Δυο βδομάδες που βρέθηκα στην Αμερική, είχα την ευκαιρία να διαβάσω, να ακούσω, να μιλήσω για θέματα που υποπτεύομαι ότι ενδιαφέρουν τον αναγνώστη. Πρόκειται για θέματα, της καθημερινότητας τα περισσότερα, που φανερώνουν μιαν αντιμετώπιση διαφορετική από τη δική μας.

Εχει συμβεί πολλές φορές. Ιδίως, τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια. Κάθε λίγο και λιγάκι, το ετερόκλητο μέτωπο της «αριστεροδεξιάς εθνικοφροσύνης» βρίσκει ένα πρόσχημα, διότι περί προσχήματος πρόκειται.

Στο χώρο της πολιτικής διαμορφώνονται οι δυνατές επιλογές για τη λύση των προβλημάτων και τις απαντήσεις στις προκλήσεις που πηγάζουν από την οικονομική και την κοινωνική εξέλιξη, στη χώρα και έξω από αυτήν. Oι επιλογές που τελικά γίνονται, μέσα από αντιθέσεις αλλά και συμβιβασμούς, αποτελούν κάθε φορά τη διακυβέρνηση της χώρας, που στη δημοκρατία είναι υπό συνεχή έλεγχο και αμφισβήτηση και υπόκειται σε κατά καιρούς αναθεωρήσεις ή και ανατροπές.

Αντιδράσεις για το περιεχόμενο των σχολικών βιβλίων Ιστορίας είχαμε και άλλοτε· σε μία μάλιστα περίπτωση (Κ. Καλοκαιρινός, 1965) το βιβλίο οδηγήθηκε στην πολτοποίηση. Στις άλλες, απλώς τα «αμαρτωλά» βιβλία αποσύρθηκαν ή λογοκρίθηκαν, χωρίς ή με τη συναίνεση του συγγραφέα.

Ο Μπρόνισλαβ Γκέρεμεκ, φυσιογνωμία της αντικομμουνιστικής αντιπολίτευσης της Πολωνίας, αρνείται να υπογράψει έγγραφο στο οποίο θα δηλώνει ότι δεν συνεργάστηκε με τις μυστικές υπηρεσίες του πρώην κομμουνιστικού καθεστώτος.

Μπορεί να ακούγεται παράδοξο, αλλά η πιο σοβαρή κριτική στο βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ’ Δημοτικού προέρχεται από εκείνους που σε τελική ανάλυση το υπερασπίστηκαν. Οχι πως δεν θα μπορούσε κάποιος αντίπαλος να κάνει το ίδιο·

Η εξαιρετικά μεγάλη συμμετοχή των Γάλλων στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών την περασμένη Κυριακή και η πριμοδότηση με υψηλά ποσοστά των δύο υποψηφίων με το πιο διακριτό προφίλ, του δεξιού Νικολά Σαρκοζί και της Σεγκολέν Ρουαγιάλ των σοσιαλιστών, οι οποίοι θα αντιπαρατεθούν στις 6 Μαΐου στον αποφασιστικό δεύτερο γύρο, χαιρετίστηκαν ως ιδιαίτερα θετική εξέλιξη: για «διπλή νίκη της δημοκρατίας, επί του εαυτού της και επί των άκρων της» έγραψε χαρακτηριστικά ο διευθυντής της «Le Monde», Ζαν-Μαρί Κολομπανί.

Τα δομημένα ομόλογα εμφανίστηκαν προ τετραετίας στην αγορά ως προϊόντα εγγυημένου κεφαλαίου, εκδιδόμενα από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα με στόχο να προσελκύσουν τους επενδυτές εκείνους που ήθελαν, παίρνοντας ένα μικρό ρίσκο, να διεκδικήσουν μια σημαντικά υψηλότερη απόδοση από εκείνη που προσέφεραν τα ιδιαίτερα χαμηλά επιτόκια της περιόδου εκείνης.

Έγινε η συνάντηση αντιπροσωπειών του ΣΥΝ και των Οικολόγων -Πρασίνων .

Στην κοινή ανακοίνωσή τους αναδεικνύεται η ανταλλαγή απόψεων για τις επερχόμενες εκλογές.

Για την πληρέστερη ενημέρωσή σας παρουσιάζουμε την κοινή πρόταση  των 5 μελών της ΑΝΑΝΕΩΤΙΚΗΣ ΠΤΕΡΥΓΑΣ που μετέχουν στην  Π. Γραμματεία του ΣΥΝ που είχε κατατεθεί στην Π. Γρ/εία του ΣΥΝ προκειμένου να υπάρξει η πρώτη συνάντση των δύο πολιτικών χώρων στην προοπτική της εκλογικής συνεργασίας τους.

Ήταν μια διπλή νίκη: νίκη της δημοκρατίας επί του εαυτού της• και εναντίον των άκρων της. Η ιστορία θα θυμάται αυτήν την ηλιόλουστη ημέρα του Απρίλη, τις μεγάλες ουρές των ψηφοφόρων, όλοι υπομονετικοί, όλοι κινητοποιημένοι.

Πέρασαν ήδη τρία χρόνια από την απόρριψη του σχεδίου Ανάν με το δημοψήφισμα της 24ης Απριλίου 2004 στην Κύπρο. Σήμερα το σχέδιο αυτό θεωρείται ξεπερασμένο τόσο πολιτικά όσο και επί του εδάφους. Τώρα που έχουν κοπάσει οι εντάσεις και οι συνθήκες είναι πιο ήρεμες, μια πιο ψύχραιμη ανάγνωση του σχεδίου συνολικής λύσης αναδεικνύει τους πέντε μύθους που περιέβαλαν το σχέδιο Ανάν για τα ισάριθμα μεγάλα ζητήματα του Κυπριακού:

1 Τα έδινε όλα στην Τουρκία

Η θέση της διεθνούς κοινότητας, στο σύνολό της, ήταν πως το σχέδιο Ανάν αποτελούσε μοναδική βάση λύσης του Κυπριακού:

* Αυτή είναι η θέση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Η.Ε. (ψήφισμα 1475).

* Την ίδια θέση υιοθέτησαν και τα 15 κράτη-μέλη της Ε.Ε. σε τέσσερις διαδοχικές συνόδους κορυφής.

* Την άποψη της Ευρώπης ασπάστηκε απερίφραστα και ο Τ. Παπαδόπουλος. Σχολιάζοντας την αναφορά για την Κύπρο στα συμπεράσματα του Συμβουλίου των Βρυξελλών, δήλωσε (12/12/2003) πως «μας βρίσκει απόλυτα ικανοποιημένους διότι υιοθετεί τη θέση της κυπριακής κυβέρνησης ότι το σχέδιο Ανάν θα πρέπει να αποτελέσει τη βάση για συνομιλίες με στόχο την επίλυση του Κυπριακού».

* Ο Τ. Παπαδόπουλος δεσμεύτηκε ρητά ενώπιον του γενικού γραμματέα ότι θα αποδεχόταν το σχέδιό του με μικρές αλλαγές και πίεζε τον Κόφι Ανάν για λύση πριν από την 1η Μαΐου.

Η άποψη της κυπριακής κυβέρνησης που εμπεδώθηκε και στην κοινή γνώμη ότι όλος ο κόσμος έκανε λάθος εκτιμήσεις και ότι η όλη διαδικασία ήταν μια συνωμοσία για να παραδοθεί η Κύπρος στην Τουρκία είναι μεταγενέστερη εξέλιξη.

2 Η Τουρκία δεν θα το εφάρμοζε

Από τη στιγμή που η Τουρκία αρνείται να εφαρμόσει το πρωτόκολλο τίθεται υπό κρίση η αξιοπιστία της και διατυπώνεται η θέση πως έτσι κι αλλιώς δεν θα εφάρμοζε το σχέδιο.

