Η Τουρκία μεταξύ ΕΕ και Στρατού

Η υπόθεση Εργκενεκόν προκάλεσε σοβαρό ρήγμα στη «στρατιωτική κηδεμονία» της χώρας

Guillaume Perrier, ΤΟ ΒΗΜΑ, Δημοσιευμένο: 2009-08-04

Με την ψήφιση του νόμου, στις αρχές Ιουλίου, που προβλέπει τον περιορισμό των αρμοδιοτήτων των στρατιωτικών δικαστηρίων, το τουρκικό κοινοβούλιο προχώρησε ένα βήμα προς τον εκδημοκρατισμό της χώρας όπως ζητεί από καιρό η Ευρωπαϊκή Ενωση. Στο εξής όσοι στρατιώτες ή εν ενεργεία αξιωματικοί κατηγορούνται για σοβαρά κακουργήματα θα μπορούν όπως και οι υπόλοιποι τούρκοι πολίτες να δικάζονται από τα πολιτικά δικαστήρια. Η νομοθετική ρύθμιση προκάλεσε νέα αντιπαράθεση μεταξύ της κυβέρνησης και του στρατού ο οποίος διεκδικεί τον ρόλο του «φύλακα των θεσμών». Οι στρατιωτικοί, οι οποίοι υποστηρίζονται από τα μεγαλύτερα αντιπολιτευόμενα κόμματα, μίλησαν για «πολιτικό πραξικόπημα» που θέτει σε κίνδυνο το πολίτευμα της χώρας. Στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα ακόμη ρήγμα στο πολιτικό σύστημα της Τουρκίας το οποίο θεωρείται από τους κυβερνώντες ένα «σύστημα στρατιωτικής κηδεμονίας», όπως το χαρακτηρίζει ο τούρκος πολιτειολόγος Αλί Μπαϊράμογλου. Η στρατιωτική ηγεσία παραμένει από την εποχή του Μουσταφά Κεμάλ ανέγγιχτη και ανεξέλεγκτη. Χάρη στα τέσσερα πραξικοπήματα που έχουν γίνει από το 1960, ο στρατός έχει καταφέρει να ενισχύσει τη θέση του κατακτώντας ευρεία αυτονομία ως προς τη διαχείριση των «εσωτερικών» θεμάτων του. Ουσιαστικά δεν δίνει λόγο για κανένα ζήτημα διοικητικής, δικαστικής ή οικονομικής φύσης. Το σημερινό Σύνταγμα έχει τεθεί σε ισχύ από τη δικτατορία του Κενάν Εβρέν, το 1983.

Ωστόσο τα δεδομένα άλλαξαν από το 2002, όταν ανήλθε στην εξουσία ένα μη κεμαλικό κόμμα, το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ). Παράλληλα άρχισε η διαδικασία των ενταξιακών διαπραγματεύσεων στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Εκτοτε έχει αρχίσει ένας «υπόγειος πόλεμος» για την αποστρατιωτικοποίηση του πολιτικού συστήματος. Η προσαγωγή στρατιωτικών σε πολιτικά δικαστήρια ήταν ως σήμερα κάτι αδιανόητο για την Τουρκία. Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι η εκδίκαση του παραστρατιωτικού δικτύου της Εργκενεκόν, μιας ομάδας που συνωμοτούσε εις βάρος της κυβέρνησης και φέρεται να σχεδίαζε μια σειρά από βίαιες πράξεις με σκοπό την ανατροπή της. Μεταξύ των κατηγορουμένων συγκαταλέγονται δύο απόστρατοι υψηλόβαθμοι στρατιωτικοί, ο Χουρσίτ Τολόνκαι ο Σενέρ Ερουιγκούρ, οι οποίοι κατηγορούνται ως «εγκέφαλοι» των δύο αποτυχημένων πραξικοπημάτων, το 2004. Η έρευνα και οι συλλήψεις υπόπτων συνεχίζονται και ως σήμερα δεκάδες αξιωματούχοι του στρατού έχουν προσαχθεί ενώπιον της Δικαιοσύνης.

