Σκοτώνοντας το ευρώ

Paul Krugman, ΤΟ ΒΗΜΑ, The New York Times, Δημοσιευμένο: 2011-12-02

Μπορεί να σωθεί το ευρώ; Πριν από λίγο καιρό μας έλεγαν ότι το χειρότερο πιθανό αποτέλεσμα θα ήταν μια ελληνική στάση πληρωμών. Τώρα όμως μια πολύ ευρύτερη καταστροφή μοιάζει εξαιρετικά πιθανή.

Είναι αλήθεια ότι η πίεση των αγορών μειώθηκε κάπως την Τετάρτη, μετά από τη θεαματική ανακοίνωση των κεντρικών τραπεζών για την επέκταση των πιστωτικών γραμμών τους (η οποία στην πραγματικότητα δεν αλλάζει τίποτε). Αλλά ακόμη και οι πιο αισιόδοξοι βλέπουν πλέον πως η Ευρώπη οδηγείται σε νέα ύφεση, ενώ οι απαισιόδοξοι προειδοποιούν ότι το ευρώ ίσως γίνει το επίκεντρο μιας ακόμη παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης.

Πώς πήγαν τα πράγματα τόσο άσχημα; Η απάντηση που ακούει κανείς συνεχώς είναι ότι η κρίση του ευρώ προκλήθηκε λόγω δημοσιονομικής ανευθυνότητας. Ανοίξτε την τηλεόραση σας και είναι πολύ πιθανό να ακούσετε κάποιον ειδικό να δηλώνει ότι, αν η Αμερική δεν ψαλιδίσει τις δαπάνες της, θα καταλήξουμε σαν την Ελλάδα. Την Ελλάαααααδα!

Αλλά η αλήθεια βρίσκεται στο άλλο άκρο. Παρ’ ότι οι ευρωπαίοι ηγέτες εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι το πρόβλημα είναι οι πολύ υψηλές δημόσιες δαπάνες στα κράτη-οφειλέτες, το πραγματικό πρόβλημα είναι οι πολύ χαμηλές δαπάνες στην Ευρώπη ως σύνολο. Και οι προσπάθειές τους να επιλύσουν το πρόβλημα απαιτώντας ακόμη σκληρότερα μέτρα λιτότητας έχουν διαδραματίσει κυρίαρχο ρόλο στην επιδείνωση της κατάστασης.

Ιδού πώς έχει η ιστορία ως τώρα: στα χρόνια πριν από την κρίση του 2008 η Ευρώπη, όπως και η Αμερική, διέθετε ένα ανεξέλεγκτο τραπεζικό σύστημα και αντιμετώπιζε μια ραγδαία συσσώρευση χρέους. Στην περίπτωση της Ευρώπης, όμως, μεγάλο μέρος αυτού του χρέους ήταν διακρατικό καθώς τα κεφάλαια της Γερμανίας έρρεαν προς τη νότια Ευρώπη.

Αυτός ο δανεισμός θεωρούνταν «χαμηλού ρίσκου». Εϊ, αφού όλοι οι αποδέκτες ήταν στο ευρώ, τι θα μπορούσε να πάει στραβά;

Παρεμπιπτόντως, το μεγαλύτερο μέρος αυτού του δανεισμού κατευθύνθηκε στον ιδιωτικό τομέα και όχι στις κυβερνήσεις. Μόνο η Ελλάδα παρουσίαζε μεγάλα ελλείμματα στους προϋπολογισμούς της στα «καλά χρόνια»: η Ισπανία στην πραγματικότητα εμφάνιζε πλεόνασμα στις παραμονές της κρίσης.

Μετά η φούσκα έσκασε. Οι ιδιωτικές δαπάνες στα κράτη-οφειλέτες υποχώρησε απότομα. Και το ερώτημα που θα έπρεπε να θέτουν σήμερα οι ευρωπαίοι ηγέτες είναι πώς θα εμπόδιζαν την πρόκληση μιας πανευρωπαϊκής οικονομικής υποχώρησης εξαιτίας αυτών των περικοπών στις δαπάνες.

Αντιθέτως, όμως, αυτοί αντέδρασαν στην αναπόφευκτη, λόγω της ύφεσης, αύξηση των ελλειμμάτων απαιτώντας από όλες τις κυβερνήσεις - και όχι μόνο αυτές των χρεωμένων κρατών - να περικόψουν τις δαπάνες και να αυξήσουν τους φόρους.

Οι προειδοποιήσεις ότι αυτή η «συνταγή» θα οδηγούσε σε ακόμη μεγαλύτερη βουτιά αγνοήθηκαν. «Η ιδέα ότι τα μέτρα λιτότητας μπορεί να πυροδοτήσουν στασιμότητα είναι ανακριβής», δήλωσε ο Ζαν-Κλοντ Τρισέ, τότε πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Γιατί; Διότι «οι πολιτικές που εμπνέουν εμπιστοσύνη θα ενισχύσουν, δεν θα υπονομεύσουν την οικονομική ανάκαμψη».

Αλλά η νεράιδα της εμπιστοσύνης δεν εμφανίστηκε ποτέ.