Η εφαρμογή της λύσης ήταν εγγυημένη από το Συμβούλιο Ασφαλείας. Επίσης, η νέα τάξη πραγμάτων θα γινόταν μέρος του κεκτημένου και θα ήταν ευρωπαϊκό δίκαιο. Εάν η θέση είναι πως η Τουρκία ήταν και θα είναι εσαεί αναξιόπιστη και ότι δεν πρόκειται σε καμιά περίπτωση να σεβαστεί την υπογραφή της, τότε γιατί ήταν και παραμένει στόχος η λύση με συνομιλίες;

Εστω ότι η Τουρκία αρνείται να εφαρμόσει τη λύση. Με ειλικρινή και αξιόπιστη πολιτική εκ μέρους των Ελληνοκυπρίων, θα υπήρχε η δυνατότητα κοινής αντίδρασης με τους Τουρκοκύπριους που ήταν ακόμη στους δρόμους. Εκτός κι αν οι Τουρκοκύπριοι θεωρούνται εκ προοιμίου άβουλα όργανα της Τουρκίας, οπότε γιατί επιδιώκεται λύση ομοσπονδίας και γιατί έγινε αποδεκτή η πολιτική ισότητα με τα «όργανα» της Τουρκίας, όπως προβλέπει η τελευταία συμφωνία της 8ης Ιουλίου;

3 Νομιμοποιούσε την παραμονή των στρατευμάτων

Η παραμονή μικρού αριθμού στρατευμάτων (650 Τούρκοι και 950 Ελληνες, ακριβώς όπως προνοούσε η Ζυρίχη) ήταν μία από τις σοβαρότερες αγκυλώσεις του σχεδίου. Στις πρώτες εκδοχές του σχεδίου προβλεπόταν πλήρης αποχώρηση σε 20 χρόνια ή μετά την ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε., όποιο από τα δύο συνέβαινε πρώτο.

Συνεπώς, η πλήρης αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων, καθώς και η σύντμηση των χρονοδιαγραμμάτων αποχώρησης ήταν απόλυτα ρεαλιστικοί στόχοι. Το ότι στην πτυχή του αυτή το σχέδιο έγινε χειρότερο, οφείλεται και στη διαπραγματευτική αδυναμία της ελληνοκυπριακής πλευράς. Οπως αναφέρει ο γενικός γραμματέας, «ήταν δυνατό να ικανοποιηθούν και άλλες ελληνοκυπριακές ανησυχίες, εάν η ελληνοκυπριακή πλευρά ήταν πιο πρόθυμη να εμπλακεί σε πάρε-δώσε και να θέσει κατά προτεραιότητα τους στόχους της».

Η ηγεσία των Ελληνοκυπρίων δεν ζήτησε καν την πλήρη απαλλαγή της Κύπρου από τα τουρκικά στρατεύματα, ως ένα από τα ανταλλάγματα που θα μπορούσε να διεκδικήσει για να προσυπογράψει ένα σχέδιο υπέρ του οποίου είχε δεσμευτεί πολιτικά.

4 Εδινε δικαιώματα στους έποικους

Ο εποικισμός είναι ίσως η σοβαρότερη πτυχή του Κυπριακού. Ποτέ στην Ιστορία δεν υπήρξε πλήρης αποκατάσταση της δικαιοσύνης ύστερα από εποικισμό περιοχών ως συνέπεια πολεμικών επιχειρήσεων.

Το σχέδιο έδινε τη δυνατότητα βελτίωσης της κατάστασης με περιορισμούς στους αριθμούς αυτών που θα αποκτούσαν την υπηκοότητα. Οι Τούρκοι είχαν τη δυνατότητα να υποβάλουν κατάλογο 45.000 ονομάτων που θα έπαιρναν την υπηκοότητα. Σύμφωνα με τα στοιχεία των Η.Ε., δεν μπόρεσαν να συμπληρώσουν τον αριθμό αυτόν και δήλωσαν λιγότερους.