Ακόμη και ο 92χρονος σήμερα πραξικοπηματίας στρατηγός Εβρέν αναγκάστηκε να βγει από το πολυτελές «ερημητήριό» του όπου περνά τον καιρό του ζωγραφίζοντας. Δεν είναι λίγοι οι Τούρκοι που τάσσονται υπέρ της προσαγωγής του απόστρατου αξιωματικού σε δίκη πριν από την παραγραφή των κατηγοριών του, το 2010. «Ορκίζομαι ενώπιον του έθνους ότι δεν θα επιτρέψω να εκδικαστεί η υπόθεση. Θα αυτοκτονήσω» έχει δηλώσει οργισμένος ο ίδιος.

Η Τουρκία αμφιταλαντεύεται σε μια λεπτή ισορροπία μεταξύ της ΕΕ και του Στρατού. Οταν γέρνει προς τη μια πλευρά, τότε απομακρύνεται από την άλλη. Συνεπώς η επιβράδυνση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων καθυστερεί την αποδυνάμωση των στρατιωτικών. Ο πρωθυπουργός Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν το γνωρίζει και για αυτόν τον λόγο έχει ξεκινήσει τις μεταρρυθμίσεις στην κατεύθυνση που ζητεί η Ευρώπη, την ώρα που αισθάνεται να σφίγγει γύρω του ο κλοιός. «Το ΑΚΡ έχει ανάγκη την αποστρατιωτικοποίηση για να διασφαλίσει την παραμονή του στην εξουσία» εκτιμά ο κ. Μπαϊράμογλου. Ο Στρατός ωστόσο αντιστέκεται. Ο επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων Ιλκέρ Μπασμπούγ εμφανίζεται τακτικά στην τηλεόραση, όπως και οι προκάτοχοί του, αρνούμενος οποιαδήποτε εμπλοκή στρατιωτικών στο δίκτυο της Εργκενεκόν και κάνοντας λόγο για «λασπολογία» από τους αντιπάλους του και τους εχθρούς του πολιτεύματος, δηλαδή τους «κούρδους αυτονομιστές και τους αντιδραστικούς».

Οι στρατιωτικοί εξακολουθούν να έχουν λόγο για τα πάντα στην Τουρκία. Το 2004 είπαν «όχι» στο Σχέδιο Αναν για την Κύπρο και το 2004 προσπάθησαν να αποτρέψουν την εκλογή ενός πρώην ισλαμιστή, του Αμπντουλάχ Γκιουλ, στο αξίωμα του προέδρου. Την περασμένη χρονιά επιχείρησαν μαζί με τους πολιτικούς συμμάχους τους να θέσουν εκτός νόμου το κυβερνών κόμμα, ενώ η αδιαλλαξία τους στο κουρδικό είναι αυτή που εμποδίζει την επίλυση του προβλήματος. Σε κάθε περίπτωση το σίγουρο είναι ότι δεν φαίνονται καθόλου διατεθειμένοι να μείνουν «κλεισμένοι στους στρατώνες τους».

Θέματα επικαιρότητας: Τουρκία

Επιστρέφει η Τουρκία του Ερντογάν στη Δύση;

Γιώργος Καπόπουλος, 2023-09-06

Η επιστροφή στις παλιότερες ευτυχισμένες στιγμές της συμμαχίας...

Περισσότερα

Στρατηγική επιλογή ή τακτική κίνηση;

Σωτήρης Ντάλης, 2023-07-15

Η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας είναι ένα δύσκολο ταξίδι...

Περισσότερα

Η δύναμη του τουρκικού προξενείου

Διονύσης Γουσέτης, 2023-06-21

Το ζήτημα της μειονότητας της Θράκης δεσπόζει ακόμη στις...

Περισσότερα
Συμπεράσματα από τις εκλογές στην Τουρκία

Συμπεράσματα από τις εκλογές στην Τουρκία

2023-05-29

1. Παρά την φθορά 20 χρόνων εξουσίας, ο Ερντογάν συνεχίζει...

Περισσότερα
Θόδωρος Τσίκας

Τουρκικές εκλογές: Με το όπλο παρά πόδα

Θόδωρος Τσίκας, 2023-05-15

Μετά από μία αγωνιώδη νύχτα καταμέτρησης, φαίνεται ότι...

Περισσότερα

Η Τουρκία ανάμεσα σε δύο εποχές

Βαγγέλης Αρεταίος, 2023-05-13

Αύριο κρίνεται το μέλλον της Τουρκίας σε μια εκλογική αναμέτρηση...

Περισσότερα

Χωρίς προηγούμενο

Γιώργος Καπόπουλος, 2023-04-26

Στην Τουρκία δεν έχει γίνει επί της ουσίας από το 1923 μέχρι...

Περισσότερα

Ερντογάν ή Κιλιτσντάρογλου;

Γιώργος Καπόπουλος, 2023-04-10

Τι ψηφίζουν ΗΠΑ και Ευρώπη στις τουρκικές εκλογές της 14ης...

Περισσότερα

Άρθρα/ Πολιτική

Σόσιαλ μίντια και φενάκες εν αφθονία

Παντελής Μπουκάλας, 2024-02-20

Από τον πλατωνικό «Φαίδρο» διδαχτήκαμε να είμαστε επιφυλακτικοί...

Γιατί υποχώρησε το κράτος δικαίου στην Ελλάδα;

Παύλος Ελευθεριάδης, 2024-02-17

Το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 7ης Φεβρουαρίου...

Θανάσης Θεοχαρόπουλος

Στροφή σε ένα νέο, υγιές παραγωγικό μοντέλο

Θανάσης Θεοχαρόπουλος, 2024-02-15

Η κυβέρνηση της ΝΔ μετά τις εκλογές και το 41%, που το θεώρησε...

Δημοκρατική αφύπνιση

Λάμπρος Αθανάσιος Τσουκνίδας, 2024-02-11

Να που φτάσαμε να πρέπει να (ξανα)μάθουμε να κουβεντιάζουμε...

Γιώργος Σιακαντάρης

Μια συζήτηση: Αγαθούληδες ή πονηρούληδες;

Γιώργος Σιακαντάρης, 2024-02-11

Η προγραμματισμένη συζήτηση της Έφης Αχτσιόγλου, του Διονύση...

Εξωτερική πολιτική σε έναν απρόβλεπτο κόσμο

Λουκάς Τσούκαλης, 2024-02-10

Το παγκόσμιο οικοδόμημα στην εποχή της αμερικανικής παντοδυναμίας...

Ένας νέος αστερισμός;

Παύλος Τσίμας, 2024-02-10

Το βράδυ των εκλογών του 1981- αφηγείται ο Μίμης Ανδρουλάκης...

Πάνος Σκοτινιώτης

Ζητείται εναλλακτική

Πάνος Σκοτινιώτης, 2024-02-09

Σε λίγες ημέρες συμπληρώνονται 68 χρόνια από τις εκλογές...

Δημήτρης Χατζησωκράτης

120 ημέρες πριν τις ευρωεκλογές

Δημήτρης Χατζησωκράτης, 2024-02-09

Όλες οι δημοσκοπήσεις στο τέλος Ιανουαρίου καταγράφουν...

Τα τουρνικέ στο μουσείο της Μεταπολίτευσης

Αλέξης Παπαχελάς, 2024-02-04

Πριν από αρκετό καιρό, στην προηγούμενη θητεία του, ο πρωθυπουργός...

Αλήθειες και μύθοι για το πακέτο Μπλίνκεν

Βασίλης Νέδος, 2024-02-04

Δεν έχουν ακόμη συμπληρωθεί παρά λίγες ημέρες από τη στιγμή...

Συνταγή της καταστροφής

Σταύρος Αραχωβίτης, 2024-02-04

Αυτές τις μέρες οι αγρότες βρίσκονται σε ένα πρωτόγνωρο...

×
×