Είναι η ενέργεια «όπλο εκβιασμού»;

Ρωσία και ΗΠΑ, οι υπερδυνάμεις του Ψυχρού Πολέμου, φαίνεται να επενδύουν στην «αναμόρφωση του κόσμου» που προέκυψε μετά. Και χρησιμοποιούν ως «όπλο» την ενέργεια. Από μία άποψη είναι κατανοητό, διότι ο κόσμος άλλαξε πολύ από τότε.

Πρώτα από όλα δημογραφικά. Ο πληθυσμός της Γης ήταν 4 δισ. το 1970 και έγινε σχεδόν 9 δισ. Και η δημογραφική έκρηξη έγινε αποκλειστικά στον πάλαι ποτέ Τρίτο Κόσμο.

Κατά δεύτερον, οικονομικά. Από το 1990 μέχρι σήμερα ο κόσμος γνώρισε την ταχύτερη, ιστορικά, οικονομική ανάπτυξη. Το παγκόσμιο ΑΕΠ ήταν, σε σταθερές τιμές, 12 τρισ. δολάρια το 1970 και 70 τρισ. το 2020. Κοινώς σχεδόν εξαπλασιάστηκε.

Αν ο πληθυσμός διπλασιάστηκε και η παγκόσμια οικονομία εξαπλασιάστηκε η εικόνα σήμερα δεν έχει πλέον καμία σχέση με τον 20ό αιώνα. Ο πρώτος κόσμος (ΗΠΑ, Δυτική Ευρώπη) αναπτύσσεται με αργούς ρυθμούς. Ο δεύτερος, ο κομμουνιστικός, απλά κατέρρευσε (η Ρωσία πλέον είναι μόλις 2% της παγκόσμιας οικονομίας). Ο μεγάλος κερδισμένος είναι ο Τρίτος Κόσμος. Κυρίως η Κίνα (που από 2% έφθασε το 23%), η ΝΑ Ασία και άλλες περιοχές.

Η Ρωσία θυμήθηκε τις «παλιές δόξες» με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Και οι ΗΠΑ κραυγάζουν ότι η «ισχύς μετράει» και όχι «οι διεθνείς κανόνες». Η ισχύς επιδιώκει να πείσει τους συμμάχους να ελέγξουν τον Τρίτο Κόσμο ξανά, με μία σύγχρονη νεοαποικιακή εκδοχή «υποτακτικών κυβερνήσεων». Την εμπλουτίζει με δόσεις Χριστιανισμού και σε κάθε περίπτωση μέμφεται την «εσωτερική αδυναμία» των δυτικών κοινωνιών που προέκυψε από τη φιλελεύθερη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα ίσα δικαιώματα.

Εντούτοις η κεντρική ιδέα δεν πάει καλά. Πρωτίστως στις φιλικές χώρες (Ευρώπη, Καναδά). Προσκρούει στο ίδιο το ιστορικό των πολέμων. Οι ΗΠΑ, μετά το Βιετνάμ, δεν έχουν κερδίσει κανέναν πόλεμο (Αφγανιστάν, Ιράκ, Συρία, Λιβύη).

Αλλά και στην οικονομία έχει μειωθεί το ειδικό βάρος των ΗΠΑ. Εξάγει μόλις το 5% του ΑΕΠ της (όπλα, ενέργεια και αγροτικά). Δηλαδή μόλις το 1,1% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Οι δε εισαγωγές είναι μόλις το 2,2% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Κοινώς η «δασμολογική πολιτική» έχει περιορισμένη ισχύ.

Ετσι έμεινε το όπλο της ενέργειας. Με τόση ανάπτυξη, ο κόσμος καταναλώνει περισσότερο πετρέλαιο, άνθρακα και φυσικό αέριο (παρά την ανάπτυξη των ΑΠΕ). Οι ΗΠΑ και η Ρωσία είναι αυτάρκεις και εξαγωγικές δυνάμεις και φλερτάρουν με τον «ενεργειακό εκβιασμό».

Αλλά δεν ζούμε στη δεκαετία του 1970. Τότε η ενεργειακή κρίση συνέπεσε με την κατάρρευση των δημόσιων οικονομικών των ΗΠΑ (πόλεμος στο Βιετνάμ), και τη διάλυση του Breton Woods, του συστήματος νομισματικής σταθερότητας. Αυτό δημιούργησε τον ανεξέλεγκτο στασιμοπληθωρισμό της περιόδου.

Σήμερα η ενεργειακή κρίση δημιουργεί προφανώς πληθωριστικές πιέσεις αλλά η παγκόσμια οικονομία και οι κυμαινόμενες ισοτιμίες των νομισμάτων έχουν σταθεροποιηθεί αρκετά. Η Ευρώπη προσαρμόστηκε στον «ρωσικό εκβιασμό» με ελεγχόμενες οικονομικές συνέπειες. Το ίδιο θα συμβεί και με τον «αμερικανικό εκβιασμό». Η μεγαλύτερη πίεση θα υπάρξει στις αναπτυσσόμενες οικονομίες.

Εξάλλου η τιμή της ενέργειας είναι ενιαία και διεθνής, δεν ξεχωρίζει παραγωγούς και καταναλωτές. Στις ΗΠΑ η βενζίνη αυξήθηκε ήδη 50%. Πόσο να αντέξει η «πολιτική Τραμπ», αν δεν γίνει το ίδιο το «Βατερλώ» του.

Ο Γιώργος Σταθάκης είναι πρώην υπουργός και καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας