του συνοριακού σταθμού, μια εξαγγελία αναγκαία αλλά επαναλαμβανόμενη χωρίς αποτέλεσμα. Η έννοια της «ασφάλειας» περιορίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε σύνορα, φράχτη και αστυνόμευση, την ώρα που οι κάτοικοι ζητούν κάτι απλό: να μη βλέπουν τα χωράφια τους στη λάσπη, τα κοπάδια τους να χάνονται και τα παιδιά τους να φεύγουν επειδή δεν βλέπουν μέλλον.

Αυτό που παρουσιάζεται ως «ασφάλεια» δεν είναι ουδέτερο. Είναι ιδεολογία που αφήνει την κοινωνία εκτεθειμένη στις καταστροφές και επενδύει στο σύμβολο της τάξης. Και έχει σημασία ότι αυτή η ασφάλεια χρηματοδοτείται από εθνικούς πόρους, δηλαδή από την ίδια δεξαμενή που θα μπορούσε να θωρακίσει αναχώματα, να οργανώσει ολοκληρωμένη διαχείριση υδάτων και να ενισχύσει υποδομές υγείας και παιδείας. Το κράτος επιλέγει αλλού να επενδύσει, στο θέαμα της σκληρότητας και στην επικοινωνιακή σκηνοθεσία.

Η αντιπολίτευση μιλά για κυβερνητική ανεπάρκεια στον Εβρο: καθυστερήσεις στα αντιπλημμυρικά έργα, αποσπασματικές παρεμβάσεις και ανύπαρκτος σχεδιασμός πρόληψης. Μετά την ακρίβεια και τη συνεχή ερήμωση, οι κάτοικοι καλούνται να επιβιώσουν σε ένα περιβάλλον όπου φωτιά, πλημμύρα και ανασφάλεια διαδέχονται η μία την άλλη. Κάθε χρόνο επαναλαμβάνεται ο ίδιος κύκλος: καταστροφή, αυτοψίες, εξαγγελίες και αποζημιώσεις-ψίχουλα.

Το πρόβλημα όμως δεν είναι μόνο η ανεπάρκεια. Τα τελευταία χρόνια οικοδομήθηκε ένα κράτος κομμένο και ραμμένο στα μέτρα των λίγων, με δημόσιους πόρους να λειτουργούν ως εργαλείο εξαγοράς και όχι ανάπτυξης. Η επικοινωνία υποκαθιστά την πολιτική, ενώ κατασκευάζονται success stories την ώρα που οι υποδομές παραμένουν ευάλωτες και η καθημερινότητα δεν βελτιώνεται.

Στην οικονομία επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο: υπερκέρδη στην ενέργεια, συγκέντρωση ισχύος σε λίγους ομίλους και αγορά που λειτουργεί με ολιγοπωλιακούς όρους. Δεν πρόκειται για λάθος πολιτική αλλά για ταξική επιλογή, μια αναδιανομή πλούτου υπέρ των λίγων.

Γι’ αυτό, το ερώτημα δεν είναι αν χρειάζονται μικρές βελτιώσεις. Χρειάζεται προοδευτική δημοκρατική αλλαγή που θα βάλει στο κέντρο την πραγματική ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών, τη διαφάνεια στη χρήση των δημόσιων πόρων, το σπάσιμο των καρτέλ και την ενίσχυση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου.

Ο Εβρος, με την πυρκαγιά της Δαδιάς, τις συνεχείς πλημμύρες και τη μόνιμη ανασφάλεια των κατοίκων, αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ότι η χώρα δεν αντέχει άλλη διαχείριση υποσχέσεων χωρίς απολογισμό. Χρειάζεται μια νέα πλειοψηφία που να υπηρετεί την κοινωνία και τη δημοκρατία, όχι ένα καθεστώς που αντιμετωπίζει τους ανθρώπους και τις περιοχές ως αναλώσιμους στο όνομα της «σταθερότητας» και της «ανάπτυξης».