Το πιο σημαντικό ήταν ότι θα έκλεινε η πόρτα για περαιτέρω εποικισμό. Εστω και με την παρουσία των εποίκων, η αναλογία πληθυσμού, λόγω της μετανάστευσης των Τουρκοκυπρίων, ήταν κοντά σ’ αυτήν του ’60, δηλαδή (80-20). Σήμερα ο ντε φάκτο πληθυσμός είναι ήδη 75-25. Με το ρυθμό αύξησης των εποίκων και την υπεργεννητικότητα, η Κύπρος βρίσκεται υπό σοβαρό δημογραφικό κίνδυνο.

5 Οι πρόσφυγες θα έχαναν τις περιουσίες τους

Οι μισοί από τις 160.000 πρόσφυγες του 1974, οι οποίοι κατοικούσαν στα εδάφη που θα επιστρέφονταν, θα αποκτούσαν εξ ολοκλήρου τις περιουσίες τους. Για τους υπόλοιπους το σχέδιο Ανάν επανέφερε, επί της αρχής, τις περιουσίες εκεί που ήταν το 1974. Υστερα άρχιζε η αναδιανομή με διάφορα περίπλοκα κριτήρια. Πολλές από αυτές τις περιουσίες αναμφίβολα δεν θα επιστρέφονταν και θα ανταλλάσσονταν με τουρκοκυπριακές στο Νότο ή θα αποζημιώνονταν. Στην τελική εκδοχή του σχεδίου υπήρχε η ρήτρα για την επιστροφή τουλάχιστον του 1/3 των περιουσιών.

Οταν κατατέθηκε το σχέδιο, το 2002, με εξαίρεση μερικές περιοχές, οι περιουσίες ήταν όπως τις άφησαν πίσω τους οι Ελληνοκύπριοι το 1974. Σήμερα τα κατεχόμενα είναι αγνώριστα.

Σύμφωνα με το σχέδιο, όταν το κατά κεφαλήν εισόδημα των Τουρκοκυπρίων θα έφτανε το 85% εκείνου των Ελληνοκυπρίων, θα καταργούνταν όλοι οι περιορισμοί στην απόκτηση και εκμετάλλευση περιουσίας. Σήμερα, χωρίς λύση, ξεπέρασε το 50%. Με το ρυθμό ανάπτυξης που θα πρόσφερε η λύση η εξισορρόπηση ήταν ζήτημα μερικών μόνο χρόνων, οπόταν θα καταργούνταν όλες οι παρεκκλίσεις. Οι Ελληνοκύπριοι που έχουν την εμπειρία και τα κεφάλαια θα ανέπτυσσαν τουριστικά τα κατεχόμενα και η ενιαία οικονομία, εντός της Ε.Ε., θα επανένωνε ουσιαστικά τη χώρα.

Σήμερα, όχι μόνο ο κόσμος έχασε συνολικά τις περιουσίες του, αλλά τα κατεχόμενα αναπτύσσονται από Τούρκους, Εβραίους και Βρετανούς επιχειρηματίες και μάλιστα κατά τρόπο ανταγωνιστικό προς την κυπριακή τουριστική βιομηχανία.

Ολόκληρο το άγνωστο παρασκήνιο που οδήγησε στο Σχέδιο Αναν για την επίλυση του Κυπριακού και τις προσωπικές επαφές που είχε για την αποφυγή ενός προδιαγεγραμμένου αδιεξόδου περιγράφει με αποκαλυπτικές λεπτομέρειες ο πρώην πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας στο τελευταίο βιβλίο του «Ντοκουμέντα μιας εποχής, 1993-2003» που κυκλοφορεί τις προσεχείς ημέρες στη Λευκωσία.