Περιμένετε, έχει κι άλλο. Στα χρόνια του εύκολου χρήματος οι μισθοί και οι τιμές των προϊόντων αυξήθηκαν στη νότια Ευρώπη πολύ ταχύτερα από ό,τι στη βόρεια. Η απόκλιση αυτή πρέπει τώρα να αντιστραφεί, είτε ρίχνοντας τις τιμές στον νότο είτε αυξάνοντάς τες στον βορρά. Και έχει σημασία τι από τα δύο θα συμβεί: αν η νότια Ευρώπη αναγκαστεί να «ξεφουσκώσει» για να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της, θα πληρώσει βαρύ τίμημα τόσο με τη μορφή της ανεργίας όσο και με την επιδείνωση των προβλημάτων με τα χρέη της. Οι πιθανότητες επιτυχίας θα ήταν πολύ μεγαλύτερες αν το χάσμα έκλεινε μέσω της αύξησης των τιμών στον βορρά.

Για να συμβεί όμως κάτι τέτοιο θα έπρεπε η πολιτική ηγεσία της Ευρώπης να αποδεχθεί μια προσωρινή αύξηση του πληθωρισμού στο σύνολο της Ευρωζώνης. Και οι ηγέτες έχουν ξεκαθαρίσει πως αυτό δεν πρόκειται να το δεχτούν. Για την ακρίβεια, τον περασμένο Απρίλιο η ΕΚΤ άρχισε να αυξάνει τα επιτόκια δανεισμού της, παρά το γεγονός ότι ο πληθωρισμός ήταν, αν μη τι άλλο, υπερβολικά χαμηλός.

Και δεν είναι μάλλον σύμπτωση ότι τον Απρίλιο η κρίση του ευρώ πέρασε στη νέα, ζοφερή φάση της. Ξεχάστε την Ελλάδα, η οικονομία της οποίας αντιπροσωπεύει για την Ευρώπη ό,τι εκείνη του Μαϊάμι για τις ΗΠΑ. Στο σημείο εκείνο οι αγορές έχασαν την εμπιστοσύνη τους στο ευρώ συνολικά, οδηγώντας σε αύξηση τις αποδόσεις των ομολόγων ακόμη και κρατών όπως η Αυστρία και η Φινλανδία, που μόνο για την ασωτεία τους δεν φημίζονται. Δεν είναι δύσκολο να δει κανείς γιατί.

Ο συνδυασμός της τακτικής «λιτότητα-για όλους» και της μακάβριας εμμονής της κεντρικής τράπεζας με τον έλεγχο του πληθωρισμού καθιστά ουσιαστικά αδύνατη τη διαφυγή των χρεωμένων χωρών από την παγίδα του χρέους, ως εκ τούτου αποτελεί συνταγή για εκτεταμένες στάσεις πληρωμών, μαζικές αναλήψεις από τις τράπεζες και γενικευμένη χρηματοοικονομική καταστροφή.

Ελπίζω, για το καλό και της Αμερικής και της Ευρώπης, ότι οι Ευρωπαίοι θα αλλάξουν κατεύθυνση πριν να είναι πολύ αργά. Αλλά, για να είμαι ειλικρινής, δεν το πιστεύω. Βρίσκω μάλλον πιθανότερο πως και εμείς οι Αμερικανοί θα τους ακολουθήσουμε στον δρόμο της διάλυσης.

Γιατί στην Αμερική, όπως και στην Ευρώπη, η οικονομία επιβαρύνεται και καθυστερεί λόγω των οφειλετών που αντιμετωπίζουν πρόβλημα εξυπηρέτησης χρέους - στην περίπτωσή μας κυρίως από όσους απέκτησαν σπίτι με ενυπόθηκα στεγαστικά δάνεια. Και εδώ και εκεί απαιτούνται άμεσα αναπτυξιακές δημοσιονομικές και νομισματικές πολιτικές για να υποστηρίξουν την οικονομία ενόσω οι οφειλέτες θα αγωνίζονται να αναρρώσουν οικονομικά. Και όμως, όπως και στην Ευρώπη, ο δημόσιος διάλογος κυριαρχείται από «κατσάδες» για τα ελλείμματα και έμμονες ιδέες περί πληθωρισμού.

Την επομένη φορά που θα ακούσετε κάποιον να λέει ότι, αν δεν περικόψουμε τις δαπάνες, θα γίνουμε Ελλάδα, η απάντηση σας πρέπει να είναι ότι, αν κόψουμε τις δαπάνες εν μέσω στασιμότητας, θα γίνουμε Ευρώπη. Για την ακρίβεια, είμαστε ήδη καθ’ οδόν προς τα εκεί.

Θέματα επικαιρότητας: Οικονομική κρίση

Φίλιππος Σαχινίδης

Προοδευτικές προτάσεις για την οικονομία σε συνθήκες permcrisis

Φίλιππος Σαχινίδης, 2022-11-21

H λέξη της χρονιάς για το 2022 σύμφωνα με το λεξικό Collins είναι...

