«Η εναλλακτική» ιατρική και ο μπλε σκορπιός

Για ποιο λόγο οι άνθρωποι καταφεύγουν σε «εναλλακτικές θεραπείες» και αμφιβόλου ασφάλειας και αποτελεσματικότητας σκευάσματα; Είναι τόσο αφελείς; Οχι. Κάποιοι είναι απελπισμένοι. Και κάποιοι άλλοι αναζητούν τη θεραπεία που είναι για λίγους και κάνει θαύματα…

Θα εξομολογηθώ την αμαρτία μου. Πριν από είκοσι χρόνια ήμουν σε μία παρέα που συγκέντρωσε χρήματα προκειμένου να φέρει από την Κούβα αντικαρκινικό σκεύασμα με το «δηλητήριο του μπλε σκορπιού». Δεν το πίστευα, αλλά ήταν η τελευταία ελπίδα για τους συγγενείς καλού φίλου που έσβηνε από τον καρκίνο.

Αλλωστε είχαμε διαβάσει για πειράματα στο εργαστήριο, σύμφωνα με τα οποία το δηλητήριο κατέστρεφε τα καρκινικά κύτταρα. Ομως από αυτή τη διαπίστωση μέχρι τη θεραπεία του καρκίνου υπάρχει αστρονομική απόσταση. Και εμείς είχαμε κάθε λόγο να τη αγνοήσουμε. Βρέθηκε άνθρωπος στην Κούβα. Προμηθεύτηκε το σκεύασμα. Και από εδώ ξεκίνησε άλλος άνθρωπος, πήγε στην Αβάνα, πήρε το μπουκάλι και επέστρεψε με την επόμενη πτήση. Στο αεροπλάνο συνάντησε άλλους δύο συμπατριώτες μας που ταξίδεψαν για τον ίδιο λόγο. Το «φάρμακο» ήρθε στην Αθήνα. Ο φίλος μου το πήρε. Πέθανε μετά από λίγες μέρες. Το μπουκάλι δόθηκε σε μία άλλη οικογένεια που τοποθέτησε στον μπλε σκορπιό τις τελευταίες ελπίδες και προσευχές για τον άνθρωπο της.

Για ποιο λόγο οι άνθρωποι καταφεύγουν σε «εναλλακτικές θεραπείες» και αμφιβόλου ασφάλειας και αποτελεσματικότητας σκευάσματα; Είναι τόσο αφελείς; Οχι, αλλά είναι απελπισμένοι. Και απλώς διοχετεύουν την απελπισία τους σε διαφορετικά πεδία. Κάποιοι θα αναζητήσουν σωτηρία στον μπλε σκορπιό. Και άλλοι στο θαυματουργό λείψανο.

Αλλά ας πούμε ότι πρόκειται για ακραίες περιπτώσεις. Η τραγική ιστορία του Γιώργου Μαζωνάκη μας δείχνει ότι δεν είναι λίγοι οι ευκατάστατοι συμπολίτες, κυρίως εκείνοι που εξασφαλίζουν την ευημερία τους από τη show biz, οι οποίοι αναζητούν στις εναλλακτικές θεραπείες το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι -να γερνάει εκείνο, όχι οι ίδιοι. Δεν κάνουν τυχαίες επιλογές. Πηγαίνουν συστημένοι. Από κάποιον που κατέφυγε στις ίδιες λύσεις και δηλώνει ενθουσιασμένος. Και εσύ αναρωτιέσαι αν έχουν χάσει τα λογικά τους.

Ομως δεν είναι ακριβώς έτσι. Οταν ένας άνθρωπος, που δεν έχει καμία σχέση με το αντικείμενο, λάβει συστάσεις, ακούσει αφηγήσεις και κάνει μία επιφανειακή αναζήτηση στο δίκτυο, είναι εξαιρετικά πιθανό να καταφύγει στην εναλλακτική προσέγγιση. Εκτός των άλλων, το υψηλό κόστος της θεραπείας παρουσιάζεται και ως επιβεβαιωτικό της επιτυχίας. Δεν είναι για όλους. Είναι για εκείνους που μπορούν.

Η πολυτέλεια μεταμφιέζει την ανορθολογικότητα σε προνόμιο. Αν το μπουκαλάκι έκανε 15 ευρώ και το πουλούσαν στη λαϊκή, ο εύπορος πελάτης πιθανότατα θα γελούσε. Αν όμως η «θεραπεία» κοστίζει χιλιάδες, γίνεται σε ιδιωτικό χώρο, φτάνεις εκεί μόνο με σύσταση και σου εξηγούν ότι πρόκειται για κάτι που «δεν έχει έρθει ακόμη στην Ελλάδα», αποκτά κύρος. Η τιμή παύει να είναι κόστος και γίνεται πιστοποιητικό αξιοπιστίας. Επίσης η μαρτυρία είναι πιο ισχυρή από τη στατιστική. Ακόμα και αν δεις αποτελέσματα κλινικών μελετών, το πιθανότερο είναι να πιστέψεις τον φίλο σου που δοκίμασε τη θεραπεία και «είδε αποτελέσματα».

Εδώ θα μπορούσαμε να σταματήσουμε ώστε να στοχαστούμε πάνω στο φόβο της φθοράς και στην αγωνία που φέρνει το γήρας, ειδικά σε ανθρώπους που πορεύονται επαγγελματικά χρησιμοποιώντας την εικόνα τους. Γιατί γνωρίζουν ότι το κοινό γίνεται πολύ σκληρό όταν διαπιστώνουν φθορές στο «προϊόν».

Το ερώτημα είναι αν οι αρμόδιοι φορείς μπορούν να ασκήσουν αποτελεσματικό έλεγχο. Ρώτησα δύο πολύ γνωστούς γιατρούς των Αθηνών. Με μία φωνή μου είπαν ότι, πρακτικά, κανένας έλεγχος δεν μπορεί να εντοπίσει κάτι παράνομο ή εκτός πρωτοκόλλου, αν ο υπεύθυνος θέλει να το κρύψει. Οσες κανονιστικές παρεμβάσεις και αν γίνουν, αν κάποιος θέλει να πουλήσει μία ιατρική υπηρεσία, θα βρει το κοινό του.

Και βέβαια δεν πρέπει να λησμονούμε αυτό που συμβαίνει στον τομέα της ψυχικής υγείας. Εκεί όπου ο καθένας μπορεί να κρεμάσει μία πινακίδα προσφέροντας τις υπηρεσίες «συμβούλου ψυχικής υγείας» ή, ακόμα καλύτερα, «life coach».

Συνεπώς είναι μάλλον άκαιρο να απορούμε για την αποτελεσματικότητα των σχετικών ελέγχων. Από ένα σημείο και μετά το κράτος και οι αρμόδιοι φορείς δεν μπορούν να σε προστατεύσουν. Υπάρχει όμως κάτι πιο απλό. Η λογική σου. Η κοινή λογική.

Ομως, για να είμαστε ειλικρινείς, η κοινή λογική μπορεί εύκολα να πνιγεί μέσα σε ένα μπουκάλι. Και εκείνο το μπουκάλι, με το δηλητήριο του μπλε σκορπιού, δεν πετάχτηκε όταν πέθανε ο φίλος μου. Δόθηκε στον επόμενο. Σαν να μην είχε αποτύχει το φάρμακο αλλά ο ασθενής.