Περισσότερα
Θανάσης Θεοχαρόπουλος

Η αδιέξοδη οικονομική πολιτική θα φέρει λουκέτα και ανεργία

Θανάσης Θεοχαρόπουλος, 2021-02-02

Η πανδημία του Covid19 άλλαξε ριζικά τα δεδομένα παγκοσμίως...

Περισσότερα
Γιάννης Βούλγαρης

Τι μαθαίνουμε από την τριπλή κρίση;

Γιάννης Βούλγαρης, 2020-09-12

Λίγες ήταν ευτυχώς οι φορές που η μεταπολιτευτική Ελλάδα...

Περισσότερα

Εικόνα δύσβατης πορείας

Αντώνης Παπαγιαννίδης, 2020-06-25

Είναι αλήθεια πως στην Ελληνική πραγματικότητα συχνά υπάρχει...

Περισσότερα
Κώστας Καλλίτσης

Από τη χαμένη 10ετία, μην πάμε στη χαμένη γενιά

Κώστας Καλλίτσης, 2020-05-10

Η καταιγίδα έχει όνομα, λέγεται ανεργία. Και θα είναι σφοδρή....

Περισσότερα
Αντώνης Λιάκος

Πλοήγηση μέσω κρίσεων

Αντώνης Λιάκος, 2020-05-03

Η τωρινή κρίση της πανδημίας, και η οικονομική που σέρνει...

Περισσότερα

Μειώστε τους φόρους στους μισθωτούς

Αντώνης Καρακούσης, 2019-10-20

Η μακρόχρονη κρίση και το πλήθος των μέτρων, μνημονιακών...

Περισσότερα
Κώστας Καλλίτσης

Τα πρωτογενή πλεονάσματα πριν και τώρα

Κώστας Καλλίτσης, 2019-04-27

Το 2016 είχαμε δεσμευτεί να πετύχουμε πρωτογενές πλεόνασμα...

Περισσότερα

Άρθρα/ Πολιτική

Λάμπρος Αθανάσιος Τσουκνίδας

Το μακρύ ζεϊμπέκικο του Π. Πολάκη δεν ξεκίνησε (ούτε τελείωσε) χθες

Λάμπρος Αθανάσιος Τσουκνίδας, 2024-07-26

Όταν το Νοέμβριο του 2023 ο Παύλος Πολάκης τασσόταν υπέρ των...

Θόδωρος Τσίκας

50 χρόνια: Αναζητείται πολιτική βούληση για λύση του Κυπριακού

Θόδωρος Τσίκας, 2024-07-20

Το τελευταίο διάστημα φάνηκε ότι αναθερμαίνονται οι διεργασίες...

Αλέξης Ηρακλείδης

Εξωτερική πολιτική:τρία μέτωπα

Αλέξης Ηρακλείδης, 2024-07-09

Η Ελλάδα σήμερα έχει να αντιμετωπήσει τρία μέτωπα ταυτόχρονα...

Στέργιος Καλπάκης

Η Γαλλία τρομάζει ήδη Μητσοτάκη και συμφέροντα

Στέργιος Καλπάκης, 2024-07-09

Ανησυχούν: Αυτό που έγινε για να αποτραπεί η νίκη της Ακροδεξιάς...

Θόδωρος Τσίκας

”Οι Γάλλοι στον πρώτο γύρο τιμωρούν. Στο δεύτερο επιλέγουν”

Θόδωρος Τσίκας, 2024-07-08

Δεν είναι βέβαιο αν ο πρώτος σοσιαλιστής Πρόεδρος της Γαλλίας,...

Η απόλυτη ανατροπή στη Γαλλία

2024-07-08

Μια τεράστια ανακούφιση του Γαλλικού λαού και της προοδευτικής...

Θανάσης Θεοχαρόπουλος

Ισχυρή Κεντροαριστερά απέναντι στη Δεξιά

Θανάσης Θεοχαρόπουλος, 2024-07-07

...Ο ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία οφείλει να συμμετέχει...

Δημήτρης Χατζησωκράτης

Όλοι/ες είμαστε σήμερα του Νέου Λαϊκού Μετώπου(NFP)

Δημήτρης Χατζησωκράτης, 2024-07-06

Δεν αρκεί όμως να δηλώνουμε τη στήριξή στο NFP και να μην...

Θανάσης Θεοχαρόπουλος

Για μία μεγάλη Κεντροαριστερά με ανανέωση

Θανάσης Θεοχαρόπουλος, 2024-06-28

H ΝΔ μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο διακυβέρνησης έχασε...

ΕΚΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ

2024-06-24

.Επειδή οι καιροί ου μενετοί, αποφασίσαμε να απευθύνουμε...

Χάρης Τσιόκας

Πώς και γιατί πρέπει τώρα μαζί…

Χάρης Τσιόκας, 2024-06-23

...Ο κατακερματισμος του προοδευτικού χώρου ,οι άγονοι και...

Εγκλήματα διαρκείας στη Ράφα

2024-05-29

Τραγικό λάθος ο κυριακάτικος βομβαρδισμόςκαταυλισμού...

